CALOFIC được thành lập năm 1996 với vốn đầu tư ban đầu 22 triệu USD, dưới hình thức liên doanh giữa Tổng công ty Công nghiệp Dầu thực vật Việt Nam (Vocarimex) và Wilmar. Ba thập kỷ sau, tổng mức đầu tư mà CALOFIC công bố đã lên tới 289 triệu USD, gấp hơn 13 lần ban đầu. Hai nhà máy đặt tại Quảng Ninh và TP.HCM có tổng công suất 2.300 tấn/ngày, với khoảng 1.000 lao động.

Nhưng lịch sử sở hữu của doanh nghiệp này còn chứa một chương khá đặc biệt của ngành dầu ăn Việt Nam.

Năm 2016, Tập đoàn KIDO mua 65% cổ phần Dầu thực vật Tường An. Một năm sau, tập đoàn này nâng sở hữu tại Vocarimex từ 24% lên 51%, chính thức đưa thành công ty con. Khi đó, Vocarimex đang sở hữu 24% CALOFIC.

Nhờ vậy, CALOFIC trở thành công ty liên kết sở hữu gián tiếp của KIDO. Cùng lúc, KIDO đã nắm quyền kiểm soát Tường An.

Có nghĩa là trong một giai đoạn, KIDO ở vào vị trí rất đặc biệt. Một tay kiểm soát Tường An, thương hiệu dầu ăn lâu đời của Việt Nam, ước tính thị phần đứng thứ 2 thị trường. Một tay gián tiếp sở hữu CALOFIC, doanh nghiệp dẫn đầu thị trường. Tham vọng với ngành dầu ăn của KIDO vốn đã được công bố khi chuẩn bị bán phần lớn mảng bánh kẹo cho Mondelēz vào cuối năm 2014. Khi ấy, Vocarimex không chỉ có cổ phần tại CALOFIC mà còn nắm vốn ở Tường An, Golden Hope Nhà Bè và Dầu thực vật Tân Bình.

Nhưng cục diện này không kéo dài.

Ngày 14/3/2023, Siteki Investments - công ty con thuộc Wilmar - mua nốt 24% CALOFIC từ Vocarimex với giá hơn 2.157 tỷ đồng, định giá gần 9.000 tỷ đồng cho toàn bộ CALOFIC. Sau giao dịch, CALOFIC trở thành công ty con gián tiếp thuộc sở hữu 100% của Wilmar. Vị trí số 1 thị trường dầu ăn Việt Nam từ năm 2023 đã hoàn toàn thuộc về một tập đoàn nước ngoài.

Wilmar International kết thúc năm 2025 với doanh thu hơn 70,4 tỷ USD, tổng tài sản 65,6 tỷ USD, hơn 1.000 cơ sở sản xuất tại 36 quốc gia và vùng lãnh thổ. Hệ thống phân phối của tập đoàn trải tới khoảng 50 thị trường.

Dầu thực vật chỉ là một phần trong mạng lưới khổng lồ gồm nông nghiệp, thực phẩm, thức ăn chăn nuôi, đường và logistics. Riêng với dầu cọ, Wilmar sở hữu khoảng 234.334 ha diện tích trồng tính đến cuối năm 2025. Khoảng 66% nằm tại Indonesia, 25% ở Đông Malaysia và phần còn lại tại châu Phi.

Ở Việt Nam, tháng 12/2025 tại Phú Mỹ, Công ty TNHH Kinh doanh Nông sản Việt Nam - VAL, liên doanh giữa Bunge và Wilmar - đưa dây chuyền ép dầu đậu nành thứ 2 vào hoạt động. Tổng công suất của tổ hợp tăng lên 7.800 tấn hạt đậu tương mỗi ngày, khiến VAL trở thành tổ hợp ép dầu đậu nành lớn nhất Đông Nam Á.

Khi hai dây chuyền chạy đủ công suất, VAL có thể xử lý khoảng 2,6 triệu tấn đậu tương một năm, tạo gần 2 triệu tấn khô dầu đậu nành và hơn 500.000 tấn dầu đậu nành thô. Khô dầu chủ yếu đi vào thức ăn chăn nuôi còn dầu nành thô phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu.

