TIN MỚI!

Đọc nhanh >>

VN-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

HNX-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

Nhật Bản đi tìm mô hình mới

29-08-2009 - 18:09 PM | Tài chính quốc tế

Nhật Bản đi tìm mô hình mới

Bị trì trệ từ những năm đầu thập niên 1990, kinh tế Nhật Bản đã tụt dốc không phanh trong quí 1 năm nay, giảm 15,2%.

Ch vài ngày na Nht Bn s tiến hành tng tuyn c mà theo thăm dò dư lun người dân Nht Bn, đảng Dân ch T do (LDP) đương quyn có kh năng tht bi, mt phn do không tìm được đường li phát trin Nht Bn trong bi cnh quc tế và khu vc có nhiu thay đổi trng đại.

 

Nht Bn bước vào cuc bu c lch s trong tình trng rơi t do. B trì tr t nhng năm đầu thp niên 1990, kinh tế Nht Bn đã tt dc không phanh trong quí 1 năm nay, gim 15,2%.

 

Các tp đoàn xe hơi như Toyota, Nissan và Honda - mt thi là tâm đim ca phép l công nghip Nht Bn - đã phi chng kiến xut khu gim 70%, phi đóng ca nhà máy để gim hàng tn kho. Bi vì ví tin quyết định lá phiếu nên người dân Nht có v như sn sàng chia tay đảng Dân ch T do (LDP) đương quyn sau na thế k gn bó.

 

Cuc thay bc đổi ngôi

 

Trong lúc này, Trung Quc đã bt đầu thách thc v trí ca Nht Bn như là nn kinh tế dn đầu châu Á. Bc Kinh va khi động mt chương trình xây dng ngành công nghip xe hơi sch, mt lĩnh vc mà Nht Bn đang dn đầu.

 

Vài nhà phân tích Nht Bn so sánh d án xe hơi sch ca Trung Quc vi chương trình v tinh Sputnik ca Liên Xô cũ, chương trình đã lt đổ s thng tr ca M trong lĩnh vc khoa hc k thut nhng năm 1950.

 

Cũng đáng lưu ý như vy là vic Trung Quc gn đây n ào đòi thay thế đồng đô la M nhưđồng tin d tr quc tế duy nht, bt đầu s dng đồng nhân dân t trong các giao dch tài chính trong vùng, buc các chính tr gia Nht Bn phi nhìn thy mt mi đe da trc tiếp đối vi đồng yen Nht.

 

Ni lo ngi tăng lên trong tháng 7, khi các quan chc cp cao ca Trung Quc đến th đô Washington DC ca M để tiến hành cuc “đối thoi chiến lược” cp cao. “S kin này to ra nhng mi nghi ng, vì người Nht cm thy mình cn phi được tham d vào mi cuc bàn bc v an ninh khu vc”, ông Shinzo Kobori, thành viên Vin Nghiên cu chính sách quc tế Tokyo, nói.

 

Vì thế Nht Bn đang chun b mt chính ph mi có th đối phó li ni lo rng đất nước này đã b loi ra khi cuc đua chính tr và kinh tế châu Á, sm đứng th hai sau Trung Quc. Mi vic xy ra tht nhanh. Hi đầu thp niên này, kinh tế Nht Bn vn ln gp bn ln Trung Quc, nhưng nhng năm gn đây, Trung Quc có v s vượt qua Nht trong năm 2010 hoc sau đó ít lâu.

 

Bây gi Trung Quc vn đang tăng trưởng vi tc độ 8% mi năm còn Nht Bn đang co li. Các nhà bình lun Nht Bn phi tha nhn rng s thay bc đổi ngôi có th din ra sm hơn na. “Tht chng có ý nghĩa gì khi c nói mãi chuyn cnh tranh vi Trung Quc [để giành v trí dn đầu duy nht châu Á] khi mà nn kinh tế ca h s vượt qua chúng tôi vào năm ti”, ông Kobori nói và nhc li ý kiến ca các nhà văn, trí thc, hc gi và k c các chính tr gia tr tui Nht Bn.

