TIN MỚI!

Đọc nhanh >>

VN-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

HNX-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

"Thiên nga đen"

31-01-2009 - 08:52 AM | Tài chính quốc tế

"Thiên nga đen"

Sách phát hành chỉ mấy tháng là cuộc khủng hoảng tài chính nổ ra. Khủng hoảng càng lan rộng ở mức độ gây kinh ngạc chừng nào, Nassim Taleb - tác giả càng nổi tiếng chừng đó.

Con người có th tính toán chính xác đến tng giây lúc nào có nht thc nhưng chu, không th d báo chính xác ngày mai giá chng khoán s như thế nào.


D báo kinh tế by lâu nay còn tương đi chính xác do người ta cùng chia s mt nim tin rng nếu làm như thế này s có kết qu như thế kia. Chng hn, nếu h lãi sut, người dân s vay tin làm ăn nhiu hơn. Nay bng khng hong kinh tế tài chính n ra, mi giá tr b đo ln, nim tin biến mt, và mi d báo hóa ra đu trt lt! Lúc giá du thô vt lên đnh 147 Đô la/thùng, có ai dám nói nó s rt xung dưới mc 50 Đô la ch trong vòng bn tháng?


“Thiên nga đen” là ẩn dụ chỉ những điều không ai nghĩ sẽ xảy ra nhưng vẫn có khả năng xảy ra.

 

Chng l gì khi cun “Thiên nga đen” ca Nassim Taleb được xut bn vào tháng 5/2007, có vô s bài đim sách chê bai tác gi đ điu và cũng chng l gì đến cui năm 2008, hàng chc bài báo nhc đến nó như mt du n ca mt thiên tài suýt b b sót!

 

Đến nay “Thiên nga đen” bán được trên 370.000 cun M và Anh, đang được dch ra 27 th tiếng và liên tc nm trên danh sách sách bán chy nht ca t New York Times trong 17 tun lin.

 

Tư tưởng ch yếu ca Taleb, mt giáo sư toán tài chính ti trường New York University, có th tóm gn trong mt câu: tt c chúng ta đu nhm mt làm ngơ trước các biến c hiếm hoi và c o tưởng mình có th tiên đoán mi ri ro, mi cơ hi.

 

Taleb tin rng nhà đu tư thường b qua nguy cơ th trường biến đng mnh, đc bit trong sut thi gian dài kinh tế phát trin n đnh. Ông viết: “Chúng ta c gán thành công cho s tài tình ca bn thân còn tht bi là do biến c ngoi lai, nm ngoài tm kim soát”.

 

Ông cho rng các biến c ln thường xy ra trong tài chính hơn ngoài đi và đưa ra ví d: “Nếu ta ly ngu nhiên t dân s toàn cu hai người có chiu cao tng cng là 3,4 mét. Xác sut mi người cao bao nhiêu? 3 mét và 0,4 mét? Làm gì có, xác sut cao nht là 1,7 mét và 1,7 mét.

 

Nhưng trong tài chính, s vic li ngược li. Nếu cũng ly ngu nhiên t dân s toàn cu hai người có tng tài sn là 14 triu bng Anh. Không l xác sut d xy ra nht là mi người có 7 triu bng? Cũng làm gì có, thông thường là 5.000 bng mt bên và bên kia là 14 triu bng tr bt 5.000 bng”.

 

Vì sao sách có ta đ là “Thiên nga đen”? Đã có thi ai cũng nghĩ thiên nga toàn màu trng cho đến lúc các nhà thám him khám phá thiên nga đen Úc. “Thiên nga đen” là n d ch nhng điu không ai nghĩ s xy ra nhưng vn có kh năng xy ra.

 

Sách phát hành ch my tháng là cuc khng hong tài chính, bt đu t các khon n dưới chun trên th trường đa c, n ra. Chng khoán toàn cu chao đo t đó đến nay. Và Taleb tr nên ni tiếng - khng hong càng lan rng mc đ gây kinh ngc chng nào, ông càng ni tiếng chng đó.

