Cảnh báo đặc biệt tới các gia đình đang nấu cơm bằng nồi cơm điện

Nồi cơm điện là vật dụng quá quen thuộc trong nhiều căn bếp Việt. Từ nấu cơm, giữ nóng đồ ăn đến hâm lại bữa cũ, chiếc nồi nhỏ này gần như hoạt động mỗi ngày. Thế nhưng, chính sự tiện lợi ấy lại dễ khiến không ít gia đình hình thành một thói quen tưởng vô hại: Để cơm, thức ăn trong chế độ giữ ấm suốt nhiều giờ, thậm chí từ bữa này sang bữa khác. Các khuyến cáo về an toàn thực phẩm cho thấy đây là điều không nên xem nhẹ.

Gần đây, một số bài báo Hoa ngữ dẫn thông tin từ bác sĩ Xiong Zhujuan, công tác tại khoa Dinh dưỡng lâm sàng của Bệnh viện Ung thư tỉnh Tứ Xuyên (Trung Quốc), cho rằng chức năng giữ ấm của nhiều nồi cơm điện thường được duy trì quanh mức 60-70 độ C. Đây là ngưỡng khá sát với “vùng nhiệt độ nguy hiểm” của thực phẩm, nơi vi khuẩn có thể sinh sôi nhanh nếu nhiệt độ không được giữ ổn định.

Điều đáng nói là cảnh báo này không đứng riêng lẻ. Theo USDA và Foodsafety.gov của Mỹ, vi khuẩn gây ngộ độc thực phẩm phát triển nhanh nhất trong khoảng từ 4 đến 60 độ C. Thực phẩm chín nếu không được giữ đủ nóng hoặc làm lạnh đủ sớm sẽ dễ rơi vào khoảng nhiệt độ này, từ đó làm tăng nguy cơ mất an toàn khi sử dụng.

Vì sao giữ ấm quá lâu lại thành rủi ro?

Nhiều người nghĩ rằng chỉ cần nồi còn bật chế độ giữ ấm thì cơm hay thức ăn vẫn an toàn. Nhưng trên thực tế, vấn đề không chỉ nằm ở việc “có nóng hay không”, mà còn ở chuyện nhiệt độ trong nồi có đồng đều hay không, lớp thức ăn phía trên có bị nguội nhanh hơn sau khi tiếp xúc với không khí hay không, và món ăn đã bị lấy ra vào nhiều lần hay chưa. Khi thực phẩm ở trong ngưỡng nhiệt độ thuận lợi cho vi khuẩn phát triển quá lâu, nguy cơ rối loạn tiêu hóa, đau bụng, tiêu chảy hoặc nôn mửa sẽ tăng lên.

Với cơm, nguy cơ này càng được nhắc tới nhiều hơn. NHS và Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Anh lưu ý gạo sống có thể chứa bào tử Bacillus cereus. Sau khi nấu, bào tử này không phải lúc nào cũng bị loại bỏ hoàn toàn. Nếu cơm chín bị để lâu ở nhiệt độ không phù hợp, vi khuẩn có thể phát triển và sinh độc tố gây ngộ độc. Điều quan trọng không nằm ở việc “hâm lại” bao nhiêu lần, mà ở cách cơm đã được để và bảo quản ra sao trước đó.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Trung Quốc cũng khẳng định thông tin trên. Theo cơ quan này, cơm thừa, thức ăn thừa nên được bảo quản ở nhiệt độ thấp, và trước khi ăn phải được hâm nóng lại. Điều đó cho thấy rủi ro lớn nhất không phải ở bản thân nồi cơm điện, mà ở thói quen để cơm, thức ăn quá lâu trong điều kiện nhiệt độ không còn đủ an toàn.

Dùng nồi cơm điện thế nào để vừa an toàn, vừa hiệu quả?

Từ các khuyến cáo của các cơ quan có chuyên môn cũng như các chuyên gia, có thể rút ra một nguyên tắc khá rõ: cơm và thức ăn sau khi nấu chín nên dùng sớm, còn chế độ giữ ấm chỉ nên xem là giải pháp ngắn hạn, không phải cách bảo quản thực phẩm lâu dài. Mốc 4 giờ có thể xem là một cảnh báo thực hành dễ nhớ đối với món ăn giữ trong nồi cơm điện.

Tuy nhiên, các cơ quan an toàn thực phẩm của Mỹ và Anh còn thận trọng hơn khi khuyến cáo thực phẩm dễ hỏng nên được làm lạnh trong vòng khoảng 2 giờ, còn với cơm thì nên làm nguội nhanh và cho vào tủ lạnh càng sớm càng tốt.

Nếu còn cơm sau bữa ăn, cách an toàn hơn là xới ra hộp sạch, nông, để nguội nhanh rồi cất tủ lạnh. Khi dùng lại, nên hâm nóng kỹ cho đến khi bốc hơi đều. Trung tâm An toàn Thực phẩm Hong Kong (Trung Quốc) khuyến nghị thực phẩm khi nấu hoặc hâm lại nên đạt nhiệt độ trung tâm 75 độ C trong ít nhất 30 giây; đồng thời món ăn đã hâm rồi thì không nên tiếp tục làm lạnh rồi hâm đi hâm lại nhiều lần.

Ngoài an toàn thực phẩm, việc dùng nồi cơm điện đúng cách cũng rất quan trọng. Cơ quan quản lý thị trường tại Trung Quốc lưu ý người dùng nên tránh để nồi khô nước mà vẫn cắm điện, hạn chế dùng muôi kim loại làm xước lòng nồi chống dính, dùng dụng cụ mềm khi vệ sinh và chú ý tình trạng dây điện, phích cắm.

Những khuyến cáo này giúp giảm nguy cơ hỏng thiết bị, bong lớp phủ và sự cố điện trong quá trình sử dụng lâu dài.