 

Có mt s đồng thun min cưỡng rng Nht Bn phi tìm ra mt vai trò mi. T cuc ci cách ca Minh Tr Thiên Hoàng thp niên 1860 cho đến nay, Nht Bn “có mt mc tiêu duy nht là đui kp các nước phương Tây và được chp nhn là mt cường quc. H đã đạt được điu này trong nhng năm 1980 nhưng đã không nghĩ ra cách gì để thc hin li điu đó. Nht Bn bây gi là mt đất nước mt mi”, Giáo sư Gerald Curtis, trường Đại hc Columbia và cũng là mt nhà Nht Bn hc, nhn xét.

 

Mô hình kinh tế cũ: làm vic ct lc, tiết kim ti đa để xut khu ra các nước phương Tây, đã hoàn toàn sp đổ. (Các nước xut khu hàng đầu khác như Đức cũng b tác động mnh bi cuc suy thoái toàn cu, khi tt c các nước tiêu dùng giàu có phương Tây bt đầu đi vào mt thi k dài phát trin chm li và gim bt nhu cu tiêu th.) Khi châu Á ni lên là “trung tâm kinh tế toàn cu, gung máy tăng trưởng mi ca khu vc thì Nht Bn phi nghĩ ra cách đặt mình vào trung tâm ca trung tâm kinh tế đó,” ông Curtis nói.

 

Mô hình nào cho Nht Bn?

 

Đảng Dân ch Nht Bn (DPJ) đối lp ch trương Nht Bn là cường quc khu vc châu Á, và không còn là quc gia ch gn bó vi phương Tây na. Nhà lãnh đạo DPJ, ông Yuko Hatoyama, là người phn đối th trường t do toàn cu trong đó Nht Bn có thi là mt thành viên viên mãn. Ông đổ li cho “ch nghĩa toàn cu” và “nhng nguyên tc cơ bn ca th trường t do do M dn đầu” là nguyên nhân gây ra cuc khng hong hin ti.

 

Tm nhìn ca ông đầy s hướng ni, tăng sc mnh đoàn kết trong nước bng các chương trình phúc li xã hi tt hơn, nhiu lương hưu và tin nuôi con hơn, trong khi tái tp trung các chiến lược thương mi và đầu tư ca Nht Bn vào khu vc Đông Á. Tuy nhiên, đáng chú ý là cương lĩnh ca DPJ không nói gì đến “tăng trưởng” cho ti khi h b đảng LDP cm quyn ch trích, vì cho rng duy trì mc sng thoi mái Nht Bn là điu không th thc hin nếu kinh tế không tăng trưởng.

 

Trí thc M và Nht đã so sánh v trí mi ca Nht Bn vi Canada hay Thy S - tc là các nước giàu, có quyn lc song đã hc được cách phát trin bên cnh các láng ging to ln. Vn đề ch Nht Bn s rt đau đớn nếu đi theo cách ca Canada, đất nước có nn kinh tế nh hơn ba ln, và có các mi quan h vi M phng lng hơn là quan h gia Nht Bn và Trung Quc. Các cường quc châu Á có lch s cay đắng t thi Nht Bn chiếm đóng Trung Quc trong Thế chiến th 2 và thường xung đột quyn li v kinh doanh và phòng th.

 

Nhng người khác gi ý rng hình mu kiu Pháp có v phù hp hơn - Pháp và Đức là hai nước giàu, cùng lãnh đạo mt liên minh khu vc hùng mnh. Nht Bn và Trung Quc có th cùng đóng vai trò này châu Á. Đảng DPJ thm chí còn đề ngh áp dng cách tr cp cho tr em kiu Pháp để tăng mc sinh sn ca người Nht, khôi phc mt s động lc kinh tế mà Nht b mt đi khi tr thành đất nước có t l người già trong dân s cao nht thế gii.

