Cục trưởng Điện ảnh: Phim ngắn AI không thể lấy cớ 'clip mạng' để né luật

Phim ngắn AI ngày càng xuất hiện phổ biến trên mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến. Sự phát triển nhanh của loại hình này cũng đặt ra các vấn đề về quản lý, khi một số tổ chức, cá nhân cung cấp, phổ biến phim trên mạng có dấu hiệu chưa thực hiện đầy đủ các quy định pháp luật.

Chia sẻ với PV Báo điện tử VTC News, Cục trưởng Cục Điện ảnh (Bộ VHTTDL) Đặng Trần Cường cho biết, qua rà soát ban đầu, Cục Điện ảnh ghi nhận thực tế này.

- Thưa ông, phim ngắn AI có thể chỉ dài vài phút và được phát hành như một clip nội dung số. Ranh giới nào để xác định đây là clip giải trí hay phim thuộc phạm vi quản lý của pháp luật về điện ảnh?

Pháp luật về điện ảnh hiện hành không căn cứ vào thời lượng để xác định một sản phẩm có phải là phim hay không.

Theo khoản 2 Điều 3 Luật Điện ảnh năm 2022, phim là tác phẩm điện ảnh có nội dung, được biểu hiện bằng hình ảnh động liên tiếp hoặc hình ảnh do thiết bị kỹ thuật, công nghệ tạo ra, có hoặc không có âm thanh và các hiệu ứng khác theo nguyên tắc của ngôn ngữ điện ảnh và được phổ biến đến người xem.

Luật cũng xác định một số sản phẩm ghi hình không thuộc khái niệm phim, như sản phẩm nhằm mục đích phổ biến tin tức, chương trình biểu diễn nghệ thuật, trò chơi điện tử, sản phẩm ghi hình hoạt động của một hoặc nhiều người, mô tả sự kiện, tình huống hoặc chương trình thực tế.

Như vậy, một sản phẩm chỉ dài vài phút, thậm chí ngắn hơn, nếu có các đặc trưng cấu thành phim thì vẫn có thể thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về điện ảnh. Việc sản phẩm được tạo ra hoàn toàn hoặc một phần bằng AI cũng không làm thay đổi bản chất pháp lý này.

Thực tiễn đang xuất hiện ngày càng nhiều dạng nội dung lai ghép giữa phim, video ngắn, nội dung do người dùng tạo và sản phẩm do AI tạo sinh. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là quản lý đúng đối tượng nhưng không mở rộng khái niệm phim một cách cơ học sang mọi video ngắn trên mạng.

- Qua rà soát việc phổ biến phim trên các nền tảng, ứng dụng và không gian mạng, Cục Điện ảnh bước đầu ghi nhận những vấn đề gì?

Qua rà soát ban đầu, Cục Điện ảnh ghi nhận một số tổ chức, cá nhân đang cung cấp, phổ biến phim trên mạng xã hội, ứng dụng và website nhưng có dấu hiệu chưa thực hiện đầy đủ quy định của pháp luật về điện ảnh.

Các dấu hiệu tập trung ở việc chủ thể phổ biến phim chưa đáp ứng điều kiện theo quy định; phim chưa được phân loại hoặc chưa có giấy phép phân loại; chưa thông báo danh sách phim và kết quả phân loại trước khi phổ biến; chưa hiển thị mức phân loại, cảnh báo và thực hiện đầy đủ biện pháp bảo vệ người xem, đặc biệt là trẻ em.

Cục đang rà soát trách nhiệm của các chủ thể tham gia cung cấp, quản lý và vận hành nền tảng.

Hiện Cục phối hợp với các cơ quan liên quan xác minh từng trường hợp nên chưa kết luận vi phạm đối với tổ chức, cá nhân cụ thể khi chưa có đủ căn cứ. Nếu xác định có vi phạm, Cục sẽ xử lý theo thẩm quyền hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý.

- Với phim ngắn AI, nhất là phim nước ngoài hoặc có dấu hiệu vi phạm bản quyền, việc xử lý được thực hiện thế nào, thưa ông?

Cục Điện ảnh xử lý theo hành vi và trách nhiệm của các chủ thể, không chỉ dựa vào việc phim có sử dụng AI hay có nguồn gốc nước ngoài.

Cục phối hợp xử lý một số trường hợp phổ biến phim trên không gian mạng có dấu hiệu chưa đáp ứng quy định về giấy phép phân loại phim và điều kiện của chủ thể phổ biến phim.

Cục đang phối hợp với Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử yêu cầu các nền tảng trung gian gỡ bỏ phim tại các đường dẫn được nêu trong phụ lục; đề nghị gỡ các ứng dụng liên quan khỏi App Store và Google Play; đồng thời ngăn chặn truy cập đến một số website phổ biến phim chưa được cấp giấy phép phân loại.

Đối với phim có dấu hiệu xâm phạm bản quyền, cần xác minh quyền đối với phim và các thành phần được sử dụng như hình ảnh, âm thanh, kịch bản hoặc giọng nói. Cục sẽ phối hợp với cơ quan có thẩm quyền và nền tảng để xử lý theo quy định pháp luật có liên quan.

- Thực tế xuất hiện nhiều phim ngắn, phim AI khai thác các mô-típ tiền bạc, quyền lực, tình yêu, ngoại tình, “tổng tài”, kinh dị... Theo ông, những nội dung này có thể tác động thế nào đến người xem, đặc biệt là giới trẻ?

