Một loạt chính sách tiền tệ mới được ban hành. Thị trường
đang kỳ vọng những biến chuyển từ những quyết sách mới. Phóng viên đã có cuộc
phỏng vấn với ông Phạm Thế Anh, Quyền viện trưởng viện Chính sách công & Quản
lý – ĐH Kinh tế Quốc dân, về những ảnh hưởng của chính sách tiền tệ tới thị trường
trong thời gian tới.
NHNN đã có quyết định
hạ lãi suất 2 điểm phần trăm nhưng cho phép thỏa thuận lãi suất kỳ hạn trên 12
tháng. Là chuyên gia ông đánh giá thế nào về mức giảm cũng như quyết định cho
thỏa thuận lãi suất của NHNN?
Trong ngắn hạn, lãi suất được quyết định bởi 2 yếu tố là lạm
phát và thanh khoản. Yếu tố lạm phát lại gồm 2 thành phần là lạm phát hiện tại
và lạm phát kỳ vọng. Hiện tại, lạm phát so với cùng kì năm trước (YoY) đến cuối
tháng 5 chỉ còn 8,34%; còn lạm phát kỳ vọng trong những tháng tới thậm chí còn
thấp hơn chỉ khoảng 6-7%.
Trong khi đó, thanh khoản của hệ thống ngân hàng đã
được cải thiện mạnh nhờ việc NHNN đã bơm ra thị trường xấp xỉ 180 ngàn tỷ thông
qua mua ngoại tệ và mới chỉ hút về một phần thông qua tín phiếu và thị trường mở.
Như vậy cả lạm phát và thanh khoản đều ủng hộ cho quyết định hạ trần lãi suất.
Với lạm phát thực tế lẫn lạm phát kì vọng đang giảm mạnh hiện
nay việc lựa chọn một mức trần lãi suất nào đó để áp với các khoản tiền gửi hạn dài là rủi ro cho cả ngân hàng lẫn
người gửi tiền. Ngân hàng sẽ chịu thiệt nếu như lạm phát cuối năm tiếp tục giảm,
ngược lại người gửi tiền sẽ chịu rủi ro nếu như lạm phát cuối năm tăng mạnh trở
lại. Các ngân hàng và người dân lúc đó sẽ chỉ thực hiện các khoản tiền gửi/huy
động kì hạn ngắn.
Do vậy, nếu còn trần lãi suất dài hạn thì nó sẽ không giúp
làm tăng các khoản tiền gửi/huy động dài hạn – một yếu tố quan trọng giúp tạo sự
ổn định của hệ thống ngân hàng. Bằng cách gỡ bỏ trần lãi suất dài hạn, NHNN
đang giảm bớt rủi ro chính sách cho chính mình. Ngoài ra, đây cũng là một bước
đi cần thiết để gỡ bỏ dần biện pháp hành chính vào thị trường.
Phó Thống đốc cũng
cho biết lãi suất sẽ ổn định ở 9%/năm từ bây giờ đến hết năm. Ông có chia sẻ gì
về điều này?
Theo tôi thông điệp của NHNN nhằm kích thích tâm lý vay vốn
của các doanh nghiệp. Hiện nay, bên cạnh các doanh nghiệp không đủ điều kiện tiếp
cận thì còn có nhiều doanh nghiệp đủ điều kiện nhưng chưa sẵn sàng tiếp cận vốn
vay từ các ngân hàng thương mại do họ thấy lãi suất đang có xu hướng hạ nên còn
có tâm lý chờ đợi lãi suất giảm tiếp. Nay NHNN phát đi tín hiệu lãi suất sẽ
không giảm tiếp từ giờ đến cuối năm, các doanh nghiệp có ý định vay vốn sẽ sẵn
sàng tiếp cận nguồn vốn vay này hơn để sản xuất kinh doanh.
Tuy nhiên việc cam kết này cũng có rủi ro là nếu lạm phát tiếp
tục giảm xuống thấp mà NHNN lại vẫn tiếp tục giữ lãi suất huy động ở mức hiện tại
sẽ không hợp lý, nhưng nếu giảm lãi suất theo lạm phát thì lại trái với cam kết
đã đưa ra. Điều đó có thể làm giảm độ tin cậy và hiệu quả của những công bố
chính sách trong tương lai.
Dù sao thì lãi suất
huy động cũng đã giảm, theo ông điều này sẽ có tác động thế nào tới tỷ giá
trong thời gian tới?
Có nhiều lý thuyết xác định tỉ giá hối đoái trong nền kinh tế.
