Trung Quốc - đầy hấp dẫn nhưng khó thâm nhập

Bất chấp những hy vọng về việc Trung Quốc có thể giúp kéo kinh tế thế giới khỏi suy thoái, các công ty nước ngoài vẫn gặp rất nhiều khó khăn khi hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc.

Ông Paul French, trưởng bộ phận nghiên cứu tại châu Á của Access Asia, là người chuyên nghiên cứu về sản phẩm đặc thù tại Trung Quốc và bán nghiên cứu đó cho các donh nghiệp. Mỗi năm, doanh nghiệp cử một điều hành mới tới Trung Quốc để điều tra về thị trường, người đó thông thường sẽ quay về trong thất vọng.

Khách hàng phải thất vọng như trên không phải là người duy nhất. Chỉ chưa đầy 2% sản phẩm của các công ty dược phẩm toàn cầu như Pfizer, AstraZeneca và Bayer được tiêu thụ tại thị trường Trung Quốc.

Procter & Gamble (P&G), một công ty hàng đầu trong lĩnh vực sản xuất hàng tiêu dùng, chỉ thu được 3 tỷ USD/năm từ thị trường Trung Quốc, chưa đến 5% tổng doanh số trên toàn thế giới.

Unilever còn làm ăn khó khăn hơn tại Trung Quốc, doanh số từ Trung Quốc chưa đến một nửa con số trên của Procter & Gamble. AIG, tập đoàn bảo hiểm Mỹ được sáng lập tại Thượng Hải và cho đến nay chiến thắng nhiều đối thủ trong cuộc chạy đua vào thị trường này.

Dù vậy, hoạt động của AIG bị hạn chế tại 8 thành phố. Doanh thu của AIG từ Trung Quốc Đại Lục còn thấp hơn so với nguồn thu từ lãnh thổ Đài Loan với dân số chỉ tương đương chưa đầy 2% dân số Trung Quốc và mức độ cạnh tranh khốc liệt hơn nhiều.

Những lời hứa và nỗi thất vọng khi kinh doanh tại Trung Quốc là tâm điểm các cuộc bàn thảo suốt từ thế kỷ 19 khi những người thợ dệt tại Manchester hy vọng kiếm thêm được chút lợi nhuận tại Trung Quốc.

Trước tình trạng kinh tế suy thoái, nhiều công ty nước ngoài càng ham muốn lấy tăng trưởng kinh tế Trung Quốc làm điều kiện trung tâm để phát triển. Thế nhưng số lượng hàng xuất khẩu từ châu Âu và Mỹ sang Trung Quốc không thay đổi trong suốt năm qua và chưa đến 7% tổng hàng xuất khẩu dù xuất khẩu từ các thị trường trên sang nước khác khiến con số không có nhiều thay đổi.

Ông Ronald Schramm, giáo sư tại trường kinh doanh Chinese European International Business School, cho rằng ngay cả nếu kinh tế Trung Quốc có thể tăng trưởng 8% trong năm nay, ảnh hưởng lên doanh số xuất hàng từ các nước phương Tây vào thị trường này cũng sẽ không có nhiều thay đổi.

Tại Trung Quốc hiện nay, những công ty ở hai thái cực của chuỗi giá trị như công ty cung cấp hàng xa xỉ, sợi quang học và máy bay lớn, năng lượng, quặng và tái sinh chất thải đang hoạt động rất tốt.

Tuy nhiên còn rất nhiều trở lại trong việc tiếp cận với đối tượng người tiêu dùng Trung Quốc bất chấp những lời hứa của Trung Quốc khi gia nhập Tổ chức thương mại thế giới năm 2001.

Lĩnh vực xuất bản, truyền thông, khai thác dầu, tiếp thị, y tế, ngân hàng, bảo hiểm hiện vẫn được bảo vệ chặt chẽ và nhiều khi hạn chế đối với nhà đầu tư nước ngoài. Vấn đề tham nhũng, bảo hộ cản trở nhà đầu tư nước ngoài trên mọi lĩnh vực.

