Thạc sỹ Nguyễn Ngọc Minh, Phó Tổng Giám đốc Khối Học thuật và Đảm bảo chất lượng giáo dục, Hệ thống Giáo dục Vinschool kiêm Giám đốc dự án Vin Nexus Center chia sẻ về triết lý giáo dục của Vin Nexus Center - Ngôi trường phi lợi nhuận chuẩn quốc tế dành cho trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt về nhận thức, hành vi và học tập (phổ tự kỷ, ADHD, rối loạn học tập...) vừa khai giảng khóa đầu tiên trong tháng 9/2026, tại Vinhomes Ocean Park 3 (Hưng Yên).
Giáo dục trẻ đặc biệt là lĩnh vực khó, đến nay số lượng trường học chuyên biệt trong mảng này tại Việt Nam vừa ít vừa manh mún. Chị có thể chia sẻ điều gì đã khiến Vin Nexus Center dấn thân vào lĩnh vực đầy thách thức này, thậm chí còn đầu tư "khủng" tới 500 tỷ đồng?
Nhu cầu về giáo dục đặc biệt thực ra là rất lớn, ngoài ra còn rất nhiều trẻ chưa được sàng lọc, phát hiện hoặc tiếp cận hỗ trợ đủ sớm. Nhưng điều chúng tôi nhìn thấy không chỉ là số lượng trẻ cần hỗ trợ, mà còn là những khoảng trống trong hành trình phát triển và học tập của các em. Hiện tại, nhiều gia đình có trẻ đặc biệt đang phải tự tìm kiếm từng dịch vụ riêng lẻ: chẩn đoán ở một nơi, trị liệu ở một nơi, học tập ở một nơi khác; và khi trẻ lớn lên, các phụ huynh lại tiếp tục trăn trở với câu hỏi về kỹ năng sống, hòa nhập xã hội hay hướng nghiệp.
Xuất phát từ thực tế đó và từ chính sứ mệnh "Vì một cuộc sống tốt đẹp hơn cho mọi người", Tập đoàn Vingoup quyết định phát triển Vin Nexus Center như một cấu phần quan trọng trong hệ sinh thái giáo dục của Vingroup. Bởi nếu đã "Vì một cuộc sống tốt đẹp hơn cho mọi người" thì không thể bỏ lại phía sau nhóm trẻ em có nhu cầu giáo dục đặc biệt – những người đang gặp nhiều rào cản nhất trong việc học tập, phát triển và hòa nhập.
Còn về mức đầu tư, Vin Nexus Center không chỉ được Vingroup đầu tư mạnh về cơ sở vật chất mà còn được hưởng lợi thế lớn từ hệ sinh thái toàn diện của Tập đoàn. Trong cùng một hệ sinh thái, chúng tôi có Vinschool với chuyên môn về giáo dục; Vinmec với năng lực về y tế và đánh giá phát triển; Quỹ Thiện Tâm với sứ mệnh và khả năng hỗ trợ những gia đình cần được tiếp cận dịch vụ.
Vin Nexus Center vì thế không phải là một dự án đơn lẻ, mà là sự kết nối của các nguồn lực để từ đó xây dựng một mô hình phi lợi nhuận, hỗ trợ toàn diện cho trẻ và gần như chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam.
Chị vừa nói về mô hình "gần như chưa từng có tiền lệ" của Vin Nexus Center , cụ thể thì khác biệt thế nào so với các đơn vị giáo dục trẻ đặc biệt đang có ở Việt Nam?
Vin Nexus Center chọn Embedded Clinical Model – mô hình tích hợp can thiệp lâm sàng trực tiếp vào môi trường giáo dục, trong đó học sinh được đặt ở vị trí trung tâm với kế hoạch giáo dục được "may đo" riêng theo từng cá nhân. Các giáo viên, chuyên gia giáo dục đặc biệt và các chuyên gia lâm sàng không làm việc theo những nhóm đơn lẻ, mà cùng nhau xây dựng và thống nhất các mục tiêu trong Kế hoạch giáo dục cá nhân (IEP), cùng theo dõi dữ liệu, chia sẻ chiến lược và phối hợp để các mục tiêu về học tập, giao tiếp, hành vi hay kỹ năng thích ứng được triển khai xuyên suốt trong ngày học cho mỗi học sinh.
