TIN MỚI!

Đọc nhanh >>

VN-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

HNX-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

Yếu tố phi thị trường đang trở lại

Yếu tố phi thị trường đang trở lại
Trong vòng 16 tháng qua, Bộ Tài chính đã năm lần thay đổi, tăng thuế ô tô nhập khẩu mà không tham khảo ý kiến doanh nghiệp. Điều này cho thấy các chính sách quản lý của Nhà nước để vận hành nền kinh tế thị trường vẫn chưa được đảm bảo

Hiện có nhiều ý kiến tỏ ra lo ngại trước những biểu hiện mang tính “phi thị trường” đang có chiều hướng tăng lên trong nền kinh tế.

Cải cách kinh tế theo hướng thị trường không chỉ là bước phát triển nội tại mà còn là yêu cầu khách quan khi Việt Nam hội nhập sâu hơn với thế giới.

Tuy nhiên, tại cuộc tọa đàm do Viện Nghiên cứu thương mại và Trung tâm Hỗ trợ hội nhập WTO tổ chức vào tuần qua, nhiều ý kiến tỏ ra lo ngại trước những biểu hiện mang tính “phi thị trường” đang có chiều hướng tăng lên trong nền kinh tế.

Trong nền kinh tế thị trường, các quy luật của thị trường như quy luật cung - cầu, quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh... đóng vai trò chi phối toàn bộ quan hệ sản xuất, hàng hóa.
Khi cải cách nền kinh tế theo hướng thị trường, Việt Nam nỗ lực để giảm bớt sự can thiệp của Nhà nước vào thị trường, tiến tới đảm bảo để thị trường được vận hành theo các quy luật của nó.

Thế nhưng, nhiều chính sách điều hành từ các cấp vĩ mô gần đây cho thấy tính chất “phi thị trường” đang có chiều hướng trở lại. Với mục tiêu chống lạm phát hoặc trước các cơn sốt thị trường xảy ra, nhiều chính sách kinh tế theo kiểu hành chính, mệnh lệnh đã được ban bố.

Các chuyên gia cho rằng những chính sách, biện pháp nói trên có thể có tác dụng nhất thời nào đó nhưng nếu kéo dài sẽ gây ra những hậu quả hết sức tiêu cực vì nó trái với quy luật vận động của thị trường.
 
Chính sách kìm giá đối với một số mặt hàng như sắt thép, xi măng, thuốc tân dược... vừa qua đã tỏ ra bất lực trước tình trạng giá những mặt hàng này vẫn liên tục leo thang.

Hoặc một ví dụ khác, theo PGS.TS. Nguyễn Văn Nam, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thương mại, là lệnh cấm xuất khẩu gạo của Chính phủ. “Đáng nói là lệnh cấm này được đưa ra trong lúc giá gạo trên thế giới đang lên rất cao. Ngược lại, lệnh cấm được dỡ bỏ khi giá thế giới giảm. Tôi ở Bộ Thương mại được chục năm, ít nhất đã chứng kiến 5-7 lần cấm, cho đối với gạo như vậy. Kết quả bao giờ người nông dân cũng bị thiệt hại ghê gớm”.

Không chỉ đối với giá cả, hàng hóa, dịch vụ, mức độ can thiệp của Nhà nước đối với việc phân bổ các nguồn lực quan trọng như đất đai, vốn, tài nguyên được đánh giá là vẫn còn cao. Trong khi các doanh nghiệp nhà nước được ưu ái thì khu vực tư nhân năng động và đóng góp nhiều hơn lại rất khó tiếp cận với những nguồn lực này.

TS. Nguyễn Thị Nhiễu (Viện Nghiên cứu thương mại) dẫn chứng: gần 4.000 doanh nghiệp nhà nước hiện đang kiểm soát trên 50% tổng vốn đầu tư sản xuất kinh doanh cùng với nhiều tài nguyên, đất đai nhưng hiệu quả đạt được rất thấp, thậm chí thua lỗ, thất thoát.

Trong khi đó, 123.000 doanh nghiệp ngoài nhà nước (trừ doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài) đang tạo công ăn việc làm cho 50% lực lượng lao động thì chỉ nắm giữ được vỏn vẹn 28% vốn đầu tư.

Tính chất phi thị trường, theo PGS.TS. Nguyễn Văn Lịch, Viện trưởng Viện Nghiên cứu thương mại còn thể hiện trong các chính sách đối với quản lý đất đai (đất đai hiện vẫn do Nhà nước nắm giữ và chưa thực sự trở thành hàng hóa) hoặc đối với tiền công, tiền lương của người lao động trong khu vực nhà nước.

Ông Lịch cho rằng tiền lương, tiền công trong khu vực kinh tế nhà nước, đặc biệt là khu vực hành chính, không được tự do thỏa thuận theo nguyên tắc thị trường đã làm cho khu vực kinh tế nhà nước kém năng động, bộ máy nhà nước làm việc kém hiệu quả, nảy sinh tham nhũng, tiêu cực, gây bất bình đẳng nghiêm trọng về phân phối thu nhập.
 
Hiện tượng cán bộ, công chức ở khu vực nhà nước bỏ việc ồ ạt gần đây chính là hệ quả tất yếu của tính phi thị trường trong chính sách tiền công, tiền lương nói trên.

Ngoài ra, theo một số ý kiến, tính minh bạch, có thể dự đoán trong các chính sách thương mại, pháp luật - một điều kiện quan trọng để vận hành nền kinh tế thị trường vẫn chưa được đảm bảo. Khá nhiều chính sách gần đây có thể do yêu cầu cấp thiết của kiềm chế lạm phát hoặc nhằm những mục tiêu khác được ban hành bất thình lình đã gây không ít khó khăn cho doanh nghiệp.

Ví dụ, để giảm ách tắc giao thông và sau đó là hạn chế nhập siêu, chỉ trong vòng 16 tháng Bộ Tài chính đã năm lần thay đổi, tăng thuế đối với ô tô nhập khẩu và tất cả những lần thay đổi ấy doanh nghiệp đều không được tham khảo ý kiến.

Do bất ngờ, kế hoạch kinh doanh bị đổ vỡ, một công ty khá nổi tiếng về nhập khẩu ô tô cho biết họ đã phải bỏ nghề.Việc chậm khắc phục cũng như sự trở lại của các yếu tố phi thị trường có thể nói đã và đang gây ra rất nhiều bất lợi cho nền kinh tế, nhất là trong giai đoạn hội nhập vào thị trường toàn cầu.

Khi trở thành thành viên của WTO, Việt Nam buộc phải cam kết cải cách kinh tế theo hướng thị trường. Vì vậy, theo thạc sĩ Hồ Trung Thanh (Viện Nghiên cứu thương mại), chừng nào vẫn bị xếp vào nền kinh tế phi thị trường thì chúng ta vẫn còn chịu thiệt thòi, bất công trong quan hệ thương mại với các nước. Cụ thể là phải đối mặt với các vụ kiện chống bán phá giá, chống trợ cấp đối với hàng hóa xuất khẩu ngày càng tăng lên.

Vụ Chính sách đa biên, Bộ Công thương cho biết đến nay đã có 26 vụ kiện chống bán phá giá đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Các vụ kiện này không chỉ xuất phát từ các nước phát triển là thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản... mà còn từ các nước đang phát triển, nơi kim ngạch xuất khẩu của nước ta còn nhỏ bé như Ấn Độ, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, Argentina...

Theo Nguyên Tấn
TBKTSG

thanhtu