Cần nhìn nhận thận trọng. Không thể đánh đồng phim ngắn hay phim ứng dụng AI với nội dung độc hại, và việc đánh giá một tác phẩm là hay, dở hay có giá trị nghệ thuật thấp không phải là căn cứ duy nhất để xử lý.

Các mô-típ tiền bạc, quyền lực, tình yêu tự thân không phải căn cứ để kết luận một bộ phim có tác động tiêu cực. Cần xem xét cách câu chuyện thể hiện, thông điệp phim truyền tải, mức độ và tần suất của các yếu tố nhạy cảm cũng như nhóm tuổi mà nội dung hướng tới.

Điều cần quan tâm là những nội dung vi phạm pháp luật, không phù hợp với lứa tuổi, có yếu tố bạo lực, kinh dị hoặc tình dục nhưng không được phân loại, cảnh báo và kiểm soát phù hợp.

Khi người xem, nhất là trẻ em và thanh thiếu niên, tiếp xúc thường xuyên với những nội dung như vậy mà thiếu thông tin phân loại và công cụ bảo vệ, có thể hình thành thói quen xem nhanh, xem liên tục; giảm thời gian dành cho học tập, giao tiếp và các hoạt động khác; hoặc tiếp nhận những cách ứng xử, quan niệm lệch lạc như một điều bình thường.

Đây là những nguy cơ cần được đánh giá trên cơ sở thực tiễn, không nên khái quát rằng mọi phim ngắn hoặc mọi sản phẩm AI đều gây tác động tiêu cực.

- AI giúp sản xuất nội dung nhanh, số lượng lớn với chi phí thấp. Cục nhìn nhận thế nào về nguy cơ phim được sản xuất hàng loạt để chạy theo lượt xem và thuật toán?

AI trước hết là công nghệ, bản thân công nghệ AI không phải là vấn đề. Điều cần quan tâm là nội dung được tạo ra và cách thức nội dung đó được sản xuất, phân phối, đề xuất tới người xem.

Phim ngắn và AI có những mặt tích cực rõ ràng. Tuy nhiên, điều Cục quan tâm là nguy cơ sản xuất nội dung hàng loạt với chi phí rất thấp, chạy theo lượt xem và thuật toán, từ đó hình thành công thức khai thác quá mức các yếu tố bạo lực, tình dục, kinh dị, giật gân, trả thù, quan hệ lệch chuẩn hoặc những hành vi nguy hiểm, dễ bắt chước.

Đặc biệt, với người xem nhỏ tuổi, việc tiếp xúc liên tục với nội dung có cường độ kích thích cao, thời lượng rất ngắn và được thuật toán đề xuất liên tục là vấn đề cần được nghiên cứu, đánh giá nghiêm túc.

Không nên nhìn nhận theo hướng “phim AI đối lập với phim do con người làm”. Bất kể được sản xuất bằng phương pháp truyền thống hay AI, khi đã là phim và được phổ biến tới công chúng thì phải tuân thủ những chuẩn mực pháp luật tương ứng.

- Một tập phim chỉ vài phút nhưng người xem có thể xem liên tục hàng chục tập, thậm chí trả tiền để biết kết thúc. Khi thời gian và sự chú ý của khán giả trở thành yếu tố có giá trị, theo ông cần giải pháp gì?

Giải pháp cần đi đồng thời trên ba hướng.

Thứ nhất, thực hiện nghiêm quy định hiện hành. Chủ thể phổ biến phim phải đáp ứng điều kiện, thực hiện phân loại, thông báo và hiển thị kết quả phân loại, cảnh báo phù hợp; nền tảng và đơn vị vận hành cần rà soát, phối hợp xử lý nội dung có dấu hiệu vi phạm và bảo vệ người xem chưa thành niên.

Thứ hai, tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý điện ảnh, cơ quan quản lý thông tin trên mạng, các nền tảng và kho ứng dụng để tiếp nhận phản ánh, xác minh và xử lý kịp thời. Với nội dung xuyên biên giới hoặc được phân phối qua nhiều tài khoản, ứng dụng, cần xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm và lưu vết thông tin phục vụ kiểm tra.

Thứ ba, song song với kiểm soát vi phạm, cần nâng cao năng lực lựa chọn nội dung của khán giả, hỗ trợ phụ huynh sử dụng công cụ kiểm soát phù hợp và khuyến khích các tác phẩm ngắn có chất lượng.

Mục tiêu không phải hạn chế hình thức sáng tạo hay công nghệ mới, mà bảo đảm hoạt động phổ biến phim tuân thủ pháp luật, tôn trọng quyền sáng tạo và bảo vệ khán giả.

- Vậy Cục Điện ảnh định hướng thế nào để quản lý những vấn đề phát sinh?

Quan điểm của Cục Điện ảnh là không ngăn cản sự phát triển của công nghệ. AI đang và sẽ trở thành một công cụ quan trọng của ngành công nghiệp điện ảnh, từ phát triển ý tưởng, tiền kỳ, thiết kế mỹ thuật, kỹ xảo, hậu kỳ, phục chế đến phát hành và quảng bá.

Vấn đề cốt lõi không phải lựa chọn giữa “AI hay không AI”, mà là AI được sử dụng để tạo ra giá