TIN MỚI!

Đọc nhanh >>

VN-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

HNX-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

Lịch sử 9 năm TTCK Việt Nam qua lời kể của Nguyên chủ tịch UBCKNN

Lịch sử 9 năm TTCK Việt Nam qua lời kể của Nguyên chủ tịch UBCKNN
Nguyên Chủ tịch Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước Lê Văn Châu

Người ta từng nói "vạn sự khởi đầu nan", điểm khởi đầu nào cũng đầy những khó khăn, bỡ ngỡ.

So với lịch sử vài trăm năm của TTCK thế giới, 9 - 10 năm hình thành của TTCK Việt Nam mới chỉ qua giai đoạn sơ khởi. Còn so với những kỳ vọng vào sự phát triển lâu dài của thể chế thị trường bậc cao này trong nền kinh tế Việt Nam thì mọi thành công cũng mới bắt đầu. Người ta từng nói "vạn sự khởi đầu nan", điểm khởi đầu nào cũng đầy những khó khăn, bỡ ngỡ.

Nhưng nếu tính từ ngày Trung tâm GDCK TP. HCM (nay là Sở GDCK TP. HCM) ra đời và chính thức mở phiên giao dịch đầu tiên (ngày 28/7/2000) với vỏn vẹn 2 DN niêm yết (REE và Sacom) đến nay, TTCK Việt Nam đã có một diện mạo hoàn toàn khác: gần 400 DN niêm yết, 105 công ty chứng khoán, trên 600.000 tài khoản của nhà đầu tư...

Trên bình diện quốc tế, TTCK Việt Nam đã có những hợp tác ban đầu với nhiều TTCK lớn, như TTCK Mỹ, Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan… Đằng sau sự phát triển ấy là những câu chuyện thú vị của một quá trình trăn trở, những cuộc tranh luận gay gắt để đi đến sự đồng thuận về ý tưởng ra đời TTCK Việt Nam và ý tưởng cho định dạng ban đầu của thị trường.

Ở tuổi gần 80, nguyên Phó thống đốc Ngân hàng Nhà nước Lê Văn Châu - vị Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCK) đầu tiên tại Việt Nam, vẫn nhớ như in những mốc điểm quan trọng trong giai đoạn tạo hình, định dạng và xác định quỹ đạo vận động của bộ máy TTCK.

Ông Châu kể, công cuộc đổi mới kinh tế đất nước chính thức bắt đầu vào giữa năm 80 của thế kỷ trước và chỉ 5 - 6 năm sau đó, vào năm 90 - 91, đã bắt đầu xuất hiện những ý tưởng về khả năng xây dựng TTCK ở Việt Nam.

"Khi đó, chúng ta vẫn đang nằm trong thế bị bao vây kinh tế, để tạo nguồn vốn bằng cách vay mượn bên ngoài rất khó khăn.

Vào một buổi chiều tháng 6/1991, đồng chí Đỗ Mười (lúc đó là Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng) có mời một số anh như anh Đậu Ngọc Xuân, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch, anh Hồ Tế, Bộ trưởng Bộ Tài chính…, bên Ngân hàng Nhà nước thì có tôi (khi đó là Phó thống đốc - PV), đến chủ yếu để bàn cách tạo vốn cho phát triển kinh tế, phát triển DN.

Trong cuộc hội ý này cũng có nhiều ý kiến bàn cách tạo vốn cho DN, cho nền kinh tế và tôi báo cáo là nguồn vốn không thể chỉ dựa vào hệ thống ngân hàng. Chính vì vậy, để phát triển nền kinh tế thị trường trong thời gian tới phải tính tới việc hình thành TTCK ở Việt Nam", ông Châu nhớ lại.

Có một câu chuyện gần như là giai thoại trong lịch sử hình thành TTCK, rằng ông đã được một vị lãnh đạo cấp cao "chất vấn" về tính định hướng xã hội chủ nghĩa của TTCK và yêu cầu ông cho biết tính giai cấp của thị trường này. Khi đó, ông trả lời ra sao?