Điểm đặc biệt của Vin Nexus Center không chỉ nằm ở mô hình phối hợp đa chuyên ngành, mà còn ở mức độ chuyên môn hóa cao của đội ngũ. Tại Vin Nexus Center, bên cạnh giáo viên giáo dục đặc biệt là đội ngũ chuyên môn đa ngành gồm các chuyên gia phân tích hành vi BCBA được chứng nhận quốc tế, các kỹ thuật viên hành vi, chuyên gia âm ngữ trị liệu, hoạt động trị liệu, và tâm lý lâm sàng, giáo dục. Mỗi người có một lĩnh vực chuyên sâu riêng, cùng tham gia vào một lộ trình thống nhất của học sinh và đưa các chiến lược chuyên môn vào chính lớp học, giờ chơi, giờ ăn và các hoạt động thường nhật.
Có thể hiểu đơn giản là mô hình Embedded Clinical Model đưa can thiệp lâm sàng vào giáo dục hàng ngày, vừa học tập vừa trị liệu phải không, thưa Chị?
Tâm điểm của mô hình Embedded Clinical Model là Kế hoạch giáo dục cá nhân (IEP) được "may đo" cho từng học sinh. Chị có thể cho biết Vin Nexus Center làm cách nào để cá nhân hóa chương trình học tập tới từng trẻ?
Tại Vin Nexus Center, khi học sinh mới vào, các thầy cô, trợ giảng và đội ngũ trị liệu lâm sàng sẽ dành khoảng 4-5 tuần chỉ để thu thập đủ dữ liệu nhằm xây dựng IEP riêng cho từng bạn. Việc thu thập dữ liệu diễn ra trong các giờ 1-1, giờ làm nhóm hoặc quan sát các bạn trong lớp hàng ngày.
Sau khi có đầy đủ dữ liệu, toàn đội ngũ sẽ cùng phụ huynh xây dựng kế hoạch học tập IEP cho từng bạn trong 1 năm học. Trong quá trình học tập, ngoài tham gia các môn học chung, mỗi bạn sẽ có những giờ can thiệp cá nhân hoặc can thiệp nhóm nhỏ kéo dài 45-60 phút theo đúng IEP. Những kế hoạch học tập này tất nhiên là hoàn toàn độc bản, không bao giờ có bản sao.
Xây dựng kế hoạch học tập cá nhân có thể khả thi nhưng làm cách nào triển khai được trong thực tế khi giáo viên cùng lúc phải dạy nhiều học sinh, thưa Chị?
Sau khi có IEP, giáo viên sẽ căn cứ vào đó để điều chỉnh chương trình học cá nhân hóa cho từng bạn. Chẳng hạn, bài giảng thì chung nhưng phiếu bài tập hoặc học cụ giao xuống lại giao riêng với yêu cầu phù hợp với từng trẻ. Ngoài giáo viên, đội ngũ can thiệp trị liệu cũng có thể vào lớp để quan sát và hỗ trợ trực tiếp từng bạn. Tại Vin Nexus Center thường xuyên có cảnh chỉ 6 học sinh nhưng có tới 3-4 thầy cô giáo hỗ trợ và giảng dạy. Đó cũng là lý do chúng tôi chỉ tuyển sinh tối đa ở quy mô 300 học sinh từ 2-18 tuổi.
Thách thức lớn nhất với trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt là khả năng tự lập và hòa nhập với cuộc sống khi trưởng thành. Chương trình dạy và học tại Vin Nexus Center đang được tổ chức như thế nào để hỗ trợ các em, thưa Chị?
Ngay khi bắt đầu, Vin Nexus Center đã xác định đích đến của giáo dục đặc biệt không chỉ là một đứa trẻ học được bao nhiêu kiến thức ở trường, mà là khi trưởng thành, các em có thể tự chăm sóc bản thân, đưa ra lựa chọn, tham gia cộng đồng và sống với mức độ độc lập cao nhất mà khả năng của mình cho phép.
Để chuẩn bị cho điều đó, trường xây dựng hai cấu phần xuyên suốt.
Cấu phần thứ nhất nằm ngay trong mô hình "Knowing × Doing – Biết × Làm". Bên cạnh chương trình học thuật (Cambridge), chúng tôi tích hợp các chương trình ASDAN (tổ chức của Vương quốc Anh, cung cấp các khóa học và chứng chỉ đào tạo học sinh về năng lực sống) vào các môn học và hoạt động hằng ngày. Mục tiêu là phát triển những năng lực thực tế như tự lập, giao tiếp, làm việc cùng người khác, sử dụng tiền, giải quyết vấn đề và chuẩn bị cho môi trường lao động.
