Hiệu quả kinh doanh trong ngành chế tạo máy biến áp

Máy biến áp là một thiết bị điện rất quan trọng trong hệ thống truyền tải điện quốc gia, có chức năng biến đổi điện áp, từ điện áp cao xuống điện áp thấp và ngược lại nhằm phục vụ cho các mục đích sử dụng. Ngành chế tạo máy biến áp là ngành có số lượng ít các công ty trong ngành. Theo bản cáo bạch của Công ty chế tạo Biến thế và Vật liệu Điện Hà Nội, hiện nay, trên toàn quốc có khoảng 13 công ty chế tạo được các loại máy biến thế trên 35KVA, chủ yếu tập trung ở miền Bắc 10 công ty và ở miền Nam là 3 công ty. Những công ty chủ lực trong ngành phần lớn có thâm niên hoạt động lâu năm và là doanh nghiệp trực thuộc các tập đoàn, tổng công ty nhà nước, như: Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Tổng Công ty Cổ phần Thiết bị điện Việt Nam, Tập đoàn Than Khoáng sản Việt Nam. Công ty tư nhân mạnh trong ngành có lẽ duy nhất là Công ty cổ phần Tập đoàn Hanaka.

Bảng: Danh sách các công ty chủ lực trong ngành

             Sản phẩm và khách hàng của ngành

            Xét trên mục tiêu phân tích cạnh tranh thì sản phẩm của ngành bao gồm 4 phân khúc cơ bản: (1) Máy biến áp truyền tải, (2) Máy biến áp trung gian, (3) Máy biến áp phân phối và (4) Máy biến áp đặc biệt (dùng cho các ngành riêng như khai thác hầm lò). Trong đó, máy biến áp truyền tải và máy biến áp trung gian dùng trong truyền tải điện là lợi thế tuyệt đối của hai công ty thuộc Tập đoàn Điện lực và CTCP Tập đoàn Hanaka, là mặt hàng thay thế nhập khẩu, đặc biệt, Công ty Thiết bị điện Đông Anh đã chế tạo được máy biến áp cỡ lớn loại 500 KV mà trước kia hoàn toàn phải nhập khẩu. Máy biến áp phân phối chuyển từ cấp điện áp trung gian xuống cấp điện áp 380V và 220V phục vụ các ngành công nghiệp và điện sinh hoạt. Hiện nay, có 6 công ty sản xuất máy biến áp phân phối, khu vực phía Bắc có 04 công ty và khu vực phía Nam có 02 công ty. Máy biến áp đặc biệt dùng cho khai thác hầm lò là thế mạnh của Công ty Thiết bị điện Vinacomin.

            Khách hàng của ngành bao gồm những nhóm chính sau:

- Các công ty điện lực trực thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam: Đây là nhóm khách hàng lớn nhất của ngành. Kênh phân phối đối với nhóm khách hàng này là kênh phân phối trực tiếp thông qua đấu thầu thiết bị hoặc chỉ định thầu.

            - Các công ty xây dựng điện: Các công ty xây dựng điện mua các máy biến áp để phục vụ cho việc thi công các công trình nhà máy điện và truyền tải điện. Tuy nhiên, thực chất thì đây vẫn là những người mua trung gian, người mua cuối cùng vẫn là các công ty điện lực. Nhóm khách hàng này có đặc điểm là khá nhạy cảm với giá cả và thường ưu tiên mua các sản phẩm có giá cạnh tranh.

            - Các đơn vị sử dụng điện lớn: Nhà máy, khách sạn, toà nhà văn phòng, công ty khai thác hầm lò: Đây cũng là một nhóm khách hàng lớn vì sự đông đảo của lượng khách hàng này. Nhóm khách hàng này ít nhạy cảm với giá cả hơn nhưng họ rất chú trọng vào dịch vụ trong và sau bán hàng như: lắp đặt, bảo hành, sửa chữa. Do lượng khách hàng đông đảo, những công ty cung ứng biến áp cho các khách hàng này sử dụng kênh phân phối thông qua đại lý.

            Doanh thu và thị phần trong ngành

Bảng: Doanh thu thuần của một số công ty trong ngành

Đơn vị tính: tỷ đồng

 Như chúng ta thấy, trong bối cảnh nền kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, tuy nhiên, doanh thu của ngành vẫn có những tăng trưởng khả quan do nhu cầu về điện năng tăng cao kéo theo nhu cầu về thiết bị điện nói chung và máy biến áp nói riêng tăng trưởng. Tổng doanh thu thuần của 05 công ty trong mẫu đã tăng trưởng 21,4% trong năm 2010 và tốc độ này giảm xuống còn 12,2% trong năm 2011 do ảnh hưởng của suy giảm tăng trưởng kinh tế.

Bảng số liệu cũng cho thấy vị thế tương đối của các công ty trong ngành. Những công ty có quy mô lớn đầu ngành đó là Công ty cổ phần Thiết bị điện (THIBIDI), CTCP Chế tạo Thiết bị điện Đông Anh, CTCP Tập đoàn Hanaka. Trong khi đó, những công ty có quy mô nhỏ hơn trong ngành như Cơ điện Thủ Đức, CTCP Chế tạo Điện cơ Hà Nội, CTCP Chế tạo Biến thế và Vật liệu điện Hà Nội, CTCP Thiết bị điện Vinacomin. Số liệu cũng cho thấy, không có sự chuyển dịch đột biến thứ hạng của các công ty trong ngành, điều này phản ánh cơ cấu ngành là ổn định và ít xảy ra những cuộc chiến tranh dành vị thế trên thị trường.

