Ảnh hưởng
kinh tế của châu Á trên thế giới đã tăng lên, thế
nhưng không hoành tráng như nhiều người tưởng.
Ý tưởng cho
rằng trọng tâm kinh tế của thế giới chuyển sang phía
Đông không mới. Nhiều chuyên gia cho rằng khủng hoảng
tài chính toàn cầu đã giúp sức mạnh kinh tế từ Mỹ
và Tây Âu sang châu Á. Nền kinh tế các nước mới nổi
châu Á hồi phục từ suy thoái kinh tế nhanh hơn so với
nền kinh tế các nước phát triển, hệ thống ngân hàng
khỏe hơn, tỷ lệ nợ không cao bằng.
Năm 2009, Trung
Quốc vượt qua Đức để trở thành nước xuất khẩu
hàng hóa nhiều nhất thế giới. Trên phương diện khác,
kinh tế Trung Quốc có thể đứng đầu thế giới trong 10
năm tới. Thế nhưng thực tế, sức mạnh đã nghiêng bao
nhiêu phần về châu Á?
Báo cáo lợi
nhuận từ nhiều ngân hàng cho thấy khu vực châu Á đã
trở nên quan trọng hơn với các ngân hàng và doanh nghiệp.
Một số giám đốc điều hành cao cấp đã chuyển sang
làm việc tại khu vực châu Á, gần
nhất, giám đốc điều hành ngân hàng HSBC, ông Michael
Geoghegan đã chuyển từ London sang Hồng Kông.
Từ năm 1995,
GDP thực của châu Á (tính cả sự biến động GDP của
Nhật) đã tăng với tốc độ gấp đôi so với Mỹ và
nhóm nước Tây Âu. Morgan Stanley dự báo GDP thực của
châu Á sẽ tăng trưởng trung bình 7% trong năm nay và năm
tới, trong khi đó con số này tại Mỹ là 3% và 1,2% tại
Tây Âu.
Thế nhưng,
nếu xem xét kỹ những con số, có thể nói
việc tuyên bố sức mạnh kinh tế chuyển từ Tây
sang Đông là phóng đại. Đồng nội tệ hạ giá, đóng
góp của GDP châu Á vào GDP toàn cầu thực tế còn đi
xuống, từ mức 29% vào năm 1995 xuống mức 27% vào năm
2009.
Năm 2009, tổng
GDP châu Á vượt qua Mỹ thế nhưng vẫn còn thấp hơn rất
nhiều Tây Âu (khả năng tổng GDP châu Á vượt qua Tây Âu
vào năm 2010 là hoàn toàn có thể). Nói cách khác, sản
lượng kinh tế của những nước giàu phương Tây gấp
đôi so với phương Đông.
Người ta
thường cho rằng các công ty châu Á sản xuất được
nhiều hàng hóa hơn trong thời gian qua, năm 2009, xuất khẩu
châu Á chiếm 31% xuất khẩu thế giới, không cao hơn mấy
so với con số 28% của năm 1995. Trên thực tế, sự chuyển
dời sức mạnh kinh tế sang châu Á đã chậm lại chứ
không phải nhanh hơn. Thị phần sản lượng và xuất khẩu
tăng vọt trong thập niên 1980 và 1990. Dù thị phần của
Trung Quốc từ đó đến nay đã tăng trưởng, thị phần
của Nhật cùng thời gian đó lại giảm
chỉ còn một nửa.
Vậy tiềm lực
tài chính của châu Á ra sao? Thị trường chứng khoán
nhóm nước châu Á chiếm 34% giá trị vốn hóa trên toàn
cầu, cao hơn Mỹ (33%) và châu Âu (27%). Ngân hàng Trung
ương các nước châu Á nắm giữ khoảng 2/3 tổng dự trữ
ngoại hối của toàn thế giới.
Con số này
nhìn qua có vẻ ấn tượng, thế nhưng ảnh hưởng của
châu Á lên thị trường tài chính khiêm tốn hơn rất
nhiều bởi dự trữ chính thức chỉ chiếm 5% tổng tài
sản tài chính toàn cầu. Phần lớn tài sản cá nhân vẫn
ở phương Tây. Việc các đồng nội tệ châu Á chỉ
chiếm 3% tổng dự trữ ngoại tệ trên toàn cầu cho thấy
châu Á vẫn đi sau về các vấn đề tài chính.
Không hề ảo
tưởng khi nói đến sự trỗi dậy của châu Á. Số liệu
GDP nếu tính đến điều chỉnh tỷ giá hối đoái đã
không nói hết về sự bùng nổ của châu Á. Nhiều đồng
tiền châu Á xuống giá sâu ở thời kỳ thập niên 1990,
giá trị tính theo đồng USD của các nền kinh tế đó đi
xuống.
GDP danh nghĩa
của Nhật chịu ảnh hưởng nặng nề bởi giảm phát.
