TIN MỚI!

Đọc nhanh >>

VN-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

HNX-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

Trung Quốc cần nhìn lại hướng phát triển công nghiệp

13-12-2009 - 10:51 AM | Tài chính quốc tế

Trung Quốc cần nhìn lại hướng phát triển công nghiệp

Dù đã hết sức cố gắng phát triển công nghiệp, Trung Quốc vẫn chưa có thương hiệu nào mang tầm quốc tế như Sony hay Toyota. Tại sao?

Nếu Trung Quốc đang cố gắng tăng trưởng kinh tế, nước này cần chính sách hỗ trợ phát triển các ngành công nghiệp thay cho hãm đà tăng trưởng.

Ông Fan He, giám đốc bộ phận kinh tế và chính trị tại Viện hàn lâm khoa học xã hội Trung Quốc, cho rằng: “Quan điểm thông thường về việc Trung Quốc dựa vào chính sách công nghiệp để phát triển kinh tế chỉ là một ảo tưởng. Nếu chính sách công nghiệp có phát triển hiệu quả thì vẫn mới chỉ mức địa phương.”

Thông thường chính phủ sẽ can thiệp để xây dựng một số ngành bằng việc đưa ra chính sách hỗ trợ và bảo vệ ngành khỏi cạnh tranh từ nước ngoài. Cho đến nay, các chuyên gia nghiên cứu nhiều nhất về chính sách công nghiệp Nhật, sau này Hàn Quốc và Đài Loan đã học theo chính sách này.

Thế nhưng sẽ còn lâu Trung Quốc mới thực hiện được mục tiêu thông thường là phát triển chính sách công nghiệp: đầu tư vào các công ty và biến nó thành những cỗ máy toàn cầu. Hơn một nửa hàng xuất khẩu của Trung Quốc do các công ty có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài sản xuất ra.

Dù Lenovo và Haier có uy tín ở nước ngoài, Trung Quốc vẫn chưa có thương hiệu nào mang tầm quốc tế như Sony hay Toyota. Trong lúc đó, Trung Quốc còn quá nhiều khó khăn trong việc củng cố ngành tự động hóa, thép, nhôm và khai thác than đá.

Hãy xét đến ngành ô tô. Chủ tịch công ty tư vấn kinh tế Dragonomics, ông Arthur Kroeber cho rằng dù chính phủ đã định hướng sự phát triển của ngành ô tô trong ít nhất 2 thập kỷ qua, hơn 80% doanh thu của ngành vẫn đến từ các liên doanh nơi trình độ quản lý và công nghệ được cung cấp bởi hãng xe nước ngoài như Shanghai Volkswagen, FAW-Volkswagen, và Shanghai GM.

Bất chấp sự hỗ trợ của chính phủ đối với các công ty nhà nước, những công ty ô tô tăng trưởng nhanh nhất tại Trung Quốc đều là những công ty tư nhân như Chery, Geely, Great Wall, và BYD.

Không phải tất cả các hướng đi của Trung Quốc đều sai lầm. Việc quản lý chặt chẽ đồng nhân dân tệ đã giúp nâng cao tính cạnh tranh trên toàn cầu. Chính phủ ngoài ra cũng đã cố gắng giảm chi phí cho các công ty sản xuất bằng cách cung cấp tín dụng giá rẻ thông qua các ngân hàng, cho phép công ty nhà nước thống trị trong lĩnh vực lớn như viễn thông hay sản xuất điện.

Việc kiểm soát tiền tệ và cung nguồn tín dụng giá rẻ tuy nhiên không phải là chính sách phát triển công nghiệp hiệu quả. Từ thập niên 1980, mục tiêu chính trong chính sách công nghiệp của Trung Quốc là phát triển kinh tế thông qua công nghiệp hóa – chiến lược giống như Hàn Quốc và Nhật những năm trước đó.