            Chính sách bán hàng của các công ty trong ngành

            Bảng: Tình hình chi phí bán hàng của các công ty trong ngành

Đơn vị tính: tỷ đồng

Một điểm đáng chú ý, trong năm 2011, chi phí cho bán hàng của Công ty Thiết bị điện Đông Anh đã tăng đột biến, chiếm 8,1% doanh thu thuần, cao nhất trong mẫu nghiên cứu. Điều này cho thấy, có thể sau một thời gian chiếm vị thế số hai (sau Công ty Thiết bị điện THIBIDI), Công ty Thiết bị điện Đông Anh không hài lòng với vị thế hiện tại và quyết định đầu tư mạnh hơn cho hoạt động bán hàng nhằm vươn lên chiếm vị thế số một trong ngành.

            Nguyên vật liệu đầu vào của ngành

Theo bản cáo bạch của CTCP Chế tạo Biến thế và Vật liệu điện Hà Nội, nguyên liệu dùng cho chế tạo máy biến áp chủ yếu bao gồm: tôn silic, đồng các loại, dầu biến thế.

Bảng: Cơ cấu nguyên vật liệu trong giá vốn của máy biến áp

            Hiệu quả kinh doanh của các công ty trong ngành

Bảng: ROIC của các công ty trong ngành

ROIC = EBIT/(Nợ vay có trả lãi + Vốn chủ sở hữu)

            Chúng ta thấy rằng, nếu chưa xét đến tác động của chính sách tài trợ, hiệu quả kinh doanh của các công ty trong ngành phần lớn được cải thiện rõ rệt. ROIC bình quân của ngành đã gia tăng từ mức 15,2% năm 2009 lên mức 19% năm 2010 và 20,7% của năm 2011. Những công ty có quy mô lớn nhất trong ngành (Thiết bị điện Đông Anh, CTCP Thiết bị điện THIBIDI) cũng là những công ty có hiệu quả kinh doanh cao nhất và ổn định, điều này chỉ ra một đặc điểm rất quan trọng, ngành có lợi thế kinh tế theo quy mô.

            Chính sách tài trợ của các công ty trong ngành

Bảng: Hệ số nợ của các công ty trong ngành

            Tác động của chính sách tài trợ đến hiệu quả kinh doanh

Bảng: Lãi suất vay vốn bình quân trong năm

 Như chúng ta thấy, mặt bằng lãi suất chung của nền kinh tế tăng cao đã khiến lãi suất vay vốn của các công ty trong ngành có xu hướng tăng mạnh theo thời gian và ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả kinh doanh khi nhiều công ty trong ngành phụ thuộc lớn vào vay nợ. Tuy nhiên, một điểm đáng chú ý là trong năm 2011, lãi suất của nhóm công ty trực thuộc Tổng CTCP Thiết bị điện Việt Nam (CTCP Thiết bị điện, CTCP Chế tạo Điện cơ Hà Nội, CTCP Chế tạo Biến thế Hà Nội) có mặt bằng lãi suất thấp hơn đáng kể so với nhóm công ty trực thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (Thiết bị điện Đông Anh, Cơ điện Thủ Đức). Điều này xuất phát từ việc Tổng Công ty Thiết bị điện Việt Nam thực hiện hỗ trợ cho các công ty thành viên thông qua việc cho vay vốn với lãi suất ưu đãi còn các công ty thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam về cơ bản phải vay ngân hàng với lãi suất thị trường. Điều này có lẽ là do các công ty chế tạo biến áp là ngành kinh doanh chủ lực của Tổng Công ty Thiết bị điện Việt Nam còn chỉ là đơn vị kinh doanh phụ trợ đối với Tập đoàn Điện lực Việt Nam.

            Tỷ suất lợi nhuận vốn chủ sở hữu của các công ty

Bảng: Tỷ suất lợi nhuận vốn chủ sở hữu của các công ty

Nhìn tổng thể, đây là một ngành đem lại mức sinh lời khả quan cho các công ty trong ngành. Những công ty lớn trong ngành vẫn có được tỷ suất lợi nhuận cao ngay cả trong bối cảnh khó khăn của năm 2011. Riêng Công ty Thiết bị điện Đông Anh có tỷ suất lợi nhuận sụt giảm mạnh là do sử dụng đòn bẩy tài chính cao kết hợp với tác động của lãi suất tăng cao năm 2011. Công ty Cơ điện Thủ Đức mặc dù có ROIC được cải thiện mạnh nhưng do do sử dụng đòn bẩy tài chính cao kết hợp với lãi suất vay vốn tăng cao nên không cải thiện được nhiều  tỷ suất lợi nhuận. Trong khi đó, Công ty Chế tạo Biến thế Hà Nội do trong năm 2011, doanh số sụt giảm mạnh nên không cải thiện được tỷ suất lợi nhuận.

Tuấn Dương