Giá cả thị trường - nếu ta muốn?

Tuy nhiên, đưa các mặt hàng thiết yếu này về với giá thị trường như thế nào trong khi chúng vẫn nằm trong tình trạng độc quyền?

Giá cả thị trường được đề cập trong ý chí của Nhà nước những mặt hàng này có thể hiểu là giá trên mặt bằng quốc tế (không thể là giá thị trường trong nước vì các mặt hàng này Nhà nước đang độc quyền kinh doanh). Đương nhiên nó phải tuân theo quy luật giá trị của kinh tế mà quy luật này lại tôn trọng một cách tuyệt đối sự cạnh tranh thực chất. Có cạnh tranh thực chất thì giá trị hàng hóa mới "đến” được giá trị thực của nó. Tức là chỉ có thể tạo được sự cạnh tranh thực chất thì chúng ta mới có thể bàn được đến vấn đề "giá cả thị trường”. Cho nên, nói như các chuyên gia kinh tế, hàng độc quyền mà "kinh tế thị trường” được đặt ra lúc này chỉ là nói "cho vui”(!).

Tại sao lại Nhà nước phải độc quyền hơn chục đầu mối nhập khẩu xăng dầu? Là để "bảo đảm chất lượng hàng hóa” này? Hay để "bình ổn giá” chúng? Thực tế những năm qua, chất lượng xăng dầu trên thị trường đang bị trôi nổi, lại còn bị nghi là thủ phạm trong các vụ cháy các loại xe dùng loại nhiên liệu này. Còn bình về giá cả xăng dầu, từ lâu lắm rồi cứ tăng vùn vụt khiến người dân tặc lưỡi: "không thèm chấp mấy ông độc quyền nữa”. Thế thì tại sao lại khống chế đầu mối nhập khẩu thứ hàng hóa này? Đó là câu hỏi không dễ trả lời nếu… chưa thực sự công tâm.

Tại sao không tập trung đầu tư cải tạo mạng lưới điện cũng như minh bạch hóa thông tin lỗ, lãi ngành này cho dân biết để đẩy nhanh tiến trình cạnh tranh hóa một cách thực chất trong thị trường ngành điện (cả khâu sản xuất và phân phối)? Là do thiếu vốn ư? Hay do năng lực? Vấn đề là do chúng ta nhận thức thế nào về định hướng đầu tư. Chúng ta định hướng cạnh tranh thực chất để thu hút đầu tư xã hội ngành điện để đảm bảo nhu cầu cung cấp điện hay định hướng phình to khu vực điện lực nhà nước? Thực tế vừa qua nguồn vốn đầu tư của Nhà nước chủ yếu đầu tư cho phát điện mà ít chú trọng cải tạo mạng lưới hạ tầng kỹ thuật và công nghệ thông tin. Hậu quả như Thứ trưởng Hoàng Quốc Vượng từng chia sẻ với báo giới, do chưa đáp ứng hạ tầng như vậy nên còn phải kéo dài lộ trình cạnh tranh hóa thị trường điện Việt Nam.

Than cũng vậy. Thời gian qua, chúng ta đã gần như buông lỏng quy hoạch khai thác than; quản lý trong khai thác, chế biến than ở ta lại không hiệu quả. Hậu quả như dự báo, không lâu sau này chúng ta buộc phải nhập khẩu thứ năng lượng này. Liệu sau này cái gọi là giá cả thị trường đối với mặt hàng này có dễ nhằn không cho nền kinh tế?

Điểm qua ba mặt hàng như trên cũng đã có thể hiểu cái khó trên con đường đưa chúng "về giá cả thị trường”. Rằng hay thì thật là hay với tuyên bố xanh rờn: "Đưa điện, xăng, than… về giá thị trường”. Nhưng, vận hành chậm và đầy bất ổn như vậy bởi… gì?