So với quy định hiện hành về xử lý vi phạm
hành chính trong lĩnh vực chứng khoán, quy định của Luật Xử lý vi phạm hành
chính, vừa được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ 1/7/2013, có… bước lùi
đáng ngại. Theo các chuyên gia, điều này có nguy cơ làm giảm tính răn đe của biện
pháp xử lý hành chính đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán.
Giảm mức phạt tiền tối đa
Trong quá trình xây dựng dự thảo Luật Xử lý
vi phạm hành chính, Bộ Tư pháp đã phối hợp với Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán
Nhà nước (UBCK), tính toán kỹ mức xử phạt, cũng như biện pháp xử lý đối với các
hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán, nhằm phù hợp với thông lệ
quốc tế, đồng thời gia tăng tính răn đe cho biện pháp xử lý hành chính.
Với phương châm tiếp cận như vậy, theo một
lãnh đạo UBCK, cơ quan soạn thảo đưa vào dự thảo Luật một nội dung quan trọng
là nâng mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực chứng khoán và TTCK lên 2 tỷ đồng,
cao gấp 4 lần so với quy định hiện hành. Việc nâng mức xử phạt này phù hợp với
thông lệ quốc tế, cũng như nguyên tắc áp dụng luật là đối với các vi phạm trong
lĩnh vực kinh tế, thì sử dụng tối đa các biện pháp kinh tế để đấu tranh ngăn chặn,
tránh hình sự hóa việc xử lý vi phạm.
Tuy nhiên, với lý lẽ mức phạt tiền tối đa 1
tỷ đồng đối với cá nhân là cao, không phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội,
nên Quốc hội đã thông qua Luật Xử lý vi phạm hành chính với quy định: “Mức phạt
tiền tối đa trong các lĩnh vực chứng khoán, thuế, sở hữu trí tuệ… theo quy định
tại các luật tương ứng”. Điều này có nghĩa là mức phạt tiền tối đa đối với các
hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán, vẫn chỉ giữ nguyên mức
hiện hành là 500 triệu đồng.
Một quy định khác thể hiện bước lùi của biện
pháp xử lý vi phạm hành đối với lĩnh vực chứng khoán, là theo quy định hiện
hành, Chánh thanh tra UBCK được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành
có quyền phạt tiền tối đa đến 70 triệu đồng. Thế nhưng, theo quy định của Luật
Xử lý vi phạm hành chính, thì mức phạt tối đa này giảm xuống còn 50 triệu đồng,
trong khi mức tối đa đưa vào dự thảo ban đầu là 100 triệu đồng.
Khó đảm bảo tính răn đe
Luật sư Trần Minh Hải, Giám đốc Công ty luật
BASICO nhìn nhận, mức phạt tiền tối đa đối với vi phạm hành chính trong lĩnh vực
chứng khoán là 500 triệu đồng, đã được áp dụng cách đây 10 năm, nên hiện bộc lộ
nhiều hạn chế trong xử lý các hành vi vi phạm. Với đặc thù vi phạm trong lĩnh vực
chứng khoán là trục lợi với giá trị lớn, thì mức xử phạt tối đa chỉ 500 triệu đồng
khó đảm bảo tính răn đe. Mặt khác, Bộ Tư pháp đang chủ trì soạn thảo dự thảo
Thông tư liên tịch hướng dẫn một số điều của Bộ Luật hình sự quy định về các tội
phạm trong lĩnh vực thuế, tài chính - kế toán, chứng khoán, nếu lấy mức 500 triệu
đồng làm ranh giới để xử lý hành chính hay hình sự, thì sẽ càng không hợp lý. Với
đặc thù của một loại tội phạm trong lĩnh vực kinh tế, kinh nghiệm thế giới cho
thấy, cần trừng phạt nặng bằng các biện pháp kinh tế, tránh hình sự hóa việc xử
lý các hành vi vi phạm trên TTCK. Nếu lạm dụng xử lý hình sự, thì có thể gây ra
những tác động tiêu cực chưa lường hết được đối với sự phát triển của TTCK.
Trong khi hình phạt chính là phạt tiền,
theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính sẽ khó phát huy tính răn đe
trong xử lý vi phạm, thì các chuyên gia cho rằng, UBCK cần gia tăng áp dụng các
hình phạt bổ sung được quy định trong Luật, để phần nào bù đắp được hạn chế của
hình phạt chính. Theo đó, ông Hải cho rằng, ngoài phạt tiền, UBCK nên chú trọng
áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung như: tước quyền sử dụng giấy phép, chứng
chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; tịch thu tang vật,
phương tiện vi phạm hành chính… Kinh nghiệm thực tế cho thấy, nếu các hình phạt
bổ sung này được áp dụng triệt để và hiệu quả, thì sẽ hỗ trợ cho biện pháp xử
lý hành chính đảm bảo tính răn đe.
Theo Hữu Hòe
ĐTCK