 

Không ch viết sách, Taleb còn thc hành ngay điu mình tin tưởng. Ông hùn hp m mt qu đu cơ phòng h Universa Investment mà chiến lược kinh doanh da nhiu vào nhng điu ông viết, đc bit là phi làm gì đ “tn dng cơ hi” khi th trường tt dc. Qu này có nhiu qu riêng và trong tháng 10/2008 đy biến đng, chúng đu tăng trưởng t 65-115% trong khi các qu khác thua l nng n.

 

Quay tr li lý thuyết “Thiên nga đen”, Taleb cho rng con người có xu hướng b qua các biến c ln vi xác sut thp bi “các chuyên gia” thường đưa ra d báo da vào các mi liên h đã được quan sát trong quá kh. Ông chia các hin tượng thành hai loi và đt tên chúng là Mediocristan (Bình thường) và Extremistan (Cc đ).

 

Loi Mediocristan thường có đ ngu nhiên thp như chiu cao, cân nng, ch s IQ, thu nhp ca giáo viên; còn loi Extremistan có đ ngu nhiên cao có s phân b khác thường không tiên đoán được như tài sn, dân s ca các thành ph, thit hi do đng đt, giá hàng hóa và chng khoán.

 

Ví d, ly mt nhóm 100 người ngu nhiên, thêm vô anh chàng cu th bóng r Yao Ming cao ku, ch s chiu cao bình quân ca nhóm s tăng chút ít nhưng không đáng k. Cũng nhóm 100 người này, b sung thêm t phú Bill Gates thì bng nhiên, tài sn bình quân ca nhóm s tăng đt ngt. Như vy chiu cao ca Yao Ming là loi Mediocristan còn tài sn ca Bill Gates thuc loi Extremistan.

 

Tiến b xã hi, nht là do khoa hc k thut, đã làm loi Extremistan xut hin nhiu hơn và liên quan đến con người nhiu hơn. Ví d, trước khi có công ngh thu âm, thu nhp ca ca sĩ được phân b đu hơn bây gi. Taleb tin rng b não con người phù hp vi mt thế gii đơn gin hơn là thế gii phc tp như ngày nay. Con người vn có xu hướng thy, tin và nh lâu nhng d kin cng c suy nghĩ ca chúng ta, nhng s kin phù hp vi d phóng ca con người v tương lai.

 

Cũng đúng là các nhà phân tích chng khoán hành đng rt bun cười. H có th cho rng chng khoán tăng giá vì Obama đc c và hôm sau nói ngược li chng khoán gim do Obama sp lên làm tng thng - tc din gii s kin theo suy nghĩ ch quan.

 

Gi d, mt ph n có thai đi qua, đi vi người quan sát, đa bé là con trai hay con gái hoàn toàn là điu ngu nhiên nhưng đi vi bà m (đã đi siêu âm) thì gii tính ca con mình đã là chuyn đương nhiên. Ngu nhiên và đương nhiên cùng nm trong mt s vic, ch khác góc nhìn nhưng không ai chu nhìn t nhiu góc đ.

 

S thành công ca cun “Thiên nga đen” đem đến cho Taleb nhiu “biến c bt ng” - nói theo ngôn ng ca ông. Trước tiên là mt hp đng viết tiếp cun khác, có th có ta đ Tinkering (Chnh sa) vi tin ng trước lên đến 4 triu Đô la. Cun này bàn v chuyn làm thế nào đ sng trong mt thế gii chúng ta không hiu hết.

 

Hin nay ai mun mi Taleb đến nói chuyn, xin tr mt bui như thế chng 60.000 Đô la. Khách hàng li không thiếu, k c NASA, nh Taleb bày cách xác đnh con “thiên nga đen” trong vic chun b các chuyến bay vào vũ tr; Cơ quan phòng chng ha hon ca M mun ông nói v xác sut cháy rng…

 

Mi tháng 12/2007, Taleb đng trước chng 30 viên chc cao cp ca Ngân hàng Société Générale ca Pháp và thng thng cnh báo, vic sáp nhp nhiu ngân hàng trong nhng năm qua đã đưa đến s lượng ngân hàng ít hơn nhưng quy mô ln hơn nên đ tp trung ri ro cũng cao hơn. Như thế xác sut ngân hàng thua l nng n vì biến c không lường trước li cao hơn ch không gim đi.

 

Ch sáu tun sau đó, Société Générale báo cáo thua l 4,9 t euro, mc thua l cao nht ca mt ngân hàng cho đến lúc đó. Có l s chao đo ca h thng ngân hàng toàn cu càng minh chng cho tiên đoán này.

