Nâng cấp giá trị từ dòng vốn FDI

Theo số liệu báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong 8 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu đạt 54,79 tỷ USD, tăng 3,2% so với tháng trước. Trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 10,5 tỷ USD, tăng 2,2%; khu vực FDI (kể cả dầu thô) đạt 44,29 tỷ USD, tăng 3,4%. So với cùng kỳ năm trước, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa tháng 8/2026 tăng 26,0%, trong đó khu vực kinh tế trong nước tăng 14,1%, khu vực FDI (kể cả dầu thô) tăng 29,2%. Tính chung 8 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 74,47 tỷ USD, tăng 7,4%, chiếm 19,9% tổng kim ngạch xuất khẩu; khu vực FDI (kể cả dầu thô) đạt 300,37 tỷ USD, tăng 26,9%, chiếm 80,1%.

Về tổng thể, theo đại diện Cục Thống kê, tính chung 8 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt 770 tỉ USD, tăng đến 28,7% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là con số kỷ lục trong 8 tháng từ trước đến nay và với đà tăng trưởng hiện tại, Việt Nam chỉ còn cách cột mốc 1.000 tỉ USD khoảng 2 tháng rưỡi. Ước tính cả năm có thể đạt tới 1.100 tỉ USD, vượt xa so với kỷ lục của năm 2025 là 930 tỉ USD.

Giới chuyên gia đánh giá, số liệu nói trên cho thấy nhập siêu vẫn cao, lên gần 20 tỉ USD trong khi cùng kỳ năm trước xuất siêu chỉ 14 tỉ USD. Kế đến là vai trò của khối doanh nghiệp (DN) FDI vẫn chiếm vị thế chủ đạo với tổng kim ngạch xuất khẩu đạt trên 300 tỉ USD, tăng gần 27%, chiếm trên 80,1%. Còn khu vực kinh tế trong nước đạt 74 tỉ USD, tăng 7,4%, chỉ chiếm 19,9% tổng kim ngạch xuất khẩu. Đặc biệt, nếu khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 30,6 tỉ USD thì khối FDI xuất siêu trên 10 tỉ USD.

Trong bối cảnh đó, vấn đề đặt ra là làm sao để nâng cấp khu vực DN trong nước, giúp DN nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và giữ lại nhiều giá trị hơn trong nền kinh tế.

TS Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường nêu quan điểm, muốn gia tăng nội lực cho các DN Việt, về mặt vĩ mô cần có chính sách ổn định, đặc biệt là nguồn vốn, dòng vốn và lãi suất. Bên cạnh đó, về lâu dài cần xác định đầu tư phát triển chuỗi cung ứng nội địa cho từng ngành nghề. Hiện tại chúng ta có nhiều DN mạnh trong sản xuất nhưng vẫn phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Ông Thuận cho hay, không phải chỉ xuất khẩu nhiều hơn mà là làm sao để DN Việt tạo ra và giữ lại nhiều giá trị hơn từ hoạt động xuất khẩu; từng bước chuyển từ gia công, lắp ráp sang làm chủ nhiều hơn các công đoạn có giá trị gia tăng cao… Những yếu tố này đều cần có nguồn lực về tài chính ổn định và lâu dài, bên cạnh đó là nguồn nhân lực chất lượng cao; tất cả đòi hỏi một chính sách đầu tư dài hạn.

Theo ông Ngô Sĩ Hoài - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và lâm sản Việt Nam, để gia tăng giá trị xuất khẩu cần phải thông qua phát triển các sản phẩm có thiết kế, thương hiệu và hàm lượng chế biến sâu cao hơn. Điều này đòi hỏi chúng ta phải đầu tư phát triển nguồn nhân lực. Bên cạnh đó là các chính sách về vốn và lãi suất để hỗ trợ DN trong việc đầu tư vào máy móc thiết bị nhằm nâng cao năng lực và sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Theo ông Lê Trung Nam - CEO EPS Investin, FDI vẫn tiếp tục là động lực lớn của sản xuất và xuất khẩu. Nhưng mục tiêu không còn chỉ là để các tập đoàn quốc tế đến Việt Nam sản xuất nhiều hơn, mà là để nhiều DN Việt Nam có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy không chỉ là Việt Nam thu hút thêm bao nhiêu tỷ USD FDI, mà là mỗi đồng FDI tạo thêm được bao nhiêu năng lực cho DN Việt Nam. Đây mới là phần khó nhất của bài toán FDI trong giai đoạn tiếp theo.