Ví dụ trong môn Toán, khi học về các con số và tiền, học sinh sẽ được thực hành xử lý tình huống đi chợ hoặc siêu thị mua đồ. Các em cần giao tiếp ra sao, tính tiền như thế nào? Hay trong môn Khoa học, khi học về điện, học sinh đồng thời được trang bị kỹ năng an toàn điện, cách sử dụng các thiết bị điện trong nhà và kỹ năng sống độc lập.
Cấu phần thứ hai là chương trình hướng nghiệp và chuẩn bị nghề nghiệp, đặc biệt từ khoảng 16 tuổi trở lên. Chúng tôi đang xây dựng các lộ trình khác nhau dựa trên sở thích, điểm mạnh và mức độ độc lập của từng học sinh, trong những lĩnh vực như hỗ trợ văn phòng, dịch vụ – hospitality, nhà bếp, công nghệ thông tin, thủ công và các công việc ứng dụng khác.
Đa phần phạm vi giao tiếp và sinh hoạt của trẻ đặc biệt chỉ quanh quẩn với bố mẹ, thầy cô và các bạn cùng lớp, ngay cả chương trình học tập và hướng nghiệp cũng vẫn chỉ là mô phỏng trong khuôn viên trường. Vậy Vin Nexus Center lấy gì để tự tin về khả năng hướng nghiệp thực tế?
Học sinh của Vin Nexus Center không chỉ "học về nghề" trên lớp. Sau khi thực hành và luyện tập thành thục trong môi trường an toàn là các không gian mô phỏng quán cà phê, siêu thị… các em sẽ được trải nghiệm và thực tập có giám sát tại các cơ sở thực tế phù hợp. Với những bạn từ 16-18 tuổi, nhà trường sẽ định hướng cụ thể để sau khi tốt nghiệp có thể hòa nhập vào xã hội và có một chỗ đứng ý nghĩa.
Còn về khả năng hòa nhập, chúng tôi có hệ thống Vinschool ở ngay kế bên nên rất dễ dàng tổ chức cho các em sang Vinschool để học một tiết Khoa học cùng các bạn, hoặc tham gia một sự kiện, hoạt động tham quan – trải nghiệm. Ngoài ra, các em có thể tham gia những dự án với cộng đồng, chẳng hạn các dự án về cây xanh hoặc hoạt động từ thiện bên ngoài khu đô thị.
Tự lập không có nghĩa là mọi học sinh hoàn toàn không cần hỗ trợ. Mỗi em sẽ có một mức độ độc lập khác nhau, tùy thuộc vào năng lực và sở trường cá nhân. Trách nhiệm của nhà trường là giúp từng học sinh tiến tới mức tự chủ cao nhất có thể, để khi cha mẹ không thể đồng hành mãi, các em vẫn có những kỹ năng, năng lực và hệ thống hỗ trợ cần thiết để tiếp tục sống một cuộc đời có lựa chọn, và có giá trị của riêng mình.
Cụ thể thì Nhà trường đã có kết nối với doanh nghiệp nào để tạo điều kiện cho các bạn có được một công việc sau khi rời trường chưa, thưa Chị?
Vin Nexus Center vừa bắt đầu năm học đầu tiên nên nhà trường vẫn đang trong quá trình kết nối với các scông ty, tổ chức lớn có chương trình tuyển dụng dành riêng cho người có nhu cầu giáo dục đặc biệt. Tuy nhiên chúng tôi rất tự tin vì với lợi thế nằm trong hệ sinh thái của Vingroup, Vin Nexus Center có thể phối hợp với các công ty trong Tập đoàn để tạo thêm cơ hội nghề nghiệp cho các em.
Trong những năm tới, Vin Nexus Center sẽ từng bước xây dựng mạng lưới kết nối với doanh nghiệp và các tổ chức ngoài tập đoàn để tạo thêm cơ hội trải nghiệm nghề nghiệp, đào tạo và việc làm phù hợp với điểm mạnh cũng như mức độ hỗ trợ mà từng em cần. Chúng tôi cũng rất mong nhận được sự ủng hộ và hỗ trợ của nhiều doanh nghiệp khác trong nước.