Giống như các nước láng giềng, Trung Quốc cũng vạch ra chiến lược cho từng ngành cụ thể: ngành ô tô, bán dẫn, hàng không, dầu và hóa dầu, đặt mục tiêu phát triển, khuyến khích các ngân hàng cung cấp tín dụng, đưa ra chính sách khuyến khích phát triển kể cả những ngành đã có đầu tư trực tiếp nước ngoài. Chính sách này gửi đến thông điệp đến ngành: Đó là những gì chúng tôi muốn phát triển.

Chuyên gia He thuộc Viện hàn lâm khoa học xã hội Trung Quốc nhận xét: “Chính sách công nghiệp của Trung Quốc đang cố gắng cân bằng giữa các lĩnh vực khác nhau.” Thế nhưng cách thực thi chính sách của Trung Quốc rất khác. Trong khi Hàn Quốc và Nhật nắm quản lý từ bên trên, tại Trung Quốc, chính sách thiếu tập trung và đôi khi tạo ra sự lộn xộn.

Ông Jack Perkowski, cựu giáo sư tại đại học Yale – Mỹ, so sánh chính sách công nghiệp với một trận bóng đá: huấn luyện viên đưa ra chiến lược và cầu thủ thực thi mục tiêu đó. Chính sách của Trung Quốc giống như môn soccer: tự do. Ông nói: “Đây là hình thức chơi theo kiểu những cầu thủ tự đề ra luật chơi, họ tự đưa ra chiến lược với nhau chứ không phải huấn luyện viên. Người huấn luyện viên chạy quanh sân với hy vọng đội của mình sẽ thắng.”

Huấn luyện viên Trung Quốc làm nhiều hơn việc chỉ hy vọng. Vấn đề là ở chỗ thường xuyên người ta không rõ họ là ai. Không giống Nhật thập niên 1960 và 1970, Bộ Thương mại và Công nghiệp Nhật có tổ chức tốt và các nhà giám sát chính sách công nghiệp biết chắc ai sẽ nắm quản lý.

Trong khi đó, quan chức hàng đầu Trung Quốc vẫn còn bận tranh cãi xem thực sự ai là người lập ra chính sách, một phần bởi quá trình hoạch định chính sách còn một số vấn đề, yếu tố khác là bởi có quá nhiều bên tham gia đóng góp ý kiến. Ủy ban phát triển và cải cách quốc gia, một cơ quan chính phủ thuộc Hội đồng nhà nước giám sát phát triển kinh tế, có tiếng nói tuy nhiên vai trò của các cơ quan chính phủ khác cũng không kém.

Rõ ràng, hiện nay, doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp địa phương là động lực chính của tăng trưởng kinh tế. Khu vực đồng bằng sông Châu ở phía Nam Trung Quốc là ví dụ điển hình.

Từ thập niên 1980, quan chức địa phương sử dụng các biện pháp khuyến khích như hỗ trợ thuế và giảm thuế thuê đất để thu hút nhà đầu tư nước ngoài, rất nhiều trong số này đến từ Hồng Kông và Đài Loan. Chính phủ Trung Quốc lập ra khu vực kinh tế đặc biệt, tuy nhiên cũng cho phép khu vực này có thêm quyền để lập ra mức lương và giá cả.

Nhà đầu tư nước ngoài mang đến việc làm và công nghệ cho những công ty địa phương thông qua những công ty liên doanh. Ở những thời điểm khác, công ty địa phương cóp py hoặc đảo ngược công nghệ nước ngoài một cách trái phép.

Mức lương thấp bởi người lao động chủ yếu đến từ những miền quê xa xôi, những người quản lý các công ty địa phương không tuân thủ chặt chẽ luật lao động. Doanh nghiệp tư nhân rót tiền vào khu vực, tạo ra sự cạnh tranh điên cuồng, giá rơi xuống mức thấp đến mức đáng kinh ngạc đễn nỗi người ta biết đến đó như “mức giá Trung Quốc”.

