An toàn thực phẩm: Quá mong manh

Đạo đức kinh doanh: trước - sau đều thiệt!

“Trước khi vụ việc chất cấm trong chăn nuôi heo bị phát hiện, chúng tôi đã thiệt. Nay chúng tôi càng thiệt thòi hơn!”, bà Đinh Thị Nga, chủ trang trại nuôi heo với quy mô 2.000 con heo thịt, hơn 300 con heo nái ở xã Thiện Tân, huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai, bức xúc.

Theo bà Nga, trước đây vì không sử dụng chất tạo nạc (chất cấm thuộc nhóm beta-agonist) trong thức ăn cho heo như một số trang trại khác, heo của bà thường bị thương lái chê không đẹp, bụng không phẳng, vai không đủ nở, nạc không dày... và lấy cớ đó để mua thấp hơn “một giá” so với thị trường (thấp hơn từ 1.000-2.000 đồng/ki lô gam). Đó là chưa kể, heo được nuôi bằng thức ăn có trộn chất kích thích tạo nạc rút ngắn thời gian xuất chuồng so với heo nuôi bằng thức ăn thông thường từ 2-3 tháng.
Nay, vụ việc vỡ lở, người tiêu dùng tẩy chay thịt heo, những người nuôi heo “đàng hoàng” như bà Nga cũng bị “chết chùm” vì giá heo đã giảm xuống còn 46.000 đồng/ki lô gam (so với giá 53.000-54.000 đồng hồi tháng 1-2012). Bà Nga thở dài: “Cũng biết là thiệt thòi, nhưng đạo đức con người không cho phép chúng tôi sử dụng những hóa chất độc hại. Tưởng tượng một lớp trẻ em mà ăn những loại thức ăn bị nhiễm độc như thế, tôi cứ nghĩ như một sự hủy diệt. Chỉ mong sao Nhà nước đã làm thì làm cho tới, làm mạnh tay để không còn những kiểu làm ăn như thế, mà các doanh nghiệp đàng hoàng cũng bớt bị oan”.

Không chỉ trong ngành chăn nuôi heo, các cơ sở, công ty sản xuất thực phẩm đều cho rằng nếu làm ăn chân chính, tuân thủ các quy định về an toàn thực phẩm... thì phải chịu quá nhiều thiệt thòi trong cạnh tranh. Một doanh nghiệp kinh doanh đóng gói cà phê tiết lộ, hầu hết cà phê trên thị trường Việt Nam đều có pha thuốc ký ninh như một chất tạo đắng, không pha thì không thể bán được. Một số doanh nghiệp trong ngành thực phẩm cho biết trong một số lĩnh vực, người kinh doanh không sử dụng các chất bảo quản độc hại như hàn the, chất chống mốc, chống phân hủy tạo mùi... đã “chết” từ lâu. Sản phẩm của họ không thể cạnh tranh với các sản phẩm có sử dụng các chất bảo quản, nhưng không ai bảo vệ họ cả.

Quản lý “lưỡng lự”?

Không thể phủ nhận thực tế là hầu hết những vụ việc tai tiếng về an toàn thực phẩm được phát hiện là từ điều tra của báo chí, của người dân và cảnh báo quốc tế. Thịt heo nhiễm chất salbutamol và clennbuterol, thực phẩm chứa DEHP, sữa chứa melamine... đều chỉ được phát hiện sau khi xảy ra những vụ việc tương tự ở nước ngoài. Điều đó cũng cho thấy các cơ quan hữu quan khá bị động và bất lực trong việc kiểm soát an toàn thực phẩm lưu hành trên thị trường. Kể cả khi có vụ việc nào đó được phát hiện, như vụ chất cấm thuộc nhóm beta-agonist trong thức ăn chăn nuôi kể trên, trong khi người làm ăn chân chính trước sau đều chịu thiệt thòi, những cơ sở vi phạm an toàn thực phẩm liệu có chịu hình phạt nào tương xứng?