Quay trở lại niên học này, Vin Nexus Center vừa khai giảng khóa học đầu tiên được vài tuần. Chị có thể chia sẻ về những khó khăn, thuận lợi khi trường đi vào vận hành thực tế?
Sau 11 tháng xây dựng, trường đã đi vào hoạt động với 130 học sinh khóa đầu, bao gồm học sinh học toàn thời gian và học sinh can thiệp theo giờ. Số lượng này còn biến động vì chương trình học được cá nhân hoá nên Vin Nexus Center có thể tuyển sinh liên tục. Học sinh của chúng tôi đến từ mọi miền, từ Hà Nội, Tp HCM, Lào Cai, Hòa Bình (cũ), thậm chí có phụ huynh từ Úc cũng đang liên hệ xin học.
Khó khăn thách thức đương nhiên có nhưng trên tất cả - chúng tôi được tiếp thêm rất nhiều động lực khi chứng kiến câu chuyện của từng gia đình. Nhiều phụ huynh sẵn sàng bỏ việc, chuyển nhà từ Nam ra Bắc hay mỗi ngày đi 2-3 tiếng để đưa đón con đến Vin Nexus Center với hy vọng giúp con có thêm một cơ hội. Đặc biệt, tôi đã gặp một số gia đình ở những vùng xa xôi, hẻo lánh, ngay việc trang trải chi phí trường công còn khó nhưng vì con – họ không hề bỏ cuộc. Những trường hợp này, Quỹ Thiện Tâm của Tập đoàn Vingroup đã hỗ trợ chi phí để các em được theo học.
Sau 3 tuần học tập, nhà trường đã có những phản hồi nào từ phía phụ huynh?
Mới vận hành nhưng chúng tôi đã nhận được những phản hồi tích cực. Nhiều phụ huynh từng lo lắng con không chịu đi xe buýt đưa đón của trường. Tuy nhiên, chỉ sau 2 tuần, nhiều bé mới 4-5 tuổi thấy xe của trường đến đón là sẵn sàng xách cặp lên xe ngay. Nhiều phụ huynh phản ánh thầy cô nấu ngon hơn nên các em có dấu hiệu chán đồ ăn ở nhà (cười). Ban giám hiệu và thầy cô của nhà trường thực sự rất tâm huyết, luôn dành thời gian trao đổi hàng với phụ huynh từng vấn đề từ nhỏ nhất như ăn, ngủ, đi lại đến học tập.
Sau quá trình xây dựng và đi vào vận hành Vin Nexus Center, điều gì về những trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt khiến Chị thay đổi suy nghĩ ban đầu?
Tôi không nghĩ cách nhìn nền tảng của mình về trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt thay đổi nhiều, bởi trước khi bắt đầu Vin Nexus Center, tôi cũng đã có cơ hội tiếp xúc với các em và tìm hiểu khá nhiều mô hình giáo dục đặc biệt trong thời gian học Cử nhân và Thạc sĩ ở Mỹ.
Khi về Vin Nexus Center, gặp, trò chuyện, tương tác và vui chơi với các em, tôi thấy các bạn ấy rất đáng yêu, cá tính và vô cùng hóm hỉnh. Một số bạn có những năng khiếu rất đặc biệt. Có bạn dù không nói được nhưng khả năng xếp hình vượt xa người lớn. Một bạn khác có thể chưa giỏi Toán, chưa đọc viết tốt, nhưng lại có trí nhớ siêu tuyệt vời về điều hòa và tất cả thiết bị điện máy trong nhà. Các cô bên đánh giá chỉ cần hỏi với phòng khoảng 25m2 thì dùng điều hòa gì, bạn ấy có thể kể vanh vách công suất, dùng loại nào, nên lắp đặt như thế nào.
Qua đó tôi nhận ra, mỗi bạn là một cá thể rất riêng, với những nét đáng yêu và thế mạnh riêng. Càng ngày tôi càng thấy công việc của chúng tôi thực sự ý nghĩa vì được làm việc, được hỗ trợ các em nhận diện, phát huy những tiềm năng và thế mạnh mà bản thân đang sở hữu. Điều đó khiến chúng tôi càng thấy mình phải làm trọn vẹn nhiệm vụ và sứ mệnh của những người làm giáo dục đặc biệt.