Quan trọng hơn, giá của nhiều loại hàng hóa, dịch vụ
nội địa tại các nước thu nhập thấp thường rẻ hơn,
như vậy sức chi tiêu thực tế của
các hộ gia đình lớn hơn nữa.
Nếu GDP được
tính toán dựa trên cơ sở ngang giá sức mua để xét đến
cả những khác biệt về giá cả, phần trăm đóng góp
của châu Á vào kinh tế toàn cầu còn lớn hơn, từ mức
18% năm 1980 lên mức 27% năm 1995 và 34% năm 2009.
Nếu tính toán
theo cách này, kinh tế châu Á sẽ vượt qua cả kinh tế
Mỹ và châu Âu cộng lại trong vòng 4 năm tới. Xét theo
quan điểm ngang giá sức mua, ¾ nền kinh tế lớn nhất
của thế giới là Trung Quốc, Nhật và Ấn Độ đã thuộc
về châu Á. Ngoài ra châu Á cón đóng
góp một nửa tăng trưởng GDP của thế giới trong 1 thập
kỷ qua.
Một số
chuyên gia kinh tế cho rằng việc tính toán theo ngang giá
sức mua đã phóng đại về kinh tế châu Á. Điều quan
trọng đối với các công ty phương Tây là sức mua người
tiêu dùng tính theo giá trị USD. 3/5 dân số thế giới
sống tại châu Á trong khi châu Á
chỉ chiếm 1/5 tiêu dùng toàn cầu trong khi con số này tại
Mỹ là tới 1/3.
Thế nhưng số
liệu chính thức không nói hết được sức mạnh của
tiêu dùng châu Á bởi không bao quát hết được chi tiêu
và dịch vụ.
Số liệu từ
Bộ phận tình báo kinh tế của Economist cho thấy châu Á
đóng góp khoảng 1/3 doanh số bán lẻ thế giới.
Châu Á hiện
là thị trường lớn nhất cho nhiều loại sản phẩm, 35%
số xe bán ra trong năm ngoái tiêu thụ tại thị trường
châu Á, con số này đối với điện thoại di động là
43%. Châu Á tiêu thụ 35% năng lượng của thế giới, tăng
nhiều so với con số 26% vào năm 1995. Châu Á đóng góp
2/3 mức tăng trưởng tiêu thụ năng lượng từ năm 2000.
Nhiều
công ty phương Tây quan tâm đến tiêu dùng vốn tại châu
Á nhiều hơn tiêu thụ, trên phương diện này, châu Á
đứng đầu. Năm 2009, 40% tổng đầu tư toàn cầu (tính
theo tỷ giá hối đoái trên thị trường) diễn ra tại
châu Á, con số này bằng cả Mỹ và châu Âu cộng lại.
Trong lĩnh vực tài chính, các công ty châu Á tiến hành
8/10 vụ IPO lớn nhất nưm 2009, lượng vốn huy động được
tại Trung Quốc và Hồng Kông cao gấp đôi tại Mỹ.
Ông Winston
Churchill từng nói: “ Càng nhìn lại quá khứ, càng biết
nhìn nhận tương lai.” Trật tự kinh tế mới thực tế
là kết quả của một mô hình rất cũ. Châu Á đóng góp
hơn một nửa sản lượng của thế giới trong 18/20 thế
kỷ qua.
Và tầm quan
trọng của châu Á sẽ chỉ tăng lên trong những năm tới.
Tốc độ tăng trưởng của nhóm nước giàu
sẽ đi xuống trong thập kỷ tới bởi nợ
chính phủ tăng cao, thuế cao hơn, động lực làm việc và
đầu tư giảm xuống.
Ngược
lại, tăng trưởng tại nhóm nền kinh tế châu Á (đóng
góp 4/5 vào sản lượng của thế giới) sẽ vẫn tiếp
tục ở mức cao. Tăng trưởng kinh tế cao cho phép chính
phủ các nước châu Á sự tự tin để đồng nội tệ
tăng giá, quy mô của nhóm nền kinh tế này tính theo USD
sẽ cao hơn.
Đến
năm 2010, châu Á có thể mang lại khoảng một nửa doanh
thu và lợi nhuận toàn cầu cho các tập đoàn đa quốc
gia tại phương Tây, cao hơn nhiều so với mức 20% đến
25% ở thời điểm hiện nay.
Những
nhân viên người châu Á đang hy vọng đến một ngày họ
có thể chủ động đặt lịch cho các cuộc gọi hội
nghị, đối tác người châu Âu và Mỹ sẽ phải làm quen
với việc thức đêm để bàn công việc với đối tác
tại văn phòng Bắc Kinh. Đây sẽ là phép thử tốt nhất
cho việc liệu sức mạnh kinh tế đã thật sự chuyển
sang phương Đông hay chưa.
Theo Dân Trí/Economist