Đó là một buổi trao đổi ý kiến trực tiếp. Và phải khẳng định, những câu hỏi ấy rất hóc búa, nghiêm túc và thể hiện tính cẩn trọng cao.

Tôi cũng thẳng thắn nói rằng: "TTCK là một sản phẩm của trí tuệ nhân loại. Thành quả của nhân loại không phải dành riêng cho chế độ xã hội nào, nếu biết vận dụng đúng định hướng, thị trường sẽ đem lại hiệu quả cho dân tộc, cho đất nước. Việt Nam nếu xây dựng được TTCK sẽ càng làm cho thế giới tin tưởng vào công cuộc cải cách kinh tế của chúng ta, vì đây là đỉnh cao của nền kinh tế thị trường".

Sau giai đoạn chuẩn bị về mặt tư tưởng, những bước đầu định dạng TTCK Việt Nam diễn ra như thế nào, thưa ông?

Sau khi đã có được sự thống nhất cao về ý tưởng xây dựng TTCK tại Việt Nam, chúng tôi bắt tay vào triển khai nghiên cứu mô hình thị trường. Lúc đó, cũng có nhiều tổ chức cùng nghiên cứu về TTCK, như Viện Nghiên cứu tài chính thuộc Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước (thành lập Ban Thị trường vốn), Ban Kinh tế Trung ương cũng có đề án nghiên cứu… Tuy nhiên, đa số đều là lý thuyết mà ít có thực tiễn.

Sau khi thành lập Ban Phát triển thị trường vốn do tôi trực tiếp chỉ đạo, các thành viên của Ban bắt đầu đi nghiên cứu thực tế TTCK tại các nước phát triển.

Đến tháng 9/1994, Chính phủ yêu cầu làm một đề án chung về TTCK và thành lập Ban soạn thảo Pháp lệnh về chứng khoán và TTCK, trong đó có Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Kế hoạch - Đầu tư, Bộ Tư pháp.

Câu hỏi hóc búa lúc bấy giờ là để TTCK ở đâu trong các cơ quan quản lý được giao nghiên cứu về thị trường này?

Lúc đó, theo tham khảo của mô hình TTCK nhiều nước thì một TTCK muốn phát triển được cần sự hợp sức tổng lực của nhiều ngành, nhiều cấp. Theo đó, phương án định hình vị thế TTCK là thành lập nên một cơ quan quản lý TTCK độc lập, có sự tham gia của các bộ, ngành liên quan, và là cơ quan trực tiếp trực thuộc Chính phủ.

Có rất nhiều việc không nhớ hết, nhưng để đi đến thống nhất, ra được thị trường, thị trường đi theo cách nào, vận hành như thế nào là cả một quá trình vật lộn, trăn trở với nhiều luồng ý kiến.

Cuộc khủng hoảng kinh tế châu Á giai đoạn 1997 - 1998 đã tác động như thế nào đến ý tưởng và quá trình hình thành TTCK ở nước ta, thưa ông?

Lúc đó, nhiều ý kiến cho rằng, chính TTCK là nguyên nhân gây ra khủng hoảng ở các nước lân cận, vì vậy ta nên dừng lại nghe ngóng đã.

Tuy nhiên, chúng tôi có báo cáo Chính phủ rằng, bây giờ nếu ta làm ngay thì cũng chỉ là quá trình chuẩn bị, có muốn ra thị trường cũng phải vài năm sau. Các anh chờ cho kinh tế trở lại ổn định mới bắt tay làm là quá trễ.

Với tình hình đó, chúng tôi cho rằng, để tạo khung pháp lý cho cơ quan quản lý TTCK ra đời nhanh thì cần soạn thảo Nghị định thành lập cơ quan quản lý thị trường, bởi việc chuẩn bị Pháp lệnh sẽ rất mất thời gian.

Thời điểm này còn còn rất nhiều việc phải làm, các tổ chức trung gian chưa có gì, UBCK cũng chỉ có vài ba cán bộ. Nghị định 75/CP về việc thành lập UBCK với những điều khoản chủ chốt nhất đã được ký ban hành vào ngày 28/11/1996.