Nhưng có vẻ nhiều người không lạc quan như Chị, thậm chí đang có nhiều quan điểm trái chiều trong việc đào tạo cho trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt?
Đúng là cách nhìn về trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt trong xã hội vẫn còn khá khác nhau. Có người nhìn vào những điểm trẻ chưa làm được và cho rằng nhiệm vụ của chúng ta là "sửa" để trẻ trở nên "bình thường". Ở một thái cực khác, cũng có những người rất yêu thương trẻ nhưng lại cho rằng chỉ cần các em được chăm sóc, vui vẻ và an toàn là đủ, chứ không nhất thiết phải đặt ra những mục tiêu học tập và phát triển cao hơn.
Đó cũng chính là triết lý mà Vin Nexus Center muốn xây dựng: trân trọng các điểm khác biệt, nuôi dưỡng bản sắc cá nhân và không nên đặt trước "trần" cho khả năng phát triển của mỗi học sinh.
Nếu nhìn xa hơn một ngôi trường, Chị mong Vin Nexus Center có thể tạo ra thay đổi gì trong cách xã hội Việt Nam nhìn nhận, giáo dục và trao cơ hội cho trẻ nhu cầu giáo dục đặc biệt?
Tôi hy vọng Vin Nexus Center có thể đóng góp vào ba thay đổi.
Trước hết là cách xã hội nhìn nhận nhu cầu giáo dục đặc biệt. Tôi mong ngày càng nhiều gia đình có thể nói về những khó khăn phát triển của con một cách cởi mở hơn, không cảm thấy mặc cảm hay phải né tránh một chẩn đoán. Khi phụ huynh hiểu rõ hơn về các nhu cầu khác nhau và trẻ được sàng lọc, đánh giá, hỗ trợ sớm hơn, chúng ta có thể tạo cho các em nhiều cơ hội phát triển hơn ngay từ những năm đầu đời.
Thứ hai là mở rộng cơ hội giáo dục chuyên biệt và giáo dục hòa nhập. Không phải mọi trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt đều cần học trong một môi trường chuyên biệt suốt đời. Tùy từng giai đoạn và khả năng của mỗi em, chúng ta cần có nhiều mô hình linh hoạt hơn để các em có thể học tập, giao lưu và tham gia cùng cộng đồng rộng hơn.
Khi Vin Nexus Center ra đời, các lãnh đạo Vinschool và Vingroup đã xác định đây không chỉ là ngôi trường phi lợi nhuận và mà còn là tổ chức thiện nguyện xã hội. Khi tự tin mô hình của mình đã chuẩn hóa, Vin Nexus Center sẵn sàng chuyển giao chương trình, mô hình và cách vận hành cho các trường chuyên biệt hoặc trường hòa nhập xung quanh để cùng thúc đẩy lĩnh vực giáo dục đặc biệt tại Việt Nam tiệm cận với chuẩn quốc tế.
Thứ ba, rất quan trọng, là cơ hội cho các em sau khi rời trường học. Hòa nhập sẽ không thực sự trọn vẹn nếu một học sinh được giáo dục và chuẩn bị trong nhiều năm nhưng khi trưởng thành lại không có con đường để tiếp tục tham gia xã hội.
Cuối cùng, Chị có nhắn gửi gì tới các phụ huynh có con đang theo học tại Vin Nexus Center không?
Các bậc Phụ huynh không nên quá lo lắng hay so sánh con với các bạn ở lớp. Hành trình của các con sẽ có lúc thăng lúc trầm, có khi tiến bộ vượt bậc nhưng cũng có lúc thụt lùi. Có bạn đi nhanh, có bạn đi chậm, hoặc rẽ sang hướng này hay hướng kia. Điều đấy là bình thường, là một phần tự nhiên của quá trình trưởng thành. Vì mỗi bạn là một cá nhân rất riêng biệt. Nhưng tất cả các bạn rồi sẽ trưởng thành và có khả năng đi xa hơn rất nhiều so với điểm xuất phát.
Nhưng các phụ huynh sẽ không phải đi một mình trên hành trình này bởi sẽ luôn có sự đồng hành của những chuyên gia, giáo viên rất tâm huyết của Vin Nexus Center.
Và đó chính là thông điệp, là niềm tin mà tất cả các thầy cô ở Vin Nexus Center muốn gửi gắm tới các phụ huynh.
Cảm ơn chia sẻ của Chị!
Thanh Niên Việt