TIN MỚI!

Đọc nhanh >>

VN-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

HNX-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

Cơ chế giá xăng dầu: cần một bước đột phá

Cơ chế giá xăng dầu: cần một bước đột phá

Sau hơn hai năm vẫn chưa đạt được mục tiêu quan trọng nhất trong bước đột phá về giá xăng dầu theo cơ chế thị trường.

Nhìn một cách tổng quát, sau hơn hai năm thực hiện, chúng ta vẫn chưa đạt được mục tiêu quan trọng nhất trong bước đột phá về giá xăng dầu theo cơ chế thị trường. Với tất cả những gì mà các nhà quản lý đang dự kiến, mục tiêu này rất có thể vẫn còn ở “thì tương lai”, và việc lựa chọn giải pháp tiếp theo sẽ gặp không ít trở ngại.

Bước ngoặt

Trước hết, có thể khẳng định, việc trao quyền định giá bán cho doanh nghiệp, mục tiêu quan trọng hàng đầu mà các nhà hoạch định chính sách cách đây hơn hai năm đã hướng tới là ổn định giá bán xăng dầu trong nước trong từng thời kỳ.

Điều 26 của nghị định 55/2007/NĐ–CP ngày 6.4.2007 quy định: “Áp dụng nguyên tắc giá bán xăng dầu theo cơ chế thị trường…, do thương nhân xuất khẩu, nhập khẩu xăng dầu… quyết định sau khi nộp các loại thuế, phí theo quy định của pháp luật hiện hành”. Nhưng mức thuế suất nhập khẩu đối với từng chủng loại xăng dầu do cơ quan quản lý nhà nước quy định lại phải “bảo đảm ổn định, phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội từng thời kỳ…” (điều 25).

Nội hàm của khái niệm “từng thời kỳ” là vấn đề được để ngỏ, có thể là năm kế hoạch, cũng có thể là nhiều năm, nhưng cũng có thể chỉ là nửa năm, quý, thậm chí có thể là một thời đoạn ngắn hơn.

Về vấn đề này, nguyên bộ trưởng Thương mại đã bày tỏ với báo giới ngay sau khi nghị định 55 được ban hành: “... về cơ bản, doanh nghiệp vẫn phải tính toán lỗ lãi cả năm chứ không nên chạy theo giá thị trường.

Hôm nay có thể lỗ, nhưng giá xăng dầu có đứng yên đâu, có thể xuống ngay sau đó. Nên đừng vội chạy theo, bởi hôm nay điều chỉnh, mai giá xăng dầu thế giới xuống lại phải xuống theo. Nên cố gắng lấy lúc lãi bù lỗ chứ không nên chạy theo một cách đơn giản”.

Thế nhưng, thực tế thị trường thế giới 66 tháng gần đây cho thấy, duy nhất chỉ có một lần giá dầu mỏ tháng sau “bất biến” so với tháng trước (hai tháng 4 và 5.2007 đều ở mức 65,10 USD/thùng).

Không những vậy, trong 65 tháng liên tục thay đổi còn lại, cũng chỉ có 16 tháng có mức tăng hoặc giảm dưới 4% và trong 49 tháng còn lại, có tới 30 tháng có mức tăng hoặc giảm từ 4% đến 10% và 19 tháng có mức tăng hoặc giảm trên 10%.

Có thể nói, đây chính là nguyên nhân cơ bản khiến cho chúng ta đã phải 18 lần điều chỉnh tăng và 15 lần điều chỉnh giảm giá mặt hàng chiến lược này trong năm năm rưỡi vừa qua. Và do vậy, khó có thể nói là mục tiêu bảo đảm giá xăng dầu ổn định, phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội từng thời kỳ như nói trên đã trở thành hiện thực.

Trong điều kiện như vậy, bằng cách phân định rành mạch phạm vi tăng và giảm nào là do doanh nghiệp kinh doanh nhập khẩu quyết định, phạm vi tăng và giảm nào sẽ áp dụng kèm theo giải pháp dùng quỹ bình ổn giá để bù và giới hạn tăng và giảm tối thiểu.