Bà Lê Thị Hồng Cẩm, một chủ trang trại chăn nuôi heo cũng ở Vĩnh Cửu, Đồng Nai, ủng hộ việc phải làm mạnh để ngăn ngừa tận gốc những hành vi kinh doanh thiếu đạo đức. Bà Cẩm cho biết đối với các trang trại có heo xuất chuồng bị phát hiện dương tính với chất cấm thì mức phạt 25 triệu đồng là quá thấp so với lợi nhuận của họ - những trang trại quy mô hàng ngàn con heo. Đây là một hình phạt không đủ nghiêm.

Theo ông Phạm Đức Bình, Phó chủ tịch Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Đồng Nai, việc kêu gọi đạo đức ở người chăn nuôi sẽ rất khó, nếu các chất cấm trong chăn nuôi vẫn được nhập và bán trên thị trường. Ông Bình cho biết, ngoài việc phạt tiền quá nhẹ, hiện nay các trang trại bị phát hiện có heo nhiễm chất cấm thì lứa heo đó vẫn được giữ lại một thời gian cho thải hết các chất kích thích tạo nạc rồi vẫn tiếp tục cho xuất chuồng. Các cơ sở phân phối, kinh doanh chất cấm với số lượng lớn cũng chỉ bị phạt tiền nhưng không bị phạt hình sự... Ông Bình đánh giá, thái độ các cơ quan quản lý thị trường còn “lưỡng lự”, chưa kiên quyết trong việc bảo vệ người tiêu dùng và cả những người kinh doanh chân chính hiện nay.

Siêu thị “mập mờ”

Không cần vào ngày cuối tuần, hầu như chiều nào các siêu thị cũng dường như đông hơn trước đây. Những vụ việc về an toàn thực phẩm khiến người dân chỉ còn biết “trú ẩn” vào các siêu thị để mua sắm thực phẩm. Tuy nhiên, thực phẩm ở siêu thị cũng “vàng thau lẫn lộn”.

Ngoài ra, khi đăng ký giấy phép cho các sản phẩm, doanh nghiệp tự công bố các tiêu chuẩn, thành phần của gói hàng và sở y tế, các cơ quan cấp phép dựa trên các tiêu chuẩn tự công bố này. Không cơ quan nào kiểm tra độ tin cậy của những thông số này đã đành, cả siêu thị cũng không kiểm tra lại, chính điều này khiến nhiều cơ sở sản xuất kê khai gian dối và phần thiệt thòi là khách hàng gánh chịu.

Bà Lê Thị Thanh Lâm, Phó tổng giám đốc Công ty cổ phần Sài Gòn Food, cho biết với mặt hàng thủy hải sản đông lạnh, để đảm bảo vệ sinh thực phẩm thì dây chuyền sản xuất phải tuân thủ các nguyên tắc vô trùng nghiêm ngặt, do đó chi phí sản xuất cao hơn rất nhiều các sản phẩm tương tự được sản xuất ở các cơ sở gia đình, không theo các tiêu chuẩn vệ sinh thực phẩm. Thế nhưng các sản phẩm này vẫn được các siêu thị đón nhận và bày bán.

Ngoài ra, một số thông số khác của sản phẩm đông lạnh, ví dụ tỷ lệ thành phần, tỷ lệ mạ băng... tưởng nhỏ nhưng ảnh hưởng rất lớn đến trọng lượng và giá thành sản phẩm, cũng không có quy định và kiểm tra nghiêm minh khiến nhiều doanh nghiệp không trung thực lợi dụng sự mập mờ này để kiếm lời. Trong khi đó, chắc chắn siêu thị nào cũng có bộ phận kỹ thuật và việc kiểm tra về trọng lượng, tỷ lệ là hoàn toàn trong tầm tay.

Theo bà Thanh Lâm, nếu các cơ quan hữu quan không thể kiểm tra lượng thực phẩm quá lớn trên thị trường, thì chính các siêu thị phải là nơi sàng lọc và làm rõ các tiêu chuẩn an toàn và tính trung thực, chính xác trong thông số của sản phẩm bày bán. Như vậy các siêu thị vừa đảm bảo uy tín kinh doanh của mình đối với người tiêu dùng; giảm hoặc loại bỏ các mặt hàng thực phẩm không đảm bảo chất lượng, vừa góp phần bảo vệ và khuyến khích các doanh nghiệp làm ăn chân chính.n