Hiện nay, khu vực châu thổ sông Châu là nơi sản xuất hàng điện tử lớn nhất thế giới, trung tâm của những nhà xưởng với tổng số nhân công lên tới 270 nghìn. Khu vực này cũng là nơi sản xuất thiết bị viễn thông lớn nhất Trung Quốc và cung cấp khoảng 1/3 hàng xuất khẩu cho nước này.

Thế nhưng thành công của khu vực này chỉ là một phần trong chính sách công nghiệp của Trung Quốc. Đây đó, Trung Quốc sử dụng đầu tư trực tiếp nước ngoài như một cách bảo vệ các công ty nội địa. Bằng việc hạn chế sở hữu cổ phần trong các doanh nghiệp lắp ráp ô tô ở mức tối đa 50%, Trung Quốc tạo điều kiện cho các công ty tiếp cận với công nghệ nước ngoài, ngoài ra cũng đảm bảo cho họ khỏi ảnh hưởng của cạnh tranh nước ngoài.

Theo lộ trình của chính phủ Trung Quốc, đối tác nước ngoài lẽ ra đã phải cung cấp cho đối tác Trung Quốc công nghệ và kỹ thuật quản lý để sản xuất các loại xe bán chạy nhất mang thương hiệu của họ. Cho đến nay, điều này chưa xảy ra.

Vấn đề xảy ra hiện nay còn trầm trọng hơn: Chính sách công nghiệp hiện tại không giúp kinh tế Trung Quốc cân bằng hơn trong khi đây mới là điều chính phủ Trung Quốc và thế giới muốn đạt được. Chính sách công nghiệp của Trung Quốc, giống chính sách của Nhật suốt 3 thập kỷ qua, làm lợi cho người sản xuất nhiều hơn người tiêu dùng.

Ông Daniel Rosen, chuyên gia nghiên cứu tại Rhodium Group nhận xét Ngân hàng Trung ương Trung Quốc duy trì lãi suất cơ bản ở mức thấp để hỗ trợ tín dụng cho các công ty sản xuất, trong khi đó người tiêu dùng phải chịu thiệt.

Ông đặt câu hỏi: “Chính sách công nghiệp của Trung Quốc quan tâm đến người vay tiền, thế nhưng những người đã cung tiền cho họ vay từ ban đầu thì sao?” Điều này tiếp tục tạo ra sự mất cân bằng trong nội tại kinh tế Trung Quốc và kinh tế toàn cầu, người Trung Quốc nghèo đi, họ có xu thế tiết kiệm nhiều hơn là chi tiêu.

Mức lương hạn chế ở khu vực sản xuất châu thổ sông Châu giúp Trung Quốc nâng cao lợi thế trong vai trò một nước xuất khẩu nhưng lại cản trở tăng trưởng tiêu dùng. Lãi suất thấp cũng khiến vấn đề sản xuất thừa trở nên trầm trọng hơn bởi các công ty sản xuất vay tiền quá dễ dàng.

Khi Trung Quốc cố gắng định hướng lại nền kinh tế khỏi hướng tập trung vào sản xuất hàng hóa cần nhiều sức lao động dành cho xuất khẩu sang phát triển phụ thuộc nhiều hơn vào công nghệ cao và tiêu dùng nội địa, họ sẽ phải giải quyết được vấn đề giống như chuyên gia Rosen nhận định.

Trung Quốc thật sự cần nới lỏng quản lý đối với một số lĩnh vực như y tế, giáo dục, viễn thông và cấp thêm tín dụng cho các công ty tư nhân. Giống như chuyên gia Yasheng Huang thuộc Viện công nghệ Massachusetts và một số chuyên gia khác đã chỉ ra, Trung Quốc cần nâng giá đồng nội tệ không phải chỉ để ngưng bóp méo nền kinh tế và giảm mất cân bằng thương mại toàn cầu, ngoài ra cũng sẽ giúp khuyến khích đổi mới.

Theo Dân Trí/Foreign Policy


ngocdiep

CÙNG CHUYÊN MỤC

XEM