TIN MỚI!

Đọc nhanh >>

VN-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

HNX-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

Hội nhập thị trường trái phiếu Đông Á:

Nội lực và khả năng hội nhập của thị trường trái phiếu Việt Nam

Nội lực và khả năng hội nhập của thị trường trái phiếu Việt Nam

Việt Nam ủng hộ sáng kiến thành lập “Cơ chế bảo lãnh tín dụng và đầu tư trong khu vực”. Quỹ này dự kiến cói quy mô vốn ban đầu vào khoảng 500 triệu Đôla.

Sáng kiến phát triển TTTP Châu Á (ABMI) được khởi xướng năm 2003 với mục tiêu phát triển TTTP của các nước Châu Á và hướng tới một TTTP khu vực dễ tiếp cận hơn cho cả nhà phát hành và nhà đầu tư. Kể từ khi Bộ trưởng Tài chính các nước ASEAN+3 phê chuẩn sáng kiến ABMI vào năm 2003, TTTP các nước trong khu vực đã có được sự phát triển đáng kể về quy mô lẫn sự đa dạng của các tổ chức phát hành.

Các đợt phát hành lớn trái phiếu bằng nội tệ được thực hiện thông qua nhiều tổ chức, trong đó có các tổ chức tài chính quốc tế và các tập đoàn đa quốc gia. Bên cạnh đó, các nước ASEAN+3 cũng đạt được tiến bộ, từ việc thống nhất tổ chức phát hành trái phiếu Chính phủ tới việc đơn giản hóa thủ tục phát hành trái phiếu doanh nghiệp do các tổ chức trong và ngoài nước thực hiện.

TTTP Việt Nam và khả năng hội nhập với TTTP Châu Á

TTTP Việt Nam là một thị trường đang ở giai đoạn đầu của sự phát triển. So với TTTP của các nước trong khu vực, TTTP Việt Nam còn nhỏ. Quy mô của TTTP Việt Nam hiện mới ở mức 17% GDP, trong khi tỷ lệ này ở Thái Lan là 58%, Malaysia 82%, Singapore 74% và Trung Quốc là 53%, theo Bộ Tài chính.

Tuy nhiên, Trung Quốc và Việt Nam được đánh giá là hai TTTP phát triển mạnh trong năm 2008. Trong đó, Việt Nam là thị trường có tỷ lệ tăng trưởng nhanh nhất trong Quý IV/2009 và có sự phát triển nhanh hơn so với nhiều nước trong khu vực cả năm 2009.

TTTP Việt Nam đã có sự khởi sắc trong thời gian vừa qua ở cả khu vực trái phiếu chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp, trong đó trái phiếu chính phủ là công cụ chủ chốt trên thị trường, trong khi trái phiếu doanh nghiệp chưa có nhiều cơ hội phát triển. Góp phần vào sự phát triển của TTTP phải kể đến vai trò của Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (SGDCK Hà Nội) với nhiệm vụ vận hành thị trường trái phiếu chính phủ chuyên biệt.

Về khung pháp lý cho thị trường, vẫn còn thiếu các quy định cần thiết cho việc áp dụng các nguyên tắc tốt nhất trong quản lý TTTP do IOSCO khuyến nghị. Việt Nam mới tham gia vào các sáng kiến về TTTP ở mức độ nghiên cứu, so sánh tìm điểm khác biệt chứ chưa có cơ chế áp dụng cụ thể, ví dụ như việc chấp thuận “Các chuẩn mực trái phiếu Châu Á”, việc tăng cường áp dụng các chuẩn mực kế toán và kiểm toán theo tiêu chuẩn quốc tế.

Dự kiến, Chính phủ sẽ tiếp tục sửa đổi và bổ sung khung pháp lý cho hoạt động phát hành trái phiếu chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp, như tăng số lượng trái phiếu phát hành trong các đợt phát hành lô lớn hơn, tăng tính thanh khoản của trái phiếu thông qua chính sách chiết khấu và tái chiết khấu, củng cố các nghiệp vụ thị trường mở, cầm cố trái phiếu, đa dạng hóa các loại hình trái phiếu và hỗ trợ doanh nghiệp huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu.

Về cơ sở hạ tầng liên quan tới TTTP, ở Việt Nam chưa có một công ty đánh giá tín nhiệm chuyên nghiệp nào, trong khi đó khuôn khổ pháp lý cho vấn đề này cũng chưa được thiết lập. Trung tâm Lưu ký Chứng khoán (VSD) hiện đang hoạt động như tổ chức lưu ký chứng khoán tập trung, bao gồm lưu ký trái phiếu niêm yết tại SGDCK.

