Tái cấu trúc Tổng Công ty minh họa trường hợp Vinaconex

Những nguyên nhân của tái cấu trúc

Tổng Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam Vinaconex-VCG là một tổng công ty lớn trong ngành xây dựng, đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng kết cấu hạ tầng tại Việt Nam và thực hiện chính sách nhà ở xã hội của Chính phủ. Có thể nói tính đến thời điểm lập kế hoạch tái cấu trúc 2008, Vinaconex đã tăng trưởng nhanh thông qua chiến lược đa dạng hóa. Nhiều dự án lớn đã được Tổng công ty thực hiện nhằm mở rộng chuỗi giá trị trên các lĩnh vực như: (1) Sản xuất vật liệu xây dựng, (2) Kinh doanh bất động sản, (3) kinh doanh tài chính, (4) sản xuất điện năng. Tuy nhiên, quá trình đa dạng hóa không được như mong đợi khi tỷ suất lợi nhuận ở mức thấp, hệ số nợ cao gây áp lực căng thẳng lên dòng tiền. Điều này đặt ra yêu cầu bức thiết cần phải tái cấu trúc. Tổng Công ty Vinaconex đã thực hiện quá trình tái cấu trúc với sự tư vấn từ Công ty Kiểm toán KPMG.

Sơ đồ 1: Những nguyên nhân tái cấu trúc

            Xây dựng các tư tưởng tái cấu trúc

Sơ đồ 2: Tóm tắt tư tưởng tái cấu trúc của Vinaconex

Quá trình xây dựng tư tưởng tái cấu trúc chiến lược của Tổng Công ty được xem là trải qua năm bước cơ bản. Năm bước này được minh họa tại sơ đồ 3.

Sơ đồ 3: Quy trình xây dựng tư tưởng tái cấu trúc chiến lược

Mục tiêu trung hạn cần là điểm khởi đầu của quá trình tái cấu trúc vì nó xác định mục tiêu của tái cấu trúc, mức độ huy động nguồn lực và các giải pháp tái cấu trúc cần thiết. Theo báo cáo thường niên năm 2008, Tổng Công ty Vinaconex xác định, đến năm 2015 Tổng Công ty Vinaconex trở thành tập đoàn hàng đầu trong lĩnh vực xây dựng và bất động sản tại Việt Nam và khu vực.

Xác định ngành nghề kinh doanh cốt lõi

Dựa trên những thế mạnh truyền thống, khả năng sinh lời và thị phần hiện đang nắm giữ trên từng lĩnh vực kinh doanh, Tổng Công ty xác định hai ngành nghề kinh doanh cốt lõi: (1) xây dựng và (2) bất động sản. Bên cạnh đó, Tổng Công ty cũng xác định những ngành nghề được xác định là ngành kinh doanh bổ trợ cho hai ngành kinh doanh chính bao gồm:

1.      Tư vấn thiết kế

2.      Sản xuất công nghiệp và vật liệu xây dựng

3.      Xuất nhập khẩu và xuất khẩu lao động

4.      Kinh doanh thương mại

Công ty mẹ Tổng Công ty xác định không trực tiếp kinh doanh lĩnh vực này mà tham gia góp vốn không chi phối vào một số đơn vị hoạt động trong các lĩnh vực bổ trợ này.

Thay đổi cấu trúc theo hướng chuyên môn hóa

Tính đến cuối năm 2010, tổng công ty đang trực tiếp quản lý 42 công ty con, 16 công ty liên doanh liên kết. Điều này cho thấy, số lượng đầu mối trực thuộc công ty mẹ là rất lớn và không hiệu quả. Nhằm mục đích thu hẹp các đầu mối theo hướng chuyên môn hóa cũng như phục vụ cho kế hoạch phát triển mô hình tập đoàn, Tổng Công ty đã lựa chọn các công ty con mạnh trong từng lĩnh vực chuyên ngành, chuyển nhượng vốn góp của tổng công ty tại một số công ty con khác về các công ty con này để phát triển các công ty con này theo mô hình tổng công ty.        Đi cùng với lựa chọn các công ty con hoạt động theo mô hình tổng công ty, công ty mẹ thực hiện hỗ trợ tài chính cho những công ty này thông qua việc góp vốn cổ phần tăng vốn chủ sở hữu.