 

Tuy nhiên, Liên minh châu Âu sinh ra t Cng đồng than đá và thép châu Âu, mt s hp tác Pháp - Đức sau chiến tranh để chia s ngun nguyên liu; còn Trung Quc và Nht Bn hin vn đang tranh giành quyn khai thác du ha ngoài bin và tranh cãi v nhng hành động tàn bo trong Thế chiến th 2. Cách bit ln v thu nhp hàng năm - 34.080 đô la M ca mt người Nht và 2.000 đô la M ca mt người Trung Quc - cũng làm cho hai nước khó hp tác để lãnh đạo khu vc như là Pháp và Đức.

 

Cho dù vy, li ích t mt chiến lược khu vc năng động là rõ ràng - nước Pháp chng hn, đã tăng thu nhp bình quân lên 42% t khi Liên minh châu Âu hình thành năm 1993, và không ai hoài nghi h đã có nhiu li lc t vic đẩy mnh th trường chung. Nht Bn cũng có th làm như vy.

 

Ngân hàng Goldman Sachs d đoán tng sn lượng GDP ca các th trường mi ni, dn đầu bi Trung Quc và n Độ, s vượt qua khi G7 trong năm 2027, sn hơn mt thp k so vi d đoán trước đây. Năm 2010, Trung Quc s đóng góp 30% mc tăng trưởng tiêu th toàn cu, gn gp đôi ca M. Người Nht, t trước đến nay vn tp trung vào mi quan h kinh tế vi M và châu Âu, đang dn nhn ra rng tt hơn hết h nên đi cùng chuyến tàu này.

 

Hi nhp khu vc là li gii

 

Tăng trưởng là mnh lnh, cho dù đảng DPJ có tha nhn hay không. Các nhà kinh tế thường nói, người Nht phi làm sao đẩy mnh tiêu th ni địa, vn không h thay đổi trong nhiu thp k qua, để bù vào ch xut khu st gim. Nhưng th trường ni địa Nht đang co li. Dân s Nht lên đến đỉnh vào năm 2004 vi 128 triu người nhưng d báo s gim xung 90 triu người vào năm 2055. T l s người trong độ tui lao động vi người già Nht đã gim t 8/1 năm 1975 xung mc 3/1 năm 2005, và s xung 1,3/1 trong năm 2055.

 

Điu này có nghĩa là “s không có hình mu kh thi để tăng lượng tiêu th ni địa”, ông Kobori nói. Nht đã chi 5% GDP vào gói kích cu nhưng vn chưa có gì xy ra; M ch b 2% và kinh tế M đang phc hi. Theo ông Kobori, “Điu mà chúng tôi cn là mt mô hình mi da trên s hi nhp khu vc. Nếu như chúng tôi không tìm ra mô hình đó, chúng tôi s gp khó khăn ln.”

 

Doanh nhân Nht Bn cũng đang tìm mt mô hình. Trong các cuc viếng thăm gn đây đến các công ty ln Nht, Giáo sư Curtis nhn ra rng các nhà qun lý ít nhc đến naiju (nhu cu ni địa) hơn là jun-naiju - mt t ng mi có nghĩa là nhu cu khu vc ni địa châu Á. “Ý tưởng là, để hòa nhp Nht Bn vào th trường “ni địa” mi và đang phát trin ca châu Á, h không ch cn bán hàng cho gii trung lưu Trung Quc và Đông Nam Á mà còn phi tăng cường đầu tư ca Nht Bn vào các công ty châu Á; t do hóa các th trường nhp khu và xut khu, đặc bit là các lĩnh vc khép kín như nông nghip, hp tác cht ch hơn vi Trung Quc và các nước kém phát trin hơn trong các lĩnh vc như môi trường, công ngh và năng lượng”, ông Curtis nói.

 

Trong nhng năm gn đây, buôn bán ca Nht vi Trung Quc đã tăng nhanh; năm 2000, xut khu t Nht Bn sang M nhiu gp năm ln sang Trung Quc, bây gi thì hai con s gn như bng nhau (mc dù cn phi chú ý rng phn ln hàng xut khu t Nht vào Trung Quc là linh kin k thut cao để lp ráp ch không phi là sn phm hoàn chnh). Dòng chy thương mi có th tăng lên na nếu Nht Bn bãi b các rào cn thương mi và khuyến khích xut khu nhiu hơn. Các nhà sn xut Nht Bn đã bt đầu dn tin cho nghiên cu và tiếp th sn phm ti khách hàng châu Á hơn là khách hàng phương Tây để thúc đẩy xut khu ra th trường khu vc xe hơi Nht Bn và hàng hóa tiêu th cao cp.

