TIN MỚI!

Đọc nhanh >>

VN-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

HNX-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

Từ thói quen tắm nắng của con mèo tới phương pháp chữa bệnh đoạt giải Nobel Y học, cứu sống hàng ngàn người

16-02-2021 - 00:48 AM | Sống

Từ thói quen tắm nắng của con mèo tới phương pháp chữa bệnh đoạt giải Nobel Y học, cứu sống hàng ngàn người

Nhà khoa học người Anh nổi tiếng thế giới, Niels Ryberg Finsen (1860 - 1904) đã phát minh ra tia cực tím nhờ vào việc quan sát một chú mèo có hành động di chuyển đến những chỗ có nắng để phơi mình.

Niels Ryberg Finsen (1860 - 1904) là một nhà khoa học người Anh nổi tiếng trên thế giới. Ông cũng là một trong những vị anh hùng về ngành y học nổi tiếng nhất thế giới và là người đầu đoạt giải Nobel về Y học đầu tiên của Đan Mạch. Đặc biệt, thành tựu lớn nhất của ông dành cho nhân loại chính là tìm ra được “Phương pháp trị bệnh dùng ánh nắng mặt trời” - hiện cũng là một trong những chủ đề được quan tâm trong dịch bệnh COVID-19.

Niels Ryberg Finsen sinh ngày 15/12/1860 tại quần đảo Faroe. Cuộc đời của ông là một biên niên sử của những bi kịch. Ông mồ côi mẹ năm 4 tuổi. Lúc đi học trung học, Finsen bị coi là một cậu bé “có lòng nhân hậu nhưng kỹ năng yếu”. Mặc dù vậy, ông vẫn quyết tâm học tập và cố gắng không ngừng. 

Ông đã từng theo học ngành y tại Đại học Copenhagen và tốt nghiệp vào năm 1890. Ngay sau khi ra trường, ông nhận được công việc hỗ trợ giảng dạy tại các lớp giải phẫu, nhưng sau 3 năm, ông đã xin nghỉ việc vì căn bệnh Niemann-Pick - một chứng rối loạn di truyền hiếm gặp ảnh hưởng đến khả năng chuyển hóa chất béo của cơ thể. Tình trạng này khiến các mô liên kết trong tim của ông ngày càng dày lên, dẫn đến viêm màng ngoài tim co thắt, xơ gan do tim. Tuy nhiên, căn bệnh ấy cũng là một động lực lớn, thúc đẩy ông khám phá ra “Phương pháp trị bệnh dùng ánh nắng mặt trời” và một thành tựu to lớn trong y học.

Khi còn là một sinh viên y khoa, Finsen nhận thấy rằng khi ra nắng, cơ thể ông sẽ cảm thấy khỏe khoắn hơn: “Căn bệnh của tôi đóng một vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của nghiên cứu này. Căn bệnh này là nguyên nhân khiến tôi bắt đầu điều tra về ánh sáng: Tôi bị thiếu máu và mệt mỏi… Tôi bắt đầu tin rằng tôi có thể được cứu chữa nếu tôi nhận được nhiều ánh nắng mặt trời hơn. Do đó, tôi đã dành nhiều thời gian nhất có thể để quan sát nó. Tôi rất muốn biết mặt trời thực sự mang lại lợi ích gì… ”. 

Từ thói quen tắm nắng của con mèo tới phương pháp chữa bệnh đoạt giải Nobel Y học, cứu sống hàng ngàn người - Ảnh 1.

Chính vì vậy, sau khi nghỉ việc, ông đã chuyển đến sống ở một căn nhà nằm ở hướng Đông. Lúc đó, ông đã quan sát căn nhà mình và tự hỏi liệu việc tiếp xúc nhiều hơn với ánh sáng mặt trời có giúp ích được gì cho căn bệnh của ông không. Từ đó, Finsen dành quãng thời gian còn lại của mình để thực hiện các nghiên cứu về ánh sáng mặt trời và ánh sáng nhân tạo. Ngoài việc ghi nhận tác động của ánh nắng mặt trời đối với sức khỏe của chính mình, ông còn quan sát cách động vật phản ứng một cách tự nhiên với ánh sáng mặt trời. 

Ví dụ, khi nhìn ra ngoài cửa sổ, Finsen nhận thấy rằng một con mèo nằm trên mái nhà của mình. Chú mèo ấy liên tục di chuyển về phía nơi có nắng, tránh xa bóng râm. Ông tò mò đi ra xem và phát hiện các vết thương trên người nó đang chảy mủ. Điều này chứng tỏ rằng, bản năng của động vật cũng đi tìm những nơi có ánh nắng mặt trời để chữa bệnh. 

