Bom tấn 100.000 tỷ khuấy động IPO, chứng khoán Việt Nam sắp có loạt hàng mới, đâu là điểm khác biệt?

Tiếp nối sự sôi động từ năm ngoái, làn sóng IPO tại Việt Nam tiếp tục chứng kiến nhiều “bom tấn” đổ bộ. Mới nhất, CTCP Đầu tư Điện Máy Xanh (DMX) đã được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chấp thuận kế hoạch chào bán gần 180 triệu cổ phiếu với giá 80.000 đồng/cp. Với quy mô huy động khoảng 14.360 tỷ đồng, đây là thương vụ IPO lớn nhất thị trường trong nhiều năm trở lại đây.

Sau IPO, vốn điều lệ của DMX sẽ tăng từ 11.013 tỷ đồng lên 12.808 tỷ đồng, định giá tương ứng hơn 102.460 tỷ đồng. Với mức vốn hóa này, doanh nghiệp bán lẻ điện máy có khả năng gia nhập rổ VN30 sau khi niêm yết (dự kiến vào tháng 8). Đây cũng là một trong những cái tên giá trị nhất lên sàn trong nhiều năm qua.

Bên cạnh DMX, nhiều thương vụ đáng chú ý cũng được chờ đợi trong thời gian tới, có thể kể đến như LPBS (IPO dự kiến huy động gần 4.300 tỷ), DatVietVAC - nhà sản xuất “Anh trai say hi”, Highlands Coffee… Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp chưa ấn định thời gian IPO cũng như quy mô huy động vốn.

Năm ngoái, hàng loạt tên tuổi “đình đám” như Vinpearl, TCBS, VPBankS, VPS, GELEX Infra đã châm ngòi cho làn sóng IPO thứ 3, chấm dứt cơn khát hàng hoá mới kéo dài nhiều năm trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Khác với tỷ trọng nghiêng nhiều về tài chính, năm nay, các doanh nghiệp IPO được kỳ vọng đa dạng hơn ở các lĩnh vực như bán lẻ, giải trí, nông nghiệp,…

Trong lịch sử, chứng khoán Việt Nam từng ghi nhận 2 làn sóng IPO. Lần đầu vào giai đoạn 2007-2009, sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức thương mại Thế giới (WTO) đánh dấu bước hội nhập mạnh mẽ. Đây cũng là khoảng thời gian thị trường biến động rất mạnh, VN-Index có lần đầu lập đỉnh gần 1.200 điểm trước khi lao dốc mạnh.

Làn sóng thứ 2 vào giai đoạn 2017-2018 với sự tham gia mạnh mẽ của hàng loạt doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) lớn và những tên tuổi hàng đầu khối tư nhân tổng giá trị huy động từ IPO lên đến hơn 100.000 tỷ đồng. Thời điểm đó, VN-Index trở lại đỉnh 1.200 điểm sau 10 năm nhưng với quy mô tăng vọt. Kể từ 2019 đến nay, nhóm DNNN hầu như vắng bóng trong hoạt động IPO.

Giai đoạn hiện tại, khi làn sóng IPO thứ 3 đổ bộ, thị trường cũng đang ở vùng đỉnh lịch sử với VN-Index quanh 1.900 điểm. Bên cạnh đó, chứng khoán Việt Nam đã được FTSE Russell xác nhận nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp. Điều này được đánh giá sẽ thúc đẩy các doanh nghiệp triển khai kế hoạch IPO khi thị trường có thể hấp thụ các giao dịch lớn.

Ngoài ra, sự thay đổi mạnh mẽ của khung pháp lý, đặc biệt là Nghị định 245/2025/NĐ-CP. Đây được đánh giá là “cuộc cách mạng thủ tục” trong lĩnh vực chào bán và niêm yết cổ phiếu. Với quy định mới, UBCKNN gắn chặt hai hoạt động IPO và niêm yết, rút ngắn đáng kể thời gian thực hiện. Cụ thể, trong vòng 30 ngày là đã có kết quả giữa IPO và niêm yết, thay vì kéo dài 90 đến 120 ngày như trước.

Sự khác biệt của làn sóng IPO thứ 3

Đánh giá về làn sóng IPO thứ 3, ông Bùi Văn Huy - Giám đốc khối nghiên cứu đầu tư FIDT cho rằng bản chất nguồn cung đã thay đổi căn bản qua ba chu kỳ. Làn sóng thứ nhất là DNNN truyền thống IPO lần đầu. Làn sóng thứ 2 là cổ phần hóa và thoái vốn DNNN. Làn sóng thứ 3 là IPO doanh nghiệp tư nhân và “spin-off” – tiền chảy vào doanh nghiệp để mở rộng kinh doanh.

Thực tế, những cái tên nổi bật trong làn sóng IPO thứ 3 như TCBS, VPBankS, LPBS, VPL, DMX, BHX, Long Châu, GELEX Infra, Thaco Auto, Nông nghiệp Hòa Phát… đều được tách từ tập đoàn mẹ. Điều này có nghĩa Nhà nước không còn hưởng lợi trực tiếp như các làn sóng IPO trong quá khứ.

Hơn nữa, làn sóng IPO thứ 3 là lần đầu tiên các doanh nghiệp tiêu dùng quốc dân như Bách Hóa Xanh, Điện Máy Xanh, Highlands Coffee, Long Châu, Golden Gate, TH True Milk, DatVietVAC, F88,… đồng loạt lên sàn. Theo chuyên gia, đây vừa là cơ hội đa dạng hóa thị trường, cũng vừa là thử thách về sức hấp thụ.

Theo ông Huy, lãi suất khó hạ mới là yếu tố hoàn toàn mới so với hai sóng trước. 2 làn sóng IPO trước đều diễn ra trong môi trường lãi suất tương đối ôn hòa giai đoạn đầu. Làn sóng thứ 3 lại bắt đầu trong môi trường lãi suất đã tăng và khó giảm thêm. Điều này khiến áp lực lên định giá và thanh khoản thị trường đến sớm hơn.

Đáng chú ý, quy mô làn sóng IPO thứ 3 được dự báo rất tham vọng, thậm chí còn lớn hơn 2 làn sóng trước cộng lại. Ông Huy cho rằng, trong bối cảnh nền kinh tế thiếu vốn cấu trúc, đây là một bài kiểm tra sức chịu đựng không đơn giản đối với thị trường. Tuy nhiên, điểm tích cực là quy mô và thanh khoản thị trường chứng khoán Việt Nam cũng đã lớn hơn rất nhiều so với giai đoạn trước.