Báo cáo gần đây từ Phòng thương mại Mỹ tại Thượng Hải, Phòng thương mại châu Âu tại Trung Quốc và Hội đồng kinh doanh Mỹ - Trung không nói đến những điểm trên hay trở ngại thông thường đối với các doanh nghiệp.

Thay vào đó, họ đề cập đến những mối lo khác như sự cạnh tranh bởi trợ cấp, hạn chế tiếp cận, xung đột khung điều tiết, thiếu bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, tình trạng quan liêu…

Để có thể được hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc, chính Hội đồng phải nộp hồ sơ lên đại diện phía Mỹ, Đại sứ quán Trung Quốc tại Mỹ, Ủy ban đứng đầu quản lý Washington và Thượng Hải, cơ quan thuế địa phương, chi nhánh cơ quan quản lý thương mại và công nghiệp nhà nước. Doanh nghiệp mất 6 tháng để có giấy phép hoạt động trong 1 năm.

Ít nhất cho đến nay đã có một lộ trình bớt tốn kém và rườm rà hơn. Khi gia nhập Tổ chức thương mại thế giới (WTO), Trung Quốc cho phép các công ty nước ngoài cạnh tranh để cung cấp hệ thống đặt vé với các hãng hàng không trong nước, thế nhưng theo Phòng thương mại châu Âu, Trung Quốc chưa tiến hành thực thi các cam kết cần thiết.

Quan chức địa phương thường hỗ trợ hết sức cho những công ty nội địa, thông thường bằng cách hỗ trợ tín dụng hay đất đai, nới lỏng một số quy định riêng.

Hoạt động quảng bá về hình ảnh, thương hiệu cũng chịu hạn chế. Chi phí tiếp cận khách hàng tại Trung Quốc cao hơn tại bất kỳ nước phương Tây nào, hiệu quả bán hàng vì thế thấp hơn bởi nhìn chung người Trung Quốc nghèo hơn người tiêu dùng phương Tây.

Những công ty đã cố gắng vượt qua trở ngại trên thường có xu thế sản xuất sản phẩm tại nội địa, sản phẩm của họ được thừa nhận với chất lượng cao, đầu tư nhiều thời gian, công sức xây dựng hệ thống phân phối và nâng tầm nhận thức về thương hiệu của họ.

Xét đến Goodyear, một hãng sản xuất lốp xe của Mỹ. Hãng đã phải tìm đối tác địa phương cho tất cả 760 đại lý phân phối tại Trung Quốc, nhóm này sau đó phải xin giấy phép của địa phương. Hãng đã dành được độc quyền quảng cáo bằng việc đáp trả những lời phản đối thông qua tuyên truyền về một mục đích cao cả: giúp lái xe an toàn.

Công ty nước ngoài hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc cũng cần phải tính đến đặc điểm của người tiêu dùng địa phương. Người tiêu dùng Trung Quốc có thị hiếu riêng. P&G sản xuất kem đánh răng với nhiều hương vị khác nhau, từ chanh, trà xang, dâu, muối và mật ong. Nokia, hãng điện thoại lớn nhất thế giới, cũng không nằm ngoài xu thế đó.

Một chiến lược khác đã mang đến thành công cho công ty nước ngoài chính là việc để giá thành sản phẩm ở mức cao. Điều này gây ra không ít ngạc nhiên. Khảo sát bởi công ty tư vấn toàn cầu AC Nielsen kết luận người Trung Quốc tin rằng hàng hóa mang thương hiệu ngoại thường đắt đỏ hơn dù thực tế nhiều khi không phải vậy.

Điều này đồng nghĩa với công ty nước ngoài nên cạnh tranh nhau bằng chất lượng sản phẩm chứ không phải giá cả. Apple, General Motors, Levi Strauss đều bán một số sản phẩm nhất định với mức giá tại Trung Quốc cao hơn các thị trường khác. Nhiều hãng cung cấp đồ xa xỉ cũng vậy, thế nhưng rất ít công ty nước ngoài làm được điều này.

Theo Economist

Ngọc Diệp