Nhà nước sẽ “ra tay” không chỉ là một bước tiến mới trong việc giảm dần vai trò quản lý của Nhà nước, nâng cao tính tự chủ trong việc quyết định giá bán lẻ xăng dầu, mà còn thể hiện một bước ngoặt mới trong tư duy về giá xăng dầu theo cơ chế thị trường.

Sở dĩ như vậy là bởi lẽ, thông qua đó, giá xăng dầu trong nước đương nhiên sẽ không còn ổn định tương đối như trước, mà bám sát giá của thị trường thế giới hơn.

Nếu giả định là giá dầu mỏ thế giới trong thời gian tới sẽ lặp lại như cũ, thì số lần điều chỉnh sẽ rất nhiều, bởi chu kỳ để điều chỉnh tăng hoặc giảm hiện nay của chúng ta là 20 ngày, chứ không phải là tính theo tháng như nói trên.

Vẫn cần một bước đột phá

Có thể khẳng định một cách chắc chắn rằng, giá bán lẻ xăng dầu trong nước của chúng ta sắp tới vẫn chưa phải là giá thị trường, bởi ngoài việc bám sát giá thế giới hơn, đối diện với nhau trong việc quyết định giá vẫn là từng doanh nghiệp kinh doanh nhập khẩu xăng dầu và cơ quan quản lý nhà nước như bấy lâu nay, tức là vẫn không có sự cạnh tranh lẫn nhau giữa các doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng này.

Cho nên người tiêu dùng cũng vẫn là những người đứng ngoài “cuộc chơi”. Và do vậy, chuyện “ì xèo” về lợi ích của các bên như hiện nay đương nhiên sẽ không chỉ tiếp diễn, mà sẽ còn dày đặc hơn, cho dù các nhà quản lý chắc chắn sẽ bận rộn hơn không chỉ bởi số lần điều chỉnh tăng và giảm giá của mặt hàng này sẽ tăng vọt, mà còn do số lượng doanh nghiệp kinh doanh nhập khẩu có thể còn tăng.

Để thoát khỏi tình trạng đó, điểm mấu chốt để cơ chế thị trường có thể vận hành trong hoạt động kinh doanh xăng dầu trong nước là phải tạo ra tiền đề để có sự cạnh tranh giữa các đơn vị kinh doanh nhập khẩu xăng dầu.

Đó hoàn toàn không phải là vấn đề thu hút thêm các đơn vị khác tham gia vào khâu này, mà là phải tạo ra ít nhất khoảng 3 — 4 đơn vị có tiềm lực ngang ngửa nhau, thì tất yếu sẽ có cạnh tranh. Và khi đó, Nhà nước đương nhiên sẽ chỉ đóng vai trò định hướng và giám sát thị trường. Đây là điều kiện tiên quyết, bởi cho dù cơ chế sắp được áp dụng sẽ còn được “vá víu” thêm nữa, thì bản chất của vấn đề sẽ vẫn không thay đổi.

Trong điều kiện các đơn vị kinh doanh nhập khẩu xăng dầu vẫn nằm trong tay Nhà nước như hiện nay, việc chia tách, sáp nhập để hình thành các đơn vị có thể cạnh tranh với nhau trong hoạt động kinh doanh chắc chắn sẽ dễ hơn rất nhiều so với trường hợp sẽ cổ phần hoá và chuyển đổi hình thức hoạt động trong thời gian tới.

Nói tóm lại, cho dù cơ chế định giá xăng dầu dự kiến sẽ giúp giá xăng dầu trong nước bám sát giá thế giới hơn, nhưng một loạt những tồn tại chủ yếu hiện nay thì vẫn chưa được khắc phục.

Do vậy, để cho hoạt động kinh doanh mặt hàng chiến lược này thực sự theo cơ chế thị trường và cơ quan nhà nước không còn phải “ôm đồm” như hiện nay, chúng ta không thể né tránh việc xác lập tiền đề không thể thiếu cho nó.

Các bước đi đầu tiên vừa qua theo hướng này để hình thành thị trường điện cạnh tranh rõ ràng là hướng đi tất yếu cần được áp dụng cho mặt hàng xăng dầu.

Theo Nguyễn Đình Bích
SGTT

thanhtu

CÙNG CHUYÊN MỤC
XEM