Cuộc chiến dưới đáy biển
bảo vệ huyết mạch toàn cầu

"Lĩnh vực này đã bị bỏ bê một thời gian khá dài, vì vậy hiện tại có rất nhiều việc phải làm để bắt kịp."

Katja Bego — Nghiên cứu viên cấp cao, Chatham House

Kể từ sau Chiến tranh Lạnh, đáy đại dương gần như bị lãng quên trong các chiến lược an ninh quốc gia. Không phải vì nó không quan trọng — mà vì nó vô hình. Nhưng vô hình không có nghĩa là không thiết yếu.

Tính đến đầu năm 2026, hơn 1,5 triệu km cáp viễn thông đang nằm dưới đáy các đại dương trên thế giới. Cộng thêm vào đó là mạng lưới đường ống dầu khí, và một hệ thống cáp điện ngầm đang mở rộng từng ngày — kết nối các thị trường điện, tải dòng điện từ những trang trại gió ngoài khơi vào đất liền.

Trong khi các chính phủ còn đang chật vật tìm cách vá lại lỗ hổng nhận thức kéo dài hàng thập kỷ, một thứ khác đã âm thầm thay đổi cục diện: drone.

Bầu trời Ukraine đã cho cả thế giới thấy một điều — chiến tranh không còn cần con người có mặt tại chiến trường. Máy bay không người lái, điều khiển từ xa, rẻ, linh hoạt, và có thể triển khai với số lượng lớn, đã viết lại toàn bộ logic tác chiến trên không.

Câu hỏi tiếp theo là: điều gì sẽ xảy ra nếu logic đó được đưa xuống dưới mặt nước?

Bà Bego gọi môi trường hàng hải là "mặt trận logic tiếp theo". Đó không phải một phép ẩn dụ ngẫu nhiên — nó là kết luận tất yếu của một phép tính đơn giản: khi hạ tầng trọng yếu nằm dưới nước, và công nghệ tự hành đã đủ trưởng thành để hoạt động dưới nước, thì cuộc đua sẽ phải diễn ra ở đó.

Và giới công nghiệp quốc phòng đã nghe thấy tiếng súng lệnh.

Tháng 7 vừa qua, tại một phòng họp ở Ý, tập đoàn đóng tàu Fincantieri công bố một quyết định trị giá 600 triệu euro — khoảng 689 triệu USD — để mua lại cổ phần chi phối tại bốn công ty. Mục tiêu: mở rộng năng lực về drone ngầm và trên mặt nước, khảo sát hàng hải, và viễn thông dưới đáy biển.

Trong hình dung của ông, viễn thông ngầm chính là "nhân tố kích hoạt thực sự của hệ sinh thái mới này" — nơi tàu mặt nước không còn là chiến hạm đơn lẻ, mà trở thành những "tàu mẹ", điều phối cả một mạng lưới phương tiện hoạt động trên đáy biển và xuyên suốt các tầng nước.

Fincantieri không đi một mình. Thales của Pháp — một trong những tên tuổi lớn nhất ngành quốc phòng châu Âu — cũng đã âm thầm xây dựng mảng kinh doanh riêng cho sonar, tác chiến chống ngầm, dò mìn và các hệ thống tự hành dưới nước.

Cuộc đua vũ trang lần này không có tiếng nổ, không có hình ảnh trên mặt báo. Nó diễn ra trong các bản hợp đồng, các thương vụ mua lại cổ phần, và trong những phòng thí nghiệm nơi không ai chụp ảnh.

Ở Đức, một công ty công nghệ quốc phòng tên Euroatlas đang theo đuổi một tầm nhìn khác — không phải chiến hạm, không phải tàu ngầm, mà là hàng đàn phương tiện nhỏ, im lặng, không cần con người điều khiển liên tục.

Họ gọi nó là GrayShark.

Đó là một phương tiện ngầm tự hành (AUV), có khả năng tự di chuyển đến khu vực được chỉ định và thực hiện nhiệm vụ mà không cần ai cầm lái.

"Về cơ bản là không thể bao phủ toàn bộ đại dương."

Verineia Codrean — Giám đốc đối tác & chiến lược, Euroatlas

Tàu khinh hạm, tàu ngầm, máy bay tuần tra hàng hải do con người điều khiển — tất cả đều quá đắt đỏ, quá khan hiếm để duy trì sự hiện diện liên tục trên những vùng biển mênh mông.

Vậy nên bà hình dung một tương lai khác: không phải một chiến hạm tuần tra một đoạn cáp, mà là những đội hình phương tiện tự hành âm thầm rà soát khắp các khu vực chiến lược, ngày này qua ngày khác — và khi một trong số chúng phát hiện điều bất thường, cả đội tập hợp lại.

Không mỏi mệt. Không cần ngủ. Không cần được trả lương.

Nhưng GrayShark và những phương tiện cùng loại không chỉ được sinh ra để canh gác. Chúng còn được huấn luyện để săn lùng lẫn nhau.

Bà Codrean gọi đó là nhiệm vụ "chống phương tiện ngầm tự hành" — anti-AUV. Phát hiện. Theo dõi. Nhận diện. Phân loại đâu là bạn, đâu là thù, trong một môi trường mà tầm nhìn gần như bằng không.

"Những gì chúng ta đang chế tạo thì các quốc gia không liên minh hoặc đối thủ của chúng ta cũng đang chế tạo."

Verineia Codrean — Euroatlas

Đó là một câu nói ngắn, nhưng nó vẽ ra toàn bộ viễn cảnh: dưới lớp nước tối, nơi con người gần như không thể quan sát trực tiếp, những cỗ máy không người lái của các phe khác nhau đang bắt đầu chạm mặt nhau. Không phải trong khoa học viễn tưởng. Ngay bây giờ.

Dù vậy, không ai trong giới chuyên gia tin rằng các phương tiện tự hành sẽ thay thế hoàn toàn tàu ngầm và tàu chiến truyền thống. Tương lai nhiều khả năng là một thế giới lai — nơi hệ thống có người lái và không người lái buộc phải phối hợp nhịp nhàng với nhau, và khả năng đó, chứ không phải bản thân công nghệ, mới là thứ quyết định ai thắng ai thua.

Những cỗ máy này không mang vũ khí. Nhiệm vụ của chúng chỉ có ba từ: giám sát, phát hiện, răn đe.

Nhưng dù công nghệ có tiến xa đến đâu, một sự thật trần trụi vẫn còn nguyên đó: không ai có thể bảo vệ mọi dặm hạ tầng dưới đáy biển một cách thực tế.