Kể từ tháng 6/2008, trái phiếu chính phủ được giao dịch tập trung tại SGDCK Hà Nội, tạo điều kiện thuận lợi cho giao dịch của trái phiếu chính phủ phát hành bằng nội tệ. Trong thời gian đầu, trái phiếu chính phủ niêm yết tại SGDCK Hà Nội được giao dịch theo phương thức thỏa thuận và báo giá, sử dụng chung hệ thống giao dịch với cổ phiếu.

Ngày 24/9/2009, SGDCK Hà Nội đã khai trương và đưa vào hoạt động hệ thống giao dịch trái phiếu chính phủ chuyên biệt, tách biệt với hệ thống giao dịch cổ phiếu, tạo sự phát triển toàn diện cho thị trường giao dịch trái phiếu chính phủ. Đây là một bước phát triển quan trọng trong hoàn thiện cơ sở hạ tầng thị trường tại Việt Nam, góp phần thúc đẩy sự phát triển của TTTP trong nước.

Về khả năng hội nhập: Trong thời gian qua, Việt Nam đã và đang tích cực tham gia vào các sáng kiến phát triển TTTP khu vực với mục tiêu phấn đấu có được TTTP trong nước năng động, tiếp cận tới chuẩn quốc tế, tạo điều kiện cho nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia trên thị trường.

Theo Bộ Tài Chính, Việt Nam ủng hộ sáng kiến thành lập “Cơ chế bảo lãnh tín dụng và đầu tư trong khu vực” nhằm thúc đẩy hoạt động bảo lãnh tín dụng trái phiếu trong khu vực, tạo thuận lợi cho sự phát triển của TTTP các nước.

Sáng kiến này được triển khai dưới hình thức thiết lập một quỹ tín thác với mục đích bảo lãnh trái phiếu doanh nghiệp bằng nội tệ trong khu vực, góp phần phát triển các TTTP khu vực. Quỹ này dự kiến được các nước ASEAN, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc đóng góp theo lộ trình với quy mô ban đầu vào khoảng 500 triệu Đôla.

Sáng kiến này sẽ trình lên Hội nghị Bộ trưởng Tài chính ASEAN trong năm 2010 để thông qua. Nếu hiện thực hóa được sáng kiến này, sẽ có ý nghĩa tích cực trong phát triển TTTP trong nước, đặc biệt là thúc đẩy khu vực trái phiếu doanh nghiệp hiện chưa sôi động.

Bên cạnh trái phiếu bằng nội tệ, Chính phủ hiện đang khuyến khích phát hành trái phiếu ra thị trường quốc tế. Sau thành công của đợt phát hành trái phiếu quốc tế vào năm 2005 với tổng số vốn huy động đạt 750 triệu USD, Chính phủ có xu hướng khuyến khích các doanh nghiệp tự phát hành trái phiếu ra thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, để phát triển theo hướng này cần chuẩn bị các điều kiện cần thiết, như khả năng đánh giá định mức tín nhiệm, năng lực tài chính, kiểm toán của các doanh nghiệp phát hành.

Đồng thời, để trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam phát hành được trên thị trường quốc tế, các điều kiện chung của nền kinh tế cũng cần được cải thiện như môi trường kinh doanh, đầu tư, định mức tín nhiệm quốc gia (hiện nay Việt Nam ở mức BB- theo xếp hạng của S&P, Ba3 theo Moody và BB- theo Fitch).

Về cải thiện khung pháp lý, quản lý thị trường, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước hiện đang nghiên cứu áp dụng các nguyên tắc quản lý chứng khoán tốt nhất do IOSCO khuyến nghị, cũng như tham gia vào các nhóm công tác của ASEAN xây dựng “Các chuẩn mực trái phiếu Châu Á” và nghiên cứu tiến tới làm hài hòa các quy định trong phát hành, giao dịch trái phiếu, các quy định về kế toán, kiểm toán để có thể tham gia hội nhập với TTTP khu vực.

Hiện có nhiều vấn đề trong Chuẩn mực trái phiếu Châu Á cũng như các chuẩn mực về kiểm toán, kế toán trong ASEAN chưa được phản ánh trong pháp luật Việt Nam. Việc luật hóa các quy định này đòi hỏi thời gian và phải có ý kiến phản hồi trực tiếp từ thị trường.

Ví dụ, chuẩn mực ASEAN yêu cầu ngôn ngữ của hồ sơ đăng ký phát hành phải bằng tiếng Anh, bao gồm bản cáo bạch, báo cáo kiểm toán của các doanh nghiệp đều bằng tiếng Anh hoặc yêu cầu về đánh giá định mức tín nhiệm trái phiếu doanh nghiệp. Mặc dù, các quy định này là tốt và tạo điều kiện cho sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài, tăng tính thanh khoản cho thị trường, tuy nhiên, trong điều kiện TTTP Việt Nam mới đang hình thành và phát triển thì việc áp dụng ngay những quy định này có thể tạo gánh nặng hoặc áp lực lên các thành viên thị trường.

Các nước Đông Á, gồm các quốc gia ASEAN, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc đã có nhiều nỗ lực nhằm xây dựng một TTTP khu vực đa dạng và năng động. Các hoạt động cải cách và tái cơ cấu hệ thống tài chính, củng cố cơ sở hạ tầng, hệ thống pháp lý, đặc biệt là chú trọng tới môi trường kinh tế vĩ mô đã giúp cho hình ảnh của TTTP khu vực được cải thiện.

Tham gia hội nhập với thị trường khu vực này mang lại nhiều lợi ích cho TTTP Việt Nam, trước hết thể hiện ở việc mở rộng khả năng thu hút các nhà đầu tư nước ngoài, nâng cao tính thanh khoản của thị trường, đồng thời tận dụng được kinh nghiệm, những tiến bộ chung của khu vực trong lĩnh vực phát triển TTTP. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn còn chới với xét về khả năng bình đẳng khi tham gia thị trường này.

Phát triển thị trường trái phiếu (TTTP) của Châu Á, thời gian qua, đã nhận được sự quan tâm nhiều hơn của chính phủ các nước trong khu vực sau cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ 1997-1998. Cuộc khủng hoảng này đã thúc đẩy các nước đa dạng hóa thị trường vốn, với TTTP có quy mô lớn hơn để hỗ trợ cho nhu cầu vốn đầu tư dài hạn trong nền kinh tế, giảm bớt gánh nặng lên hệ thống ngân hàng. Trong nỗ lực phát triển TTTP Châu Á năng động hơn, các nước khu vực Đông Á (khối ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc) sẽ dựa vào trái phiếu bằng nội tệ để huy động vốn cho gói kích thích tài chính.

Lượng trái phiếu bằng nội tệ của các nước mới nổi khu vực Đông Á đạt mức tăng trưởng 15% trong năm 2008, bất chấp sự sụt giảm trong quý cuối năm 2008 do lượng trái phiếu của ngân hàng trung ương và các cơ quan tiền tệ phát hành sụt giảm. Trong năm 2009, trái phiếu phát hành bằng nội tệ tăng do các nước có xu hướng sử dụng trái phiếu phát hành bằng nội tệ cho các gói kích cầu. Cầu đối với trái phiếu chính phủ cũng tăng theo do nhu cầu đối với các loại tài sản an toàn tăng, đồng thời các doanh nghiệp có xu hướng chuyển sang thị trường tiền tệ trong nước để tái cấp vốn cũng như huy động vốn mới.

Các yêu cầu để hội nhập ABMI

Khuyến khích phát hành và thúc đẩy nhu cầu trái phiếu bằng nội tệ

Để đáp ứng được yêu cầu này, sáng kiến ABMI khuyến khích các quốc gia thực hiện triển khai chương trình phát hành trái phiếu tài trợ cho các dự án cơ sở hạ tầng và tạo hành lang pháp lý cho phát hành công cụ nợ mới là Trái phiếu Trung hạn Châu Á (MTN).

Báo cáo nghiên cứu “Trái phiếu tài trợ cho các dự án cơ sở hạ tầng trong ASEAN+3” do ADB thực hiện về nhu cầu phát triển cơ sở hạ tầng của các nước khu vực ASEAN+3 đã đề ra các khuyến nghị về phương thức tài trợ cho cơ sở hạ tầng trong giai đoạn ngắn, trung và dài hạn. Đây là một trong những hoạt động đánh dấu bước tiến mới trong lộ trình hội nhập TTTP Châu Á, khuyến khích việc phát hành trái phiếu bằng nội tệ cho các dự án cơ sở hạ tầng của các nước trong khu vực.

ADB khuyến nghị vận dụng khung pháp lý của các nước phát triển hơn để phát hành trái phiếu loại này trong điều kiện một số nước chưa có cơ sở pháp lý về phát hành trái phiếu qua biên giới hay chưa ban hành các quy định về thành lập các chủ thể pháp lý đặc biệt (SPV).

Trong nỗ lực này, các nước trong khu vực đang cùng nhau triển khai nghiên cứu “Phát triển chương trình trái phiếu trung hạn Châu Á” (MTN), nhằm tìm kiếm loại hình trái phiếu mới sẽ được phát hành theo chuẩn phát hành chung thuộc phạm vi ASEAN+3. Theo đó, ADB được phép phát hành trái phiếu bằng nội tệ ở một số quốc gia cho phép cơ chế phát hành của ADB.

Tăng cường khung pháp lý

Tạo điều kiện cho hội nhập TTTP, các nước ASEAN+3 tập trung vào việc rà soát và củng cố khung pháp lý và giám sát thị trường này, cho phép tăng cường hợp tác giữa các tổ chức tự quản và các hiệp hội trong khu vực.

Việc áp dụng các nguyên tắc quản lý của IOSCO và củng cố hệ thống giám sát của các cơ quan quản lý, các tổ chức tự quản, tạo cơ chế hợp tác giữa các nước trong lĩnh vực này cũng được khuyến khích trong nỗ lực tăng cường khung pháp lý hỗ trợ phát triển TTTP khu vực.

“Các chuẩn trái phiếu ASEAN” đang được nhóm các nước ASEAN nghiên cứu để triển khai, gồm hai nội dung: Làm hài hòa các chuẩn mực trên thị trường giao dịch thứ cấp trái phiếu chính phủ và các chuẩn mực phát hành trái phiếu doanh nghiệp.

Nội dung thứ nhất được thực hiện thông qua việc nghiên cứu làm hài hòa các quy định pháp lý, áp dụng các thông lệ quốc tế và xây dựng cơ sở hạ tầng cho việc hình thành một TTTP khu vực thống nhất và dễ tiếp cận đối với nhà đầu tư ngoại khối.

Nội dung thứ hai nhằm tăng cường phát hành xuyên biên giới và củng cố vai trò các tổ chức tự quản, làm hài hòa các chuẩn trái phiếu doanh nghiệp chung giữa các quốc gia. Các chuẩn kế toán và các vấn đề giám sát TTTP cũng là những vấn đề được khuyến khích củng cố theo hướng tạo điều kiện cho phát triển TTTP khu vực.

Củng cố cơ sở hạ tầng liên quan đến TTTP

Hai nhiệm vụ chính của các nước trong khu vực nhằm nâng cao cơ sở hạ tầng cho TTTP là củng cố cơ sở hạ tầng thanh toán trái phiếu và tăng cường tính thanh khoản của TTTP khu vực. Theo đó, với sự hỗ trợ của một dự án do ADB tài trợ, các nước đang nghiên cứu tính khả thi của việc thành lập Trung tâm Thanh toán Bù trừ khu vực (RSI) và bước đầu triển khai nghiên cứu “Tăng cường tính thanh khoản của TTTP khu vực” đối với trái phiếu chính phủ.

Trong khi đó, việc thành lập Trung tâm Thanh toán Bù trừ khu vực, hiện nay, các nước đang tập trung nghiên cứu lựa chọn mô hình tối ưu nhất, tính khả thi của hoạt động và các khuyến nghị cụ thể cho các nước khi tham gia vào sáng kiến này. Những khó khăn đối với hoạt động phát hành và giao dịch xuyên biên giới, trong thanh toán, bù trừ đối với các giao dịch này cần được xác định và có lộ trình để mở ra khả năng hội nhập của các nước.

Những tiến triển đáng kể trong việc triển khai Sáng kiến Phát triển TTTP Châu Á cho thấy, sáng kiến này đang có sự chuyển biến tích cực và có những thỏa thuận triển khai cụ thể, đánh dấu bước phát triển mới của TTTP khu vực. Điều này góp phần quan trọng trong việc phát triển các thị trường vốn khu vực lành mạnh, tăng tính thanh khoản và hấp dẫn của thị trường đối với các nhà đầu tư trong và ngoài khu vực.

Theo SSC

phuongmai