Một trong những lý thuyết đó là điều kiện ngang bằng lãi suất. Theo lý thuyết
này thì lãi suất nội tệ sẽ xấp xỉ bằng với lãi suất ngoại tệ cộng với kì vọng mất
giá của đồng nội tệ. Do vậy, khi lãi suất VNĐ hạ sẽ làm tăng sức hấp dẫn đối với
ngoại tệ. Tuy nhiên phải thấy mức chênh lệch lãi suất vẫn khoảng 6-7% cùng với
tuyên bố tỷ giá không tăng quá 3% đến cuối năm của NHNN thì giữ VND vẫn hấp dẫn
hơn. Cùng với đó là kinh tế đang suy giảm, nhu cầu nhập khẩu nguyên vật liệu sản
xuất lẫn hàng hóa xa xỉ giảm mạnh, dự trữ ngoại hối tăng đáng kể thì tỷ giá khó
có biến động nhiều trong ngắn hạn.
Tôi cho rằng với dự trữ ngoại hối hiện tại, cộng với những
ưu tiên chính sách kiểm soát lạm phát, thì trong khoảng 1 năm tới tỷ giá khó có
thể biến động mạnh, còn sự ổn định trong dài hạn phụ thuộc vào điều kiện vĩ mô.
Nếu thâm hụt ngân sách, lạm phát tiếp tục tăng cao, kinh tế vĩ mô không ổn định
thì chắc chắn tỷ giá sẽ còn tăng.
Có thực tế là tính đến
hết tháng 5 thì tổng phương tiện thanh toán tăng 4,47% nhưng tín dụng chưa có
tăng trưởng. Điều này có phải là bất thường?
Cung tiền tăng gần 5% trong khi tín dụng không tăng trưởng
cho thấy tiền được bơm ra nhưng không đến được với doanh nghiệp. Điều này khá
nguy hiểm. Vậy tiền đi đâu? Cung tiền tăng chủ yếu là NHNN mua vào ngoại tệ. Một
phần tiền bơm ra NHNN đã hút về qua phát hành tín phiếu và đấu thầu thị trường
mở.
Còn một lượng lớn tiền được các NHTM sử dụng để mua TPCP hoặc TP được CP bảo
lãnh. Ước tính từ đầu năm lượng TPCP và TP được CP bảo lãnh phát hành đã đạt 80
ngàn tỷ và sẽ tiếp tục được phát hành tiếp trong nửa cuối năm.
Lượng tiền đó nếu ở lại trong NHTM sẽ tạo ra áp lực phải cho
vay ra, buộc các ngân hàng hạ lãi suất để cạnh tranh. Đây là hiện trạng chi tiêu công lấn át đầu tư
tư nhân xảy ra phổ biến ở các nước đang phát triển có thâm hụt ngân sách dai dẳng.
Hiện tượng này làm chậm lại quá trình giảm lãi suất cho vay của nền kinh tế.
Muốn đưa tiền cho
doanh nghiệp thì phải tăng trưởng tín dụng. Nếu để tăng trưởng tín dụng năm
2012 là 12% thì những tháng còn lại trung bình hệ thống ngân hàng phải bơm ra nền
kinh tế khoảng 50 ngàn tỷ đồng. Ông có bình luận gì về con số này?
50 ngàn tỷ/ tháng là quá nhiều và các doanh nghiệp sẽ không
thể hấp thụ được. Chính sách điều hành có độ trễ nên nếu bơm vốn ồ ạt thì một
thời gian sau lạm phát sẽ trở lại. Chúng ta đã có kinh nghiệm từ gói kích cầu
trước đây và tôi nghĩ rằng NHNN sẽ không thực hiện bơm tiền như vậy.
NHNN chỉ nên kiểm soát tăng trưởng cung tiền hằng năm còn
tăng trưởng tín dụng thì nên để NHTM tự quyết. Thông thường thì tăng trưởng
cung tiền hằng năm nên xấp xỉ bằng với tăng trưởng GDP (%) + lạm phát (%). Nếu
tăng trưởng dự kiến là 5%, lạm phát kỳ vọng là 7% thì tăng trưởng cung tiền M2
không nên vượt quá xa 12%.
Chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng của ngân hàng thương mại cũng
giống như chỉ tiêu về doanh thu của các doanh nghiệp. Mỗi ngân hàng tùy theo điều
kiện cụ thể, có đáp ứng được các chỉ tiêu an toàn hay không, cung cầu tín dụng
trên thị trường thế nào, sẽ tự quyết định mức tăng trưởng cho phù hợp.
Xin cảm ơn ông!
Thanh Hải