 

Nhng phê phán ca gii hc thut nhm vào Taleb tp trung vào mt s đim như đã tng có nhiu sách viết v xác sut các biến c bt thường, chuyn Taleb nói không gì mi, ch gp may là đúng thi.

 

Mt s bài đim sách chê trách Taleb dùng li văn trch thượng, ma mai đ hết mi gii hc gi. Nhiu người trong gii tài chính cho rng tính toán d báo tài chính luôn liên tc cp nht thông s mi đ đưa ra d báo mi ch không làm lơ như cáo buc ca Taleb. Nhưng cp nht vn là da vào quá kh, nên không d báo được nhng cái không bình thường hay cc đ mà Taleb nói ti.

 

Tht ra, cái thiếu d thy nht ca “Thiên nga đen” là ch nói khơi khơi nhng hin tượng Taleb quan sát được ch không đưa ra gii pháp gì, ngoài chiến lược “đánh qu” trên th trường chng khoán. Và nhng quan sát đó, nhiu cái rt bt ng và đy tính thuyết phc, đã làm nên sc hút ca cun sách.

 

Thế nhưng ý nghĩa ca cuc sng này là gì nếu không phi là s ngu nhiên ca s phn và t đó mi có sc mnh ca nim tin. Gi s lý gii ca Taleb là đúng, có l chng ai chu ra sc vì mt cái tương lai mà h cho rng h có quyn hướng đến theo ý chí và n lc bn thân ca h.

 

Cũng đã có nhiu cun tiu thuyết da vào ý tưởng có người biết trước được tương lai nhưng tt c cui cùng đu mun t b kh năng này vì vi h, cuc sng không còn chút xíu gì ý nghĩa na khi ta biết rõ tng giây sau s như thế nào. Ngay c trong chiến lược làm ăn theo kiu “Thiên nga đen”, hình nh mt qu đu cơ c chăm chăm đi th trường biến đng đ hưởng li cũng chng khác gì hình nh by qu đen chăm chăm ch chiến tranh xy ra.

 

Th trường xáo đng khi mi người mt nim tin - vn đ nim tin này có tha đáng hay không là chuyn khác-  và c xã hi toàn cu cũng s rơi vào bt n nếu mi người không còn tin vào h qu ca hành vi tng được điu kin hóa qua my ngàn năm tiến hóa. Và sc mnh ca nhân loi nm ch h biết điu chnh nim tin đ dn dn hướng đến cái tt hơn, công bng hơn và ph quát hơn.


Universa phòng hộ như thế nào?

 

Trong giao dịch chứng khoán, có một hình thức giao kết trong đó một bên được quyền bán (nhưng vẫn giữ quyền không bán) một loại chứng khoán nào đó với giá ấn định có hiệu lực cho đến một thời điểm trong tương lai (put option). Đổi lại, người mua quyền này phải trả phí cho người kia.

 

Vào thời điểm thị trường ổn định, mức phí này rất thấp nên Universa thu gom chúng và chịu mức lỗ không đáng kể. Lúc thị trường lao dốc như những tháng vừa rồi, Universa hốt bạc vì họ có thể mua chứng khoán với giá thấp trên thị trường để thực hiện quyền bán với giá cao.

 

Chiến lược này sẽ hòa vốn hay lỗ ít trong hầu hết các tháng trong năm và chỉ chăm chăm tháng có biến động để kiếm lời.

 

Tất nhiên việc hốt bạc này chỉ xảy ra nếu như có người sẵn sàng bán “quyền bán” trên, tức là họ phải mua vì những người tin ngược lại là giá sẽ lên.

 

Vấn đề đặt ra hiện nay là liệu những hoạt động trên tạo cho thị trường chứng khoán hoạt động hữu hiệu hơn hay chỉ làm tăng thêm độ biến động trên thị trường, và làm giảm bớt niềm tin vào thị trường, mà có lúc Ủy ban Chứng khoán Mỹ đã tạm cấm quyền bán mà không có chứng khoán trong tay.


 


Theo Nguyễn Vạn Phú
TBKTSG

 

thaonp

CÙNG CHUYÊN MỤC

XEM
Trở lên trên