TIN MỚI!

Đọc nhanh >>

VN-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

HNX-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

Bước ngoặt lịch sử của các chaebol?

01-05-2008 - 16:45 PM | Tài chính quốc tế

Bước ngoặt lịch sử của các chaebol?
Ông Lee Kunhee, Chủ tịch tập đoàn Samsung, vừa phải từ chức vì tội trốn thuế và lạm dụng tín nhiệm.

Một cảnh tượng làm cả Hàn Quốc sửng sốt hôm thứ Ba tuần trước: ông Lee Kunhee, vị chủ tịch kín tiếng của tập đoàn Samsung, đột ngột từ chức.

Thương, ghét chaebol

Vụ từ chức của ông Lee được truyền trực tiếp trên đài truyền hình quốc gia, không chỉ đánh dấu sự sụp đổ của một trong các nhân vật thế lực nhất Hàn Quốc mà còn là dấu hiệu về ngày kết thúc quyền nắm giữ kinh tế quốc gia của các tập đoàn lớn do các gia đình lập ra và điều hành, gọi là các chaebol.

Một lần nữa Hàn Quốc phải đối mặt với một trong những nghịch lý sâu sắc nhất trong phép lạ kinh tế của mình: vì sao một nền kinh tế tăng trưởng nhanh, với tổng sản lượng 960 tỉ đô la Mỹ, lại có thể nằm trong sự kiểm soát của một nhóm các tập đoàn gia đình như Samsung. Theo Ngân hàng trung ương Hàn Quốc, 30 chaebol lớn nhất kiểm soát 40% nền kinh tế.

Vấn đề bây giờ là liệu Hàn Quốc có tiến tới chỗ làm suy yếu quyền kiểm soát của các gia đình đối với các chaebol hoặc ít ra là phơi bày quyền kiểm soát đó trước sự xem xét kỹ lưỡng của công chúng và sự giám sát của pháp luật hay không. Lên tiếng sau khi Chủ tịch Lee bị buộc tội trốn thuế và lạm dụng tín nhiệm, Tổng thống Hàn Quốc Lee Myung Bak hứa sẽ đưa các tiêu chuẩn toàn cầu về điều hành doanh nghiệp vào các công ty của nước này.

Nhận định về cam kết của Tổng thống Lee, ông Kim Joongi, Giáo sư luật trường Đại học Yonsei ở Seoul, nói: “Đây là một tiến bộ. Hệ thống quyền sở hữu gia đình trong các chaebol đã đủ trưởng thành, cần chuyển về hướng minh bạch hơn, có trách nhiệm giải trình hơn”.

Ở Hàn Quốc có một sự phê phán rộng rãi đối với các chaebol mà cung cách điều hành khép kín có vẻ như đã lỗi thời trong một đất nước năng động và cởi mở, đã thực thi dân chủ từ đầu thập niên 1990. Đối với nhiều người Hàn Quốc, chaebol gợi nhớ thời đại chuyên chế trước đây, khi các tập đoàn công nghiệp câu kết với giới quân đội cầm quyền.

Tuy vậy, họ vẫn coi các tập đoàn này như những viên kim cương trên chiếc vương miện tôn vinh một trong những nền kinh tế thành công nhất thế giới. Chính khát vọng và động lực của các chaebol như Samsung đã đưa đất nước này bay lên từ đống tro tàn sau cuộc Chiến tranh Triều Tiên. Hàn Quốc hiện là nền kinh tế lớn thứ 13 trên thế giới và mức sống của người dân cao nhất nhì châu Á.

Nhìn chung, trong thập niên qua, tuy Hàn Quốc tỏ ra khắt khe với các chaebol hơn thời kỳ trước, song vẫn không rõ liệu sức ép của chính quyền lên các tập đoàn này sẽ nặng nề đến mức nào. Năm ngoái, ông Chung Mongkoo, Chủ tịch tập đoàn Hyundai - bao gồm cả công ty xe hơi Hyundai, bị kêu án ba năm tù giam vì biển thủ công quỹ.
 
Nhưng sau đó không lâu, ông được tòa phúc thẩm cho hưởng án treo, căn cứ vào vai trò quan trọng của ông trong nền kinh tế Hàn Quốc. Tòa án cũng cho hoãn thi hành bản án ba năm tù về tội gian lận kế toán mà tòa dưới đã tuyên đối với ông chủ tịch tập đoàn SK, một chaebol khác.
 
Trong vụ Samsung hiện nay, ngoài chủ tịch Lee còn có 9 quản trị viên cao cấp bị buộc tội nhưng không ai bị tạm giam vì theo các công tố viên, tác động đến nền kinh tế quốc gia sẽ nghiêm trọng nếu xảy ra “khoảng trống quản trị” ở Samsung.
 
Người ta cũng lo ngại vụ này sẽ lập một tiền lệ ảnh hưởng tới các chaebol khác mà trong đó các nhân vật lãnh đạo gần như không thể thay thế được. Ngành tư pháp Hàn Quốc có truyền thống “nhẹ tay” đối với các “đại gia”, thường cho phép họ khỏi ngồi tù sau khi đóng những khoản tiền tài trợ khổng lồ cho các quỹ từ thiện.

