Loài cá "quý như vàng sống", có tiền cũng khó mua

Người miền Tây vốn gắn bó với sông nước, quen với những loài cá dân dã như cá linh, cá kèo, cá lóc, cá tra… nhưng nhắc đến cá cháy, nhiều người chỉ biết mà chưa từng thấy. Bởi loài cá này cực kỳ hiếm, chỉ sinh sống ở một đoạn sông nhỏ thuộc xã Tích Thiện, huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long – nơi nước mặn và nước ngọt giao thoa. Chính sự "độc địa" ấy khiến cá cháy không thể sống ở nơi khác.

Theo người dân địa phương, cá cháy chỉ xuất hiện khi gió chướng bắt đầu thổi, tầm tháng Hai âm lịch. Đó là mùa sông Hậu đẹp nhất, nước trong, phù sa hiền hòa. Ngư dân Tân Vinh hay Vàm Tấn khi ấy lại rủ nhau thả lưới từ tờ mờ sáng, mong có cơ may gặp cá cháy. Bởi ai cũng biết, có khi cả chục năm trời mới may mắn bắt được một con.

Theo người dân địa phương, cá cháy chỉ xuất hiện vào mùa gió chướng, tức khoảng tháng Hai Âm lịch hằng năm. Khi ấy, những chiếc xuồng gỗ ở Tân Vinh, Vàm Tấn lại tấp nập quăng lưới đón mùa cá cháy – mùa của no đủ và mong chờ.

Thời xưa, cá cháy từng là nguồn sống chính của nhiều hộ dân ven sông. Chỉ cần một buổi sớm ra sông, người dân đã có thể mang về vài con cá cháy tươi rói, đem kho, nấu canh hoặc bán ra chợ.

Nhưng nay, theo lời các ngư dân lâu năm, loài cá này gần như đã biến mất, để lại trong lòng người miền Tây một nỗi tiếc nhớ không nguôi.

Thoạt nhìn, cá cháy có hình dáng khá giống cá mè dảnh, thân thon, vảy ánh bạc, nặng 2–4kg. Tuy nhiên, thịt cá cháy lại mang vị ngọt thanh, béo nhẹ và thơm đặc trưng của sông nước, điều mà không loài cá nào có được.

Cá cháy nhiều xương, nhưng xương nhỏ, mềm, và đặc biệt là khi kho kỹ thì gần như tan ra. Người dân Trà Ôn thường kho mặn bằng lửa riu riu, để cá thấm đều gia vị, xương nhừ, thịt săn lại, vừa đậm vừa béo. Món cá cháy kho mặn ăn với cơm trắng, dưa chua thì không gì sánh bằng.

Ngoài ra, người dân còn nấu canh chua cá cháy – món ăn đặc trưng nhất của vùng sông nước. Nồi canh chua bốc khói nghi ngút, tỏa hương thơm từ vị chua nhẹ của xoài xanh, vị ngọt của cá, hòa cùng rau đồng nội như bông súng, rau muống, lục bình non. Trứng cá cháy vàng óng, béo ngậy, cắn một miếng là thấy vị béo lan khắp đầu lưỡi. Nhiều người sành ăn còn thích cách nấu đơn giản hơn – chỉ thả cá vào nước sôi, không nêm gì nhiều – để giữ trọn hương vị ngọt lành của sông Hậu.

Với người ưa vị đậm, cá cháy kho tiêu lại là lựa chọn hoàn hảo. Thịt cá săn chắc, quyện vị cay của tiêu, ăn cùng cơm nóng là đủ ấm lòng trong những chiều mưa. Còn cháo cá cháy, món ăn dân dã mà thanh mát lại hợp với những buổi sáng yên bình, khi khói bếp quê lan nhẹ theo gió.

Đặc biệt, cá cháy còn góp mặt trong món lẩu mắm, niềm tự hào của miền Tây. Thịt cá cháy hòa quyện vị đậm đà của mắm, ăn kèm bông điên điển, rau nhút, kèo nèo, càng cua, tạo nên hương vị khó quên. Hoặc với những ai thích vị chua thanh, gỏi cá cháy ăn kèm khế chua, chuối chát, rau thơm cũng là một trải nghiệm thú vị.

Dù nay cá cháy gần như vắng bóng trên sông Hậu, người dân Trà Ôn vẫn luôn tự hào về loài cá "độc nhất vô nhị" này. Với họ, cá cháy không chỉ là món ăn, mà là ký ức, là hương vị quê nhà.

Mỗi mùa gió chướng về, người dân nơi đây lại hướng ánh mắt về dòng sông, mong một ngày nào đó, chiếc lưới sớm mai sẽ "vướng" một con cá cháy như một phép màu của thiên nhiên. Bởi với họ, cá cháy không chỉ là món ăn, mà là niềm tin, là chứng nhân của một thời no ấm, là câu chuyện mà ông bà vẫn kể bên hiên nhà mỗi chiều.

(theo thoitrangvang, thuonghieusanpham)