 

Cương lĩnh ca đảng DPJ kêu gi gia tăng vin tr để phát trin châu Á như là mt phương cách để thúc đẩy người tiêu dùng trung lưu.

 

Châu Á không ch có Trung Quc

 

nhng phương din khác, Nht Bn ch yếu vn hướng ti phương Tây. Nht là mt trong bn nhà đầu tư hàng đầu Trung Quc, nhưng vn đổ s vn đầu tư ln gp ba ln vào các nhà máy M. Các chuyên gia nói rng Nht có xu hướng coi Trung Quc ch là nơi gia công các sn phm cp thp, và rt s b đánh cp tài sn trí tu Trung Quc. Các nhà sn xut Nht Bn s mt tt c nếu ý tưởng ca h b đánh cp.

 

Mi quan h gn gũi hơn vi Trung Quc cũng cn chút ít tin tưởng. Đã có vài du hiu tt. Các nhà lãnh đạo đảng DJP nói rng h s không tiếp tc viếng thăm đền Yasukuni, nơi các ti phm chiến tranh được th cùng vi binh lính chết trong Thế chiến th 2. Và hai nước này mi đây đã ký tha thun tăng cường sc mnh đồng tin d tr châu Á - đưa mt lượng bng nhau tin yen Nht và nhân dân t Trung Quc vào r d tr, cho thy n lc hp tác châu Á.

 

Đối vi Nht Bn, s phát trin châu Á có ý nghĩa nhiu hơn vic tht cht quan h kinh tế vi Trung Quc. Các quan chc và doanh nghip Nht Bn đang tìm cách tăng cường quan h vi Úc, n ĐộĐông Nam Á. Mi đây Công ty Daiichi Sankyo ca Nht đã mua li Công ty Dược Ranbaxy ca n Độ - v sáp nhp có tiếng nht ca Nht Bn khu vc châu Á. n Độ cũng đã thay thế Trung Quc v trí nước được nhn nhiu vin tr t Nht Bn nht. Vin tr ca Nht Bn cho các nước ASEAN cũng tăng lên.

 

“Người Nht đầu tư ngày càng nhiu vào n Độ, Vit Nam và Indonesia để cân bng s phát trin ca Trung Quc” ông Michael Green, Ch tch Nht Bn ti Trung tâm Chiến lược và Nghiên cu Quc tế, nói. Ông còn cho biết Nht Bn đã tích cc vn động để mi thêm n Độ, Úc và New Zealand vào Hi ngh thượng đỉnh Đông Á, t chc ln đầu vào năm 2005, để “cân bng nh hưởng ca Trung Quc”.

 

S chú trng mi ca Tokyo vào châu Á có th giúp to dng li hình nh ca Nht như là mt cường quc. Tr thành “trung tâm ca trung tâm phát trin toàn cu” như ông Curtis nói, có th làm cho Nht có vai trò quan trng hơn trong ngoi giao và chính tr toàn cu. Quan h gn gũi hơn vi Trung Quc có th biến Nht Bn thành tm đệm gia M và Trung Quc và gim bt s bo h ca M.

 

Nhưng Nht Bn luôn là mt cường quc ch đơn thun trong lĩnh vc kinh tế; để ly li nh hưởng toàn cu, h cn tr li vi mc tăng trưởng kinh tế dn đầu trong thế gii tht. Đó không phi là điu mà các nhà lãnh đạo kế tiếp ca Nht - cho dù thuc đảng LDP hay đảng DPJ - nói đến. H ch mơ đến các mô hình cường quc bc trung.

 

Theo TBKTSG

ngocdiep

Trở lên trên