Samsung tái sinh

Đối với Samsung, quyết định từ chức của Chủ tịch Lee mở đầu một cuộc cải cách nội bộ sâu rộng để chấn chỉnh sau vụ tai tiếng ô nhục nhất trong lịch sử công ty.
 
Samsung vẫn chưa công bố ai sẽ là người kế tục ông Lee nhưng có khả năng sắp tới tập đoàn sẽ được điều hành bởi các nhà quản lý chuyên nghiệp, đánh dấu một bước ngoặt mang tính cách mạng trong cơ cấu các chaebol. Người phát ngôn của Samsung khẳng định, “những thay đổi to lớn” đang diễn ra và “Samsung sẽ tái sinh thành một doanh nghiệp hàng đầu thế giới”.
 
Tuy nhiên, những người hoài nghi cho rằng, vụ từ chức của ông Lee là một cách trấn an dư luận và đánh lạc hướng công cuộc điều tra đang nhắm tới cáo buộc ông Lee lập quỹ đen và hối lộ quan chức nhà nước.
 
Nhiều người nghĩ rằng ông Lee sẽ tiếp tục điều hành Samsung trong thời gian diễn ra vụ điều tra, cho nên khi ông xuất hiện trên truyền hình với bộ mặt buồn rầu và tuyên bố từ chức thì cả nước rất đỗi ngạc nhiên. Nhiều người không tin ông Lee có thể từ bỏ quyền kiểm soát một tập đoàn kinh tế lớn nhất nước sau hai mươi năm gầy dựng.
 
“Hai mươi năm trước tôi đã hứa rằng khi Samsung trở thành một doanh nghiệp hạng nhất thì vinh quang và thành quả thuộc về tất cả các bạn. Tôi chân thành xin lỗi đã không giữ được lời hứa ấy”, ông Lee, 66 tuổi, nói với 200.000 nhân viên của tập đoàn rồi vội vã rời khỏi cuộc họp báo mà không trả lời câu hỏi của phóng viên.
 
Sự ra đi của ông Lee có vẻ như là một đòn không nặng lắm vào tập đoàn công nghiệp mạnh nhất Hàn Quốc, nơi làm ra khoảng 20% giá trị xuất khẩu của quốc gia và được người dân gọi đùa là “Nước cộng hòa Samsung”.
 
Gia đình ông Lee nắm quyền kiểm soát tập đoàn Samsung thông qua một mạng lưới tinh vi và phức tạp quyền sở hữu cổ phần đan xen vào nhau, trong đó công ty này giữ cổ phần chi phối công ty kia và ngược lại.
 
Gia đình ông Lee có đa số cổ phần trong công ty kinh doanh công viên chủ đề Everland; công ty này đầu tư vào công ty bảo hiểm Samsung; đến lượt công ty bảo hiểm lại nắm cổ phần của Công ty Điện tử Samsung; công ty điện tử chi phối công ty thẻ tín dụng và công ty thẻ lại đầu tư vào công ty công viên… cứ như thế kéo dài ra mãi.

Vẫn chưa hết hoài nghi

Hôm thứ Ba tuần trước, Samsung công bố giải tán Phòng Kế hoạch Chiến lược, bộ phận đã giúp ông Lee điều hành Samsung. Ông Lee và các quản trị viên thân cận cũng sẽ rời khỏi ban quản trị của 15 công ty con thuộc tập đoàn nhưng có niêm yết trên thị trường chứng khoán.
 
Tuy vậy, ông vẫn là cổ đông cá nhân lớn nhất của Samsung và giới quan sát cho rằng ông vẫn có quyền uy lớn từ sau hậu trường, thông qua bộ máy quản trị trung thành của ông cũng như qua hệ thống đầu tư chéo ràng buộc các công ty vào nhau thành tập đoàn Samsung.
 
Luật sư Kim Sunwong thuộc một trung tâm nghiên cứu chuyên giám sát các chaebol, nói rằng: “Ông Lee không mất quyền kiểm soát thật sự; ông ấy sẽ điều hành qua các ban giám đốc”.Samsung cũng công bố, ông Lee Jaeyong, 39 tuổi, con trai của Chủ tịch Lee, sẽ từ chức giám đốc quan hệ khách hàng của Công ty Điện tử Samsung và chuyển sang làm việc cho công ty tại một nước đang phát triển nào đó.
 
Như vậy, quyền kiểm soát tập đoàn Samsung mà ông Lee Kunhee thừa kế từ cha mình, ông Lee Byungchul - người sáng lập Samsung năm 1938 - đã không tiếp tục được chuyển giao cho ông Lee Jaeyong theo truyền thống cha truyền con nối.

Giáo sư Kim của trường Đại học Yonsei nói: “Từ thế hệ này sang thế hệ khác các gia đình phải bước dần ra khỏi sân khấu kinh tế và có như thế các tập đoàn mới trưởng thành lên, như ở Mỹ và các nước khác”.

Theo Thái Bình
TBKTSG

thanhtu

CÙNG CHUYÊN MỤC

XEM
Trở lên trên