Để thấy quy mô của nhà máy này, có thể nhìn sang dự báo của USDA về việc Việt Nam nhập khoảng 2,8 triệu tấn đậu tương trong niên vụ 2025/26. Như vậy, công suất xử lý 2,6 triệu tấn của riêng VAL tương đương khoảng 93% quy mô nhập khẩu đậu tương cả nước theo dự báo này.

Nói tóm lại, Wilmar hiện diện ở nhiều khâu trong chuỗi giá trị ngành dầu thực vật, từ việc sở hữu đồn điền cọ tại Indonesia và Malaysia, tham gia tổ hợp nghiền đậu tương lớn nhất Đông Nam Á tại Việt Nam và sở hữu 100% CALOFIC - doanh nghiệp đưa những thương hiệu dầu ăn quen thuộc lên quầy hàng.

CALOFIC cho thấy thực tế ngành dầu ăn Việt Nam, với nhà máy nằm trong nước, thương hiệu phủ khắp các siêu thị trong nước, nhưng phần lớn nguyên liệu lại được hình thành và định giá trên những thị trường bên ngoài Việt Nam.

Theo dự báo, thế giới có thể thu hoạch gần 430 triệu tấn đậu tương trong niên vụ 2025/26, sát mức kỷ lục, nhưng giá dầu thực vật vẫn tăng mạnh. Nguyên nhân lớn nằm ở sự cạnh tranh nguyên liệu giữa ngành thực phẩm và nhiên liệu sinh học.

Theo OECD–FAO, khoảng 18% dầu thực vật toàn cầu hiện được sử dụng để sản xuất biodiesel, trong khi 52% phục vụ thực phẩm. Từ tháng 7/2026, Indonesia - nước sản xuất dầu cọ lớn nhất thế giới - đã triển khai chương trình B50, nâng tỷ lệ biodiesel trong nhiên liệu diesel từ 40% lên 50%, qua đó gia tăng nhu cầu dầu cọ nội địa. Mỹ cũng nâng yêu cầu sử dụng nhiên liệu tái tạo giai đoạn 2026–2027, làm tăng nhu cầu dầu đậu tương.

Trong khi đó, hạn hán tại Indonesia làm gián đoạn sản xuất và vận chuyển dầu cọ, khiến hiệp hội ngành hạ dự báo sản lượng năm 2026 khoảng 2,9%. Sức ép từ cả cung và cầu đẩy chỉ số giá dầu thực vật FAO tháng 9/2026 lên 198,6 điểm, tăng 18,3% so với cùng kỳ năm trước, cao nhất kể từ giữa năm 2022.

Nhìn từ quầy hàng Việt Nam lúc này, có một điều đáng chú ý. Giá dầu thực vật thế giới đã tăng 2 chữ số so với một năm trước, nhưng giá bán lẻ trong nước chưa ghi nhận mức tăng tương ứng, phổ biến dưới 7,5%.

Việt Nam đứng ngoài biến động của thị trường thế giới? Thực tế, giữa giá dầu cọ hay dầu đậu nành quốc tế và giá một chai dầu trên kệ siêu thị còn có một khoảng đệm gồm hợp đồng mua nguyên liệu, hàng tồn kho, tỷ giá, chi phí vận chuyển, chế biến, chính sách giá của nhà sản xuất và chương trình bán hàng của hệ thống phân phối.

Các doanh nghiệp không mua toàn bộ nguyên liệu theo giá của ngày hôm đó. Một phần nguyên liệu đã được ký mua từ trước hoặc đang nằm trong kho. Một chai dầu bán ra hôm nay vì thế có thể phản ánh mặt bằng chi phí của nhiều tuần hoặc nhiều tháng trước.

Đó cũng là lý do năm 2022, giá thế giới và giá bán lẻ trong nước không chuyển động đồng thời. Khi giá dầu cọ nguyên liệu lao dốc gần một nửa so với đỉnh, giá dầu ăn tại Việt Nam vẫn mất nhiều tháng mới bắt đầu hạ đáng kể. Cơ chế tương tự có thể hoạt động theo chiều ngược lại. Giá nguyên liệu tăng trước, còn người tiêu dùng chỉ cảm nhận đầy đủ sau một thời gian nữa.