Sản xuất - tiêu thụ lúa, gạo ở ĐBSCL: Nhà dột gặp mưa đêm

Rừng rực lửa... cháy rầy

Dù đã chuẩn bị kỹ tinh thần trước lúc lên đường đến xã Long Thắng, huyện Lai Vung - địa phương có diện tích cháy rầy nhiều nhất tỉnh Đồng Tháp, nhưng chúng tôi vẫn nhói lòng khi tận mắt chứng kiến “ngọn lửa” cháy rầy đang lăm le thiêu đốt đồng đất nơi đây. Đã qua 50 ngày tuổi, nhưng cây lúa trên ruộng của ông Trần Văn Thêm (ấp Hòa Ninh) chỉ cao khoảng 25cm và ngả màu vàng vàng... Ông Phạm Văn Ngận - cán bộ BVTV xã Long Thắng - cho biết, đó là dấu hiệu phát lộ của bệnh vàng lùn - lùn xoắn lá (VL-LXL) và hiện toàn xã có gần 200ha lúa bị nhiễm bệnh này, trong đó nhiều nơi tỉ lệ mắc bệnh lên đến 40% diện tích.

Như vậy chỉ sau thời gian ngắn xuất hiện rải rác tại địa bàn ấp Tuyết Hồng (xã Tân Phước-Tân Hồng), bệnh VL-LXL đã nhanh chóng lan ra khắp tỉnh Đồng Tháp với mức độ gây hại đáng ngại. ThS Nguyễn Thị Ngọc Ánh - Chi cục trưởng Chi cục BVTV Đồng Tháp - xác nhận, từ đầu vụ đến nay Đồng Tháp có 2.000ha diện tích lúa hè thu bị nhiễm VL-LXL, trong đó có gần 50% diện tích có tỉ lệ nhiễm từ trên 5% đến trên 30%. Theo TS Nguyễn Hữu Huân - Phó Cục trưởng Cục BVTV - hiện bệnh VL-LXL đã lan sang tỉnh Hậu Giang, TP.Cần Thơ...

Đáng lo hơn là phần lớn bệnh VL-LXL xuất hiện trên trà lúa hè thu sớm (xuân hè) hiện đang ở giai đoạn đòng-trỗ-chín nên khả năng phát tán rầy tại chỗ và di trú là rất lớn. Thậm chí theo TS Huân, nguy cơ dịch bệnh lây lan sang trà lúa hè thu chính vụ gieo trong tháng 4 và tháng 5 của cả vùng như đã từng xảy ra trong năm 2006 là rất cao. Chính vì vậy mà mới đây, Cục BVTV đã có công văn khẩn chỉ đạo Chi cục BVTV các tỉnh, thành vùng ĐBSCL tập trung phòng trừ rầy nâu và bệnh VL-LXL.

Vòng luẩn quẩn giá

Không chỉ quằn mình dưới “cơn bão” thời tiết, sâu bệnh với bài toán lợi nhuận đầy bất trắc: Năng suất giảm, giá thành tăng..., nông dân ĐBSCL còn tiếp tục đối mặt với “cơn bão” thị trường xuất phát từ lối kinh doanh nghiệp dư của doanh nghiệp xuất khẩu gạo. Trái với thái độ hồ hởi của một số quan chức VFA về khả năng lượng gạo xuất khẩu trong quý II/2012 sẽ tăng vọt lên 2 triệu tấn, một chuyên gia đang công tác tại khoa KT-QTKD (ĐH An Giang - xin được giấu tên) dự báo, tuy giá lúa đang tăng nhẹ trở lại, nhưng còn quá sớm để lạc quan về giá lúa hè thu sẽ tăng cao, bởi nhiều khả năng giá lúa sẽ sụt giảm vào cuối quý II/2012.

Có nhiều nguyên nhân, nhưng cơ bản là do các doanh nghiệp xuất khẩu gạo của chúng ta thiếu chiến lược giá khôn ngoan, mà hệ lụy là giá lúa-gạo Việt Nam rơi vào vòng luẩn quẩn: Khi thị trường xuất khẩu có giá thì lượng gạo xuất khẩu của ta lại giảm và ngược lại. Thực tế cho thấy, sau nhiều tháng đẩy giá tăng liên tục với mức tăng tổng cộng tới 118USD/tấn, tức 25,4% và vượt qua mức giá của cả hai quốc gia “đối thủ” là Ấn Độ và Pakistan, khiến nhiều khách hàng bỏ gạo Việt Nam, với hệ lụy là lượng xuất khẩu trong quý I/2012 đứng ở mức thấp kỷ lục trong 4 năm gần đây với 1,087 triệu tấn thì các doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt Nam mới bắt đầu hạ giá bán để chèo kéo khách hàng trở lại. Nhưng khổ nỗi là họ lại giảm giá quá sâu: Trong khi giá gạo 5% tấm của Ấn Độ vẫn đứng 440USD/tấn và thậm chí Pakistan tăng lên 465USD/tấn, thì gạo của các doanh nghiệp nước ta chỉ chèo kéo với

427USD/tấn. Điều này chắc chắn sẽ để lại “dấu ấn” giá thấp vào khoảng giữa năm, tức rơi đúng vào thời điểm thu hoạch lúa hè thu. Nếu đúng theo logic này thì nông dân sẽ lâm cảnh “nhà dột gặp mưa đêm”; bởi trước đó nông dân gần như không có lãi trong vụ lúa đông xuân. Tại báo cáo mới gửi lên Chính phủ, Bộ NNPTNT, Bộ Công Thương, UBND tỉnh Đồng Tháp cho biết, tuy năng suất bình quân tăng 0,25 tấn/ha so cùng kỳ năm trước, nhưng thực tế nông dân lãi chỉ khoảng 20%, thậm chí có hộ còn thấp hơn nếu có vay vốn, mua thiếu vật tư nông nghiệp. Nguyên nhân là do giá thu mua lúa thấp: 4.100-4.200đ/kg lúa (chất lượng thấp) và 5.100-5.200đ/kg lúa (chất lượng cao), trong khi đó do ảnh hưởng thời tiết bất thường, giá thành lại tăng lên đến 4.200đ/kg.