Sau đó, một trong những thí nghiệm đầu tiên của Finsen là đặt một con côn trùng vào một hộp thủy tinh có màu sắc khác nhau. Côn trùng sẽ di chuyển về phía ánh sáng đỏ, gần tương ứng với bước sóng hồng ngoại hoặc nhiệt, và tránh xa ánh sáng xanh, có bước sóng gần với quang phổ tử ngoại (UV). Finsen nhận ra rằng bức xạ UV dư thừa có tác động gây tổn hại đến các mô. Ông cũng tình cờ nghe được một báo cáo thời chiến của Picton, một bác sĩ người Mỹ cho rằng: “Những người bị mắc bệnh thủy đậu nặng thường để lại sẹo. Có những người mắc căn bệnh đó trong lúc chiến đấu và họ buộc phải ở dưới các hố dưới lòng đất để chữa trị. Tuy nhiên, những người sống ở dưới các hộ thường bị ít sẹo hơn so với những người bị bệnh này và được chữa trị trên mặt đất”.

Finsen lúc đó nghi ngờ rằng, bức xạ UV có hại sẽ làm tăng tốc độ hình thành sẹo. Không lâu sau đó, một đợt bùng phát bệnh thủy đậu ở Na Uy đã cho ông cơ hội để kiểm tra giả thuyết này. Điều này cũng chứng tỏ rằng, nếu Finsen cho bệnh nhân của mình dưới ánh sáng màu đỏ, có tác dụng lọc tia UV có hại, thì quá trình hồi phục của họ sẽ nhanh hơn và không để lại sẹo.

Năm 1895, Finsen được sử dụng phòng thí nghiệm của Công trình đèn điện Copenhagen. Một trong những kỹ sư của công ty, Niels Mogensen, bị bệnh lupus Vulgaris - một loại bệnh gây ra tình trạng da bị tổn thương và biến dạng trên cổ và mặt, do cùng một loại vi khuẩn gây bệnh lao phổi gây ra. Lúc đó, Finsen đã ngỏ lời muốn chữa trị bằng ánh sáng nhân tạo cho Mogensen và ông ấy đã đồng ý. 

Sau 4 ngày điều trị bằng ánh sáng nhân tạo, da của Mogensen đã được cải thiện rõ ràng. Với thành công đó, Finsen đã tiếp tục điều trị và đưa ra báo cáo chi tiết về 11 bệnh nhân mắc bệnh lupus Vulgaris được điều trị bằng phương pháp này. Không những thế, cùng sự giúp đỡ của thị trưởng Copenhagen và một số nhà hảo tâm khác, Finsen đã thành lập Viện Ánh sáng Y tế để điều trị bệnh lupus Vulgaris. 

Năm 1901, Viện đã điều trị cho 804 bệnh nhân và đạt tỷ lệ chữa khỏi ấn tượng là 83%. Khi thông tin về thành công của Finsen được lan rộng, các Viện Finsen bắt đầu mọc lên khắp Châu Âu và Bắc Mỹ. 

Năm 1900, Công chúa Alexandra, vợ của Vua Edward VII tương lai của Vương quốc Anh, đã ủng hộ nghiên cứu của Finsen và đưa công trình này vào Bệnh viện Hoàng gia London. Mặc dù không có mặt trong buổi trao giải Nobel, Finsen vẫn dành những lời khuyên chân thành cho người dân rằng: “Những phẩm chất tối cao của tất cả các ngành khoa học là tính trung thực, độ tin cậy và sự phê bình tỉnh táo, lành mạnh. Vì vậy, thử và sai, đề xuất và phê bình, thành công và thất bại đều là một phần của khoa học”.

Những bước phát triển của phương pháp trị liệu bằng ánh sáng này, ngày nay còn được áp dụng để khử trùng nước uống và diệt vi trùng trên bề mặt. Đặc biệt, trước tác động của COVID-19, phương pháp này càng được phổ biến. Vẫn còn nhiều điều chưa rõ về loại vi-rút gây ra COVID-19 tại sao lại có thể lây lan nhanh trong thời gian ngắn vậy cũng như tại sao các triệu chứng cứ tăng lên... Chính vì vậy, việc sử dụng ánh sáng nhân tạo để phát hiện và diệt vi trùng rất hữu dụng và cần thiết.

Theo Spectrum, Smj...

Hoàng Lan

Theo Doanh nghiệp và Tiếp thị

CÙNG CHUYÊN MỤC

XEM
Trở lên trên