            Tái định vị lại mối quan hệ giữa công ty mẹ và các công ty thành viên

            Tái cấu trúc đòi hỏi việc phân định rõ chức năng nhiệm vụ giữa công ty mẹ với công ty con nhằm đảm bảo tính chuyên môn hóa và tăng hiệu quả hoạt động. Tổng Công ty xác định chức năng của Công ty mẹ như sau:

- Trực tiếp thực hiện hai lĩnh vực kinh doanh chính là xây dựng và bất động sản, thực hiện đầu tư tài chính vào các công ty thành viên. Vai trò của Công ty mẹ Vinaconex đối với các công ty thành viên:

Ÿ  Sử dụng uy tín và tiềm lực tài chính tìm kiếm các dự án lớn trong lĩnh vực xây dựng và bất động sản. Một số dự án công ty mẹ thực hiện và một số dự án giao lại cho các công ty nòng cốt thực hiện.

Ÿ  Cung cấp thông tin cho các công ty thành viên, cho phép công ty cháu sử dụng thương hiệu Tổng Công ty thông qua hợp đồng license.

Ÿ  Hỗ trợ tài chính cho công ty con thông qua đầu tư tài chính vào công ty con, cho vay vốn theo các hình thức phù hợp, mua trái phiếu của công ty con

- Giữ vai trò định hướng phát triển chung và tập trung phát triển thương hiệu tập đoàn.

- Duy trì và kiểm soát chặt chẽ các công ty thành viên để đảm bảo định hướng chiến lược của tập đoàn được tuân thủ.

Như vậy, Tổng công ty tái định vị vai trò của công ty mẹ theo xu hướng công ty mẹ giảm tỷ trọng kinh doanh trực tiếp mà tăng cường các vai trò tìm kiếm và đầu tư dự án lớn, hỗ trợ tài chính, phát triển thương hiệu và thông tin cho các công ty con và điều phối dòng tiền của toàn tổng công ty. Đây được xem là một sự chuyên môn hóa phù hợp và có hiệu quả.

Xác định danh mục công ty con nắm giữ và thoái vốn

Danh mục các công ty con thoái vốn thường là những công ty con có quy mô nhỏ, kinh doanh thua lỗ hoặc sinh lời kém hoặc các công ty con không thuộc ngành kinh doanh cốt lõi. Việc thoái vốn có thể được thực hiện bán cho các công ty con chủ lực để phát triển các công ty con chủ lực này theo mô hình tổng công ty hoặc bán hẳn cho đối tác bên ngoài. Năm 2010, Hội đồng quản trị Tổng Công ty đã ra nghị quyết giữ lại 22 công ty con, còn lại sẽ tiến hành thoái vốn. Như vậy, việc thanh lý các mảng danh mục kém hiệu quả sẽ góp phần làm cải thiện khả năng sinh lời của Tổng Công ty khi đồng vốn được tập trung đầu tư vào những mảng kinh doanh cốt lõi đem lại tỷ suất lợi nhuận cao.

            Tư tưởng tái cấu trúc tài chính

            Quá trình xây dựng tư tưởng tái cấu trúc tài chính của Tổng Công ty Vinaconex được xem là trải qua ba bước cơ bản. Ba bước này được minh họa tại sơ đồ 5.

Sơ đồ 4: Quá trình xây dựng tư tưởng tái cấu trúc tài chính

Tiến độ thực hiện tái cấu trúc

            Minh họa về tiến độ tái cấu trúc tại sơ đồ dưới đây dựa trên những thông tin tốt nhất mà chúng tôi thu thập được.

Sơ đồ 5: Tiến độ thực hiện tư tưởng tái cấu trúc