Mô hình, vị trí đặt biểu trưng của TTCK Việt Nam - Sở GDCK TP. HCM và Sở GDCK Hà Nội đã được chọn lựa như thế nào, thưa ông?

Sau khi xin được trụ sở đặt UBCK, chúng tôi bắt đầu tìm nơi xây dựng Trung tâm GDCK TP. HCM và Trung tâm GDCK Hà Nội.

Mô hình phát triển của 2 trung tâm này, ngay trong ý tưởng ra đời đã được định hình là một thị trường chính thức, dành cho các DN niêm yết quy mô lớn và một để giám quản giao dịch trên thị trường tự do.

Cho đến nay, mô hình phát triển của 2 trung tâm, tuy đã được chuyển tên thành Sở, nhưng vẫn còn nguyên giá trị, được đề cập trong Chiến lược Phát triển thị trường vốn giai đoạn 2010 - 2015 hướng đến năm 2020 của Chính phủ.

Để có được trụ sở Sở GDCK TP. HCM như ngày hôm nay là một câu chuyện thú vị. Ban đầu, Chính phủ quyết định cấp cho khu nhà nguyên là Văn phòng 2 của cơ quan Chính phủ trong TP. HCM.

Khu vực này nằm tại một địa điểm khá khuất nẻo, không phù hợp để có thể mở một thị trường giao dịch hiện đại, đang cần quảng bá. Vậy là chúng tôi lại chạy đôn chạy đáo, cùng anh Bảy Thanh (ông Võ Viết Thanh, nguyên Chủ tịch UBND TP. HCM khi đó - PV) đề nghị được chuyển ra 45 - 47 Bến Chương Dương, nơi vốn có 7 cơ quan của Thành phố đóng đô. Đó chính là cơ ngơi mà Sở GDCK TP. HCM hiện diện hiện nay.

Rồi đến Trung tâm GDCK Hà Nội, chúng tôi cùng lãnh đạo TP. Hà Nội đi khảo sát khắp nơi để tìm địa điểm, có lúc được chỉ sang tận… Gia Lâm, ra Từ Liêm. Cuối cùng, tôi đã đề nghị lãnh đạo Thành phố bố trí cho Trung tâm ở số 5 - 7 Tràng Tiền. Giờ nhà đầu tư thấy khang trang thế thôi, chứ trước đây chỗ này là cửa hàng tạp hoá và một… quán phở.

Sau rất nhiều gian lao cho những ngày đầu tiên hình thành nên TTCK, vậy ông cảm nhận thế nào về sự phát triển của TTCK hiện nay?

Tôi rất hài lòng và có lúc ngạc nhiên vì thị trường đã tiến nhanh hơn nhiều so với mong muốn ban đầu. Quy mô thị trường đã lớn hơn hàng trăm lần. Nhà đầu tư cũng chuyên nghiệp hơn. Thành viên thị trường đông đảo và mạnh mẽ hơn qua mỗi giai đoạn thăng hoa hay trầm lắng của thị trường.

Cũng có những điều tự hào riêng là những vấn đề, những nguyên tắc vận hành thị trường mà mình và anh em đã chuẩn bị ngày đó vẫn là những nguyên tắc vận hành cơ bản của thị trường hiện tại.

Theo ông, trong 10 năm tới, vấn đề cốt lõi để xây dựng TTCK Việt Nam là gì?

Trong 10 năm tới, vấn đề cốt lõi xây dựng TTCK Việt Nam đó là sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan chủ chốt như tài chính, ngân hàng, UBCK và các DN.

Các cơ quan này nên phối hợp chặt chẽ hơn để giúp Việt Nam phát triển thành công TTCK - một thị trường được hình thành sau cả một quá trình nhận thức mang tính xã hội, theo sự chỉ đạo của Đảng và Chính phủ Việt Nam.

Theo Phạm Oanh - Trọng Hiếu
ĐTCK

phuongmai