Chỉ một huyện nhỏ của Trung Quốc đã đủ lật đổ "tuyệt tác kỹ thuật trăm năm" của Nhật Bản: Đến mức này rồi sao?

Trước mặt một chủ nhà máy đang cần mua máy công cụ CNC (máy gia công cơ khí điều khiển bằng máy tính) là hai bảng báo giá: Một thương hiệu Nhật Bản có tiếng với đơn giá từ 400.000 đến 500.000 Nhân dân tệ (khoảng 1,4 – 1,7 tỷ VNĐ); báo giá còn lại đến từ Đằng Châu (Sơn Đông, Trung Quốc) với mức giá chỉ nhỉnh hơn 100.000 Nhân dân tệ (khoảng 350 triệu VNĐ).

Cuối cùng, vị chủ doanh nghiệp đã chọn mua máy từ Đằng Châu.

Đây không phải là một trường hợp cá biệt. Giờ đây, mỗi buổi sáng bước vào văn phòng, việc đầu tiên của nhiều giám đốc điều hành các hãng máy công cụ Nhật Bản là mở tờ báo công nghiệp Nikkan Kogyo Shimbun .

Thế nhưng, những gì họ đọc được trong vài năm trở lại đây hầu hết là những thông tin đầy lo ngại. Tại các nhà xưởng khắp Đông Nam Á, những cỗ máy công cụ "Made in Japan" vốn hoạt động bền bỉ nhiều năm qua đang dần bị thay thế từng chiếc một.

Đáng nói, những thiết bị thế chỗ chúng lại đến từ một thành phố cấp huyện của Trung Quốc: Đằng Châu, Sơn Đông.

Khi một huyện nhỏ lật đổ những "gã khổng lồ"

Nhiều người có lẽ mới chỉ nghe đến cái tên Đằng Châu lần đầu tiên qua bài viết này. Nhưng đây là nơi hoàn toàn khác biệt với phần còn lại của Trung Quốc. Đằng Châu chuyên sâu vào phân khúc máy công cụ cỡ vừa và nhỏ.

Trong giới công nghiệp, máy công cụ được mệnh danh là "máy mẹ" – tức là cỗ máy dùng để chế tạo ra các cỗ máy khác. Từ cánh tuabin động cơ máy bay, chip bán dẫn, cho đến vỏ tên lửa hay vòng bi ô tô... không một thứ gì có thể được tạo ra nếu thiếu máy công cụ. Trình độ chế tạo máy công cụ của một quốc gia sẽ quyết định trực tiếp đến chất lượng các sản phẩm công nghiệp mà quốc gia đó có thể sản xuất.

Trong lĩnh vực này, Nhật Bản và Đức đã thống trị suốt nhiều thập kỷ qua. Những cái tên như DMG MORI, FANUC, Mazak ... từ lâu đã trở thành những "ngọn núi lớn" đè nặng lên vai những người làm nghề máy công cụ tại Trung Quốc.

Thế nhưng, một huyện nhỏ ở miền nam Sơn Đông đã quyết định đứng lên thách thức những tượng đài đó.

Đó hoàn toàn không phải là một trò đùa. Hiện nay, Đằng Châu là nơi quy tụ của hơn 400 doanh nghiệp sản xuất máy công cụ, với sản lượng hằng năm vượt quá 200.000 máy.

Cứ 10 chiếc máy khoan-phay cỡ vừa và nhỏ được bán ra tại Trung Quốc thì có tới 8 chiếc được sản xuất tại Đằng Châu. Sản phẩm của họ đã xuất khẩu sang hơn 90 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn cầu.

Nếu bạn nghĩ đây chỉ là một câu chuyện lắp ráp giá rẻ ở phân khúc thấp, hãy nhìn vào những cái tên nổi bật dưới đây.

Weida Seiko: Trung tâm gia công liên kết 5 trục của hãng đạt độ chính xác lên tới 0,003 mm (chưa bằng 1/10 sợi tóc), chuyên cung cấp các linh kiện gia công chính xác cho ngành hàng không vũ trụ Trung Quốc.

Qingluan Fuxing: Đạt doanh thu vượt 1,2 tỷ Nhân dân tệ vào năm 2025. Hãng đã cho ra mắt dòng máy công cụ tích hợp trí tuệ nhân tạo thương mại đầu tiên trên thế giới và tiếp cận thành công các chuỗi cung ứng của các tập đoàn toàn cầu như CATL (sản xuất pin) và Volkswagen (ô tô).

Sanhe Machinery: Nhà xuất khẩu máy cưa lớn nhất Trung Quốc với 80% sản phẩm được xuất sang Mỹ, Châu Âu, Nga và các khu vực khác.

Những "ngôi sao mới nổi" này được thừa hưởng bệ đỡ vững chắc từ một doanh nghiệp kỳ cựu được thành lập từ năm 1952 – Lunan Machine Tool (Máy công cụ Lộ Nam) .

Lunan là một trong những doanh nghiệp máy công cụ then chốt thế hệ đầu tiên của nước Trung Hoa mới. Dòng máy tiện thông thường C616 do hãng sản xuất – tương tự như mẫu C620-1 huyền thoại được in trên tờ tiền Nhân dân tệ bộ thứ ba – chính là những "công thần" đặt nền móng cho nền công nghiệp Trung Quốc thời kỳ đó.

Từ một huyện lỵ nghèo, Đằng Châu đã tạo dựng nên những thành tựu mang tầm thế giới trong phân khúc máy công cụ vừa và nhỏ. Ngành máy công cụ Trung Quốc, vốn từng bị Nhật và Đức chèn ép, nay đã bén rễ sâu sắc và vươn mình mạnh mẽ từ chính một thành phố cấp huyện.

Một chiếc máy công cụ cấu thành từ hơn 2.000 chi tiết, và tại Đằng Châu, người ta có thể tìm mua tất cả chúng trong vòng bán kính chỉ 5 km, với tỷ lệ nội địa hóa tại chỗ lên tới 80%.

Đội quân làm nên ngành công nghiệp tầm cỡ thế giới

Nếu bạn nghĩ câu chuyện của Đằng Châu chỉ là kịch bản quen thuộc về sự chăm chỉ và mô hình cụm công nghiệp truyền thống, thì bạn đã đánh giá thấp thành phố này.

Vào tháng 6/2026, Đài Truyền hình Sơn Đông đã dành gần 3 phút trong bản tin thời sự để đưa tin về Đằng Châu: Các dòng máy công cụ truyền thống giờ đây đã được trang bị "bộ não thông minh". Chúng có khả năng cảm nhận thời gian thực về sự thay đổi nhiệt độ, độ rung và lực cắt, từ đó tự động tối ưu hóa tốc độ quay, đường đi của dao cắt và dự báo trước các sự cố vận hành.

Đây chính là dòng máy công cụ tích hợp trí tuệ nhân tạo sản xuất hàng loạt đầu tiên trên thế giới do Qingluan Fuxing ra mắt, giúp chuyển đổi máy công cụ từ vị trí "kẻ thực thi thụ động" trở thành "chủ thể tư duy chủ động".

Nhiều người vẫn nghĩ AI là cuộc chơi xa xỉ của các tập đoàn công nghệ lớn. Một huyện nhỏ ở miền nam Sơn Đông thì liên quan gì? Thực tế là liên quan rất lớn. Bản chất của ngành máy công cụ là sự tích lũy về độ chính xác và kinh nghiệm thực tế. Và thứ mà AI giỏi nhất chính là chuyển hóa những kinh nghiệm vô hình đó thành các thuật toán có thể sao chép và tối ưu hóa hàng loạt.

Ông Triệu Phong , cựu phó tổng kỹ sư của Lunan, đã chuyển sang công tác tại Đại học Tảo Trang vào năm 2019. Vị "bậc thầy thủ công quốc gia" này, người từng có hơn mười năm làm công nhân bảo trì tuyến đầu, giờ đây đang đứng trên bục giảng đại học để truyền dạy về việc ứng dụng AI trong máy công cụ CNC.

Câu chuyện cuộc đời của ông Triệu Phong chính là lát cắt rõ nét nhất cho chặng đường 70 năm phát triển của ngành máy công cụ Đằng Châu:

Năm 1986, chàng thanh niên 19 tuổi Triệu Phong vào làm thợ bảo trì tại Nhà máy Lunan. Khi một thiết bị nhập khẩu của nhà máy bị hỏng, chuyên gia nước ngoài đã tính phí sửa chữa lên tới 2.000 Nhân dân tệ mỗi giờ và thu về tổng cộng hơn 20,000 Nhân dân tệ cho một lần xử lý.

Trong khi đó, lương tháng của ông Triệu khi ấy chỉ vỏn vẹn 27,6 Nhân dân tệ. Ông đã nhiều lần tìm gặp chuyên gia nước ngoài để học hỏi nhưng chỉ nhận lại thái độ kiêu ngạo, điều này đã khơi dậy lòng tự tôn và ý chí quyết tâm trong ông.

Sau đó, khi một thiết bị nhập khẩu từ Bulgaria của nhà máy gặp sự cố, cả chuyên gia trong nước lẫn nước ngoài đều bó tay chịu trói. Ông Triệu Phong đã chủ động đứng ra nhận trách nhiệm. Bằng phương pháp đánh giá logic mờ tự sáng tạo, ông đã tìm ra linh kiện bị lỗi giữa mạng lưới mạch điện dày đặc và giải quyết triệt để vấn đề chỉ trong một lần xử lý.

Thử thách ly kỳ nhất là khi nhà máy nhập khẩu một máy mài băng tải cổng trục từ Đức, phía đối tác yêu cầu mức phí lắp đặt lên tới 1 triệu Nhân dân tệ. Ông Triệu đã không ngần ngại nhận nhiệm vụ này. Suốt nửa tháng trời ông không về nhà.

Có lần trong lúc thao tác, ông sẩy chân ngã từ trên thiết bị xuống, chân tay chảy máu đầm đìa khiến người vợ chỉ biết ôm vai ông khóc nức nở. 45 ngày sau, chiếc máy chạy thử thành công ngay trong lần bấm nút đầu tiên. Mến mộ tài năng của ông, các công ty nước ngoài đã đưa ra những lời mời gọi hấp dẫn, nhưng ông đều lịch sự từ chối: "Tôi là người Trung Quốc, và tôi yêu đất nước của mình."

Triệu Phong không phải là một ngôi sao cô đơn. Tại Weida Seiko, Vương Lượng – trưởng bộ phận công nghệ điện thuộc thế hệ 8x – lại chọn cho mình một ngã rẽ khác.

Tốt nghiệp đại học và bước chân vào phân xưởng từ năm 2004, Vương Lượng chỉ mất 7 ngày để làm chủ nguyên lý điều khiển điện của các dòng sản phẩm truyền thống, hoàn thành chương trình thực tập vốn mất 3 tháng của người khác chỉ trong vòng 15 ngày.

Năm 2017, khách hàng đột ngột yêu cầu nâng cấp độ chính xác định vị từ 0,008 mm lên 0,005 mm. Đối diện với áp lực thời gian cận kề, Vương Lượng đã dẫn dắt đội ngũ trải qua 15 ngày đêm với hơn 300 lần căn chỉnh hiệu chuẩn liên tục để bàn giao sản phẩm đúng hạn.

Sự tiếp nối bền bỉ giữa các thế hệ đã vẽ nên một biểu đồ phát triển hoàn chỉnh và vững chắc cho ngành công nghiệp máy công cụ Đằng Châu.

Vĩ thanh

Khi nhắc đến nền kinh tế cấp huyện, trong tâm trí nhiều người thường hiện lên hình ảnh của những xí nghiệp làng xã, phương thức sản xuất thô sơ, gia công giá rẻ và những nhà xưởng bụi bặm.

Thế nhưng, Đằng Châu, với đội quân "kiến thợ" và cụm công nghiệp ở cấp huyện của mình, đã chọn đương đầu với một trong những lĩnh vực công nghiệp nặng đô và khó nhằn nhất thế giới – ngành máy công cụ. Đây là một hiện tượng cực kỳ hiếm gặp.

Vào năm 2025, xuất khẩu máy công cụ của Trung Quốc đã chiếm tới 21,6% thị phần toàn cầu, đứng vị trí số một thế giới. Trong kỳ tích đó, Đằng Châu đóng góp một phần công sức không hề nhỏ.