Warren Buffett: Góc khuất của một huyền thoại

Vụ bê bối của Sokol đã gây sốc không ít người và điều gây sốc hơn là việc Buffett đã lên tiếng bênh vực Sokol ngay sau khi vụ tai tiếng của “người đệ tử ruột” bị tiết lộ. Phản ứng đó đã đi ngược lại những chuẩn mực về đạo đức mà Buffett gìn giữ bao nhiêu năm qua.

Từ vụ bê bối của David Sokol, lật lại thương vụ BYD

Cách đây 2 tháng, Sokol đã đề xuất với Buffett về việc Berkshire nên mua lại Lubrizol, một công ty hóa chất vô danh mà chỉ trước đó vài tuần Sokol đã mua một lượng lớn cổ phiếu, trị giá khoảng 10 triệu USD. Khi Berkshire chấp nhận mua lại Lubrizol vào tháng 3, giá trị cổ phiếu của công ty này lập tức tăng vọt, mang về cho Sokol 3 triệu USD lợi nhuận chỉ sau chưa đầy một tháng. Thương vụ này sau đó bị bại lộ, Sokol đệ đơn từ chức và nay phải đối mặt với cơ quan điều tra do những dấu hiệu liên quan đến giao dịch nội gián.

Trong buổi phỏng vấn kéo dài 30 phút do kênh truyền hình CNBC thực hiện, Sokol biện minh rằng hành động của mình chỉ xuất phát từ mong muốn mang về khoản đầu tư có lợi cho Berkshire. Không thể phủ nhận rằng sau khi được Berkshire mua lại, cổ phiếu của Lubrizol đã tăng từ 105,44 USD lên 135 USD, tương đương 21,9%. Tuy nhiên, những thiệt hại về danh tiếng của Berkshire cũng như của Warren Buffett thì không gì có thể bù đắp.

Cũng trong buổi phỏng vấn, Sokol còn bật mí thêm về trường hợp của nhà sản xuất pin và xe điện BYD, thương vụ mà Charlie Munger, “cánh tay mặt” của Warren Buffett, cũng có những hành động tương tự. Đầu năm 2004, Munger đầu tư hơn 50 triệu USD vào LL Investment Partners của nhà đầu tư người Trung Quốc Li Lu, sở hữu 3% cổ phần của BYD vào thời điểm đó. Khoản tiền đầu tư của Munger cũng nhanh chóng chảy vào BYD thông qua Quỹ LL. Sau đó, Munger giới thiệu và hối thúc Sokol xem xét việc mua cổ phiếu của BYD, công ty hoạt động trong lĩnh vực Sokol phụ trách khi đó. Và cũng chính Munger là người cổ vũ nhiệt tình nhất cho thương vụ BYD khi trình bày trước Buffett vào năm 2008.

Trong thương vụ này, Buffett đã tự phá vỡ nguyên tắc đầu tư xuyên suốt của mình là “không bao giờ đầu tư vào lĩnh vực mà bạn không hề am tường”. Khi chấp nhận mua 225 triệu cổ phiếu của BYD với giá 230 triệu USD vào năm 2008, chính ông cũng thừa nhận là “hoàn toàn không biết tí gì về điện thoại, pin hay cơ chế vận hành của một chiếc ôtô”. Cơ sở để ông đưa ra quyết định là Charlie Munger, Phó Chủ tịch của Berkshire và David Sokol, hai người ông tin tưởng là “chuyên gia thật sự về những lĩnh vực này.”

Trong thư gửi cổ đông, Ban Quản trị của Berkshire tỏ ra “rắn” hơn và được đông đảo cổ đông đồng tình khi kết tội Sokol đã cố tình lừa dối Buffett về thời điểm ông mua cổ phiếu tại Lubrizol cũng như giá trị giao dịch. Nếu như các thông tin xoay quanh vụ bê bối của David Sokol khiến những ai đang xem Buffett là thần tượng thất vọng một, thì cái cách mà ông phản ứng khi sự việc này diễn ra còn khiến họ thất vọng gấp mười. Những ẩn khuất trong sâu thẳm con người ông là những gì rất khác, thậm chí đối lập với một Buffett độc lập, cương quyết như người ta vẫn nghĩ.

Khi lớn lên, nhóm tính cách đầu tiên là chìa khóa đưa Buffett đến những thành công vang dội và điển hình là sự tăng vọt về giá trị của khoản đầu tư tại Berkshire từ vỏn vẹn 18 USD/cổ phần cách đây 46 năm lên 122.000 USD/cổ phần như hiện nay. Tuy nhiên, chúng cũng biến Buffett thành một con người cứng rắn đến mức ngay cả những người bạn, đồng nghiệp và nhân viên của ông cũng cảm thấy sốc. Đối với họ, một sự kết nối cảm xúc gần gũi hơn với nhà đầu tư, vị thuyền thưởng mà họ quý trọng là điều họ mong mỏi. Bên cạnh đó, tính cách ngại đối đầu với người khác vốn được hình thành từ bé giúp Buffett lập trình cho mình một cuộc sống ít điều tiếng và giảm thiểu xung đột xuống mức thấp nhất có thể. Một sự nghiệp lừng lẫy kết hợp với một cuộc sống êm ái tưởng như sẽ giúp Buffett đạt đến độ “hoàn hảo” về mọi mặt thì cũng ngay tại sự kết hợp này, những thiếu sót của Buffett bắt đầu xuất hiện.

Cứng rắn nhưng ngại đối đầu, Buffett có thể nổi tiếng với những phát ngôn chỉ trích cấu trúc bất ổn của một doanh nghiệp, nhưng khi động đến yếu tố con người, ông lại ngại ngần đưa ra đánh giá về một cá nhân nào đó. Tính cách này là lý do Buffett cần những nhà quản lý như Sokol. Trừ những lĩnh vực mình đặc biệt hiểu rõ như bảo hiểm, Buffett giao toàn bộ công việc cho các quản lý của mình. Mô hình phân quyền này tỏ ra có hiệu quả với những quản lý tạo được niềm tin nơi ông.

Từ vụ việc của Sokol, Michael Steinhardt, Giám đốc một quỹ tương hỗ hiện đã về hưu, cho rằng Berkshire sẽ có được một bài học lớn, đặc biệt là qua việc nhìn lại toàn diện bộ máy quản lý hiện nay. Với việc đa số thành viên trong bộ máy quản lý Tập đoàn đều là bạn chí cốt của Buffett, điều gì có thể đảm bảo không xuất hiện một vụ bê bối “Sokol phiên bản 2”?.