Vấn đề cốt
lõi trong hoạt động của các CTCK thời gian qua chính là cơ chế quản lý và giám
sát quá lỏng lẻo, quản trị kém, kiểm soát nội bộ bị bỏ ngỏ. Đây cũng là vấn đề
đang được UBCK đang tập trung xử lý.
Bi kịch của CEO nổi tiếng
Từng rất nổi tiếng trong giới tài chính, việc ông Hoàng Xuân
Quyến bị Công an Hà Nội bắt hôm 30/5 và rồi bị khởi tố điều tra về hành vi lạm
dụng quyền hạn trong khi thi hành công vụ hôm 1/6 vừa qua thực sự làm rúng động
giới tài chính trong nước.
Sự việc đã được biết đến trước đó khi Hội đồng quản trị Công
ty chứng khoán Liên Việt (LVS) cách đây hơn 1 năm đã miễn nhiệm chức vụ Tổng
Giám đốc của ông Quyến cùng một số cán bộ có liên quan do đã ký kết trái phép
một số hợp đồng nhận thế chấp cổ phiếu OTC để cho khách hàng vay tiền với giá
trị lớn và không trả nợ, gây thiệt hại tài chính cho LVS.
Con số thiệt hại chưa được công bố chính thức nhưng rơi vào
khoảng vài ba chục tỷ đồng và đã được ông Quyến và các cán bộ có liên quan khắc
phục một phần.
Theo lý, việc làm của ông Quyến và những người có liên quan
là sai phạm. Tuy nhiên, có thể thấy đây là hậu quả của hoạt động bát nháo của
TTCK, sự cạnh tranh không lành mạnh và sự mất niềm tin vào thị trường trong vài
năm gần đây.
Được biết, trước khi sang làm CEO cho LVS, ông Quyến đã từng
làm phó tổng giám đốc tại một CTCK có quy mô khá lớn là Tân Việt. Ông đã rất
nổi tiếng trong giới tài chính vì là một trong những người có nhiều bằng cấp
nhất trên thị trường này (tiến sĩ quản trị kinh doanh tại Mỹ, thạc sĩ tài chính
tại Anh...) và nhiều kinh nghiệm (giám đốc tài chính của Motorola tại Chicago,
kế toán trưởng của Comvik và giám đốc thương mại của Ringer Media Group).
Với các vị trí đã kinh qua tại các tập đoàn nước ngoài cũng
như bằng cấp mà ông Quyến có được, có thể nói rằng, ông Quyến không thể không
nhận ra những việc mà mình đã làm. Chỉ có thể lý giải sai phạm nói trên là do
cố tình làm để thu lợi ích cá nhân hoặc theo guồng quay chung trên TTCK lúc bấy
giờ.
Quay lại thời điểm đầu năm 2011, theo một chuyên gia chứng
khoán, nếu là người trong nghề thì nhìn việc làm của ông Quyến rất mong manh
giữa ranh giới đúng và sai. Có người cũng có vụ lợi nhưng cũng có người vì muốn
gia tăng thị phần, doanh số cho công ty nên mới tiến hành và mức độ rủi ro họ
cũng không lường hết, bởi TTCK Việt Nam thời gian qua thì mấy người lường trước
được rủi ro giảm giá kinh khủng vậy.
Lật lại kết quả kinh doanh của các CTCK có thể thấy, LVS vẫn
chưa nằm trong số các CTCK thua lỗ lớn, chưa thấm tháp gì so với SBS (lỗ lũy kế
tới cuối Quý I/2012 là 1.424 tỷ đồng), SHS (-337 tỷ đồng), BVS (-302 tỷ đồng),
HPC (-231 tỷ đồng), BSC (-180 tỷ đồng), VIG (-164 tỷ đồng)...Và phần lớn các
thua lỗ của các CTCK nói trên đều rơi vào năm 2011 và chủ yếu xuất phát từ hoạt
động tự doanh và cho vay dưới nhiều hình thức.
Nói chung, nếu các CTCK truy xét lại các khoản thua lỗ và nợ
xấu, rất có thể nhiều vấn đề sẽ được moi ra.
Thay đổi để bảo vệ
mình
Cũng trong thời gian đó, thử hỏi có bao nhiêu công ty không
tiến hành các nghiệp vụ trên? Nếu tổng giám đốc nào không thủ sẵn thì rất dễ
rơi vào tình thế như ông Quyến hiện giờ. Có thể thấy qua vụ này người lo lắng
nhất là những nhân sự cao cấp đã và đang làm việc tại các CTCK.
Có một thực tế không thể phủ nhận là tình hình hoạt động của
các CTCK trong vài năm gần đây khá bát nháo. Hiện tượng thua lỗ, mất thanh
khoản, chiếm dụng tiền của nhà đầu tư, đánh lên đánh xuống... đã gây phẫn nộ
trên thị trường.
Điều này đã làm cho TTCK trở nên xấu đi trong con mắt của đa
số các nhà đầu tư chứng khoán. Ngược lại, nó cũng khiến chính các CTCK rơi vào
tình cảnh khó khăn khi mà TTCK bị các nhà đầu tư hắt hủi.
Thị trường khó khăn, việc các CTCK thua lỗ là khó tránh khỏi.
Các CTCK đã có rất nhiều thay đổi, trong đó nhiều nhất là thay đổi nhân sự cao
cấp, rút gọn hoạt động... Đã có nhiều lãnh đạo cao cấp phải ra đi, thậm chí
cũng có người đã được công an mời tới... nhưng bị khởi tố như trường hợp ông
Quyến là lần đầu tiên.
Mặc dù vậy, có thể thấy việc xử lý các lãnh đạo chỉ là biện
pháp tạm thời. Về lâu dài, việc cải tổ lại cách thức quản trị của hệ thống các
CTCK mới có thể đem lại được sự phát triển bền vững.
Trong một buổi làm việc giữa UBCK, Hiệp hội Kinh doanh chứng
khoán và 20 CTCK đại diện vào cuối tuần qua về dự thảo Thông tư về quản lý khối
CTCK, một số kết quả tích cực ban đầu đã đạt được. Trong đó, nổi bật là CTCK sẽ
được tự doanh 70% vốn chủ sở hữu; CTCK phải có hệ thống kiểm toán nội bộ, quản
lý rủi ro trực thuộc HĐQT; CTCK được dự báo giá chứng khoán và thống nhất sơ bộ
về quản lý tiền của nhà đầu tư...
Mặc dù vẫn là dự thảo và cần trình Bộ Tài chính để xem xét
thông qua, nhưng những tranh cãi về những điều kiện quản lý chặt chẽ hơn trong
cuộc họp cho thấy, chính các ông chủ của các CTCK vẫn muốn được hoạt động một
cách thoải mái. Vụ việc ông Hoàng Xuân Quyến dường như không có nhiều tác động
tới ý thức phải thay đổi cách thức quản trị trong các CTCK.
Trong cuộc họp, đã có không ít ý kiến cho rằn việc phải có
thêm bộ phận kiểm toán nội bộ và quản trị rủi ro trực thuộc HĐQT là quy định
cao hơn mặt bằng chung, rất khó thực hiện.
Chung cuộc, các CTCK đại diện đã đồng thuận với ý kiến này
nhưng nhiều người lo ngại các hoạt động này liệu sẽ chỉ là hình thức giống như
thời gian vừa qua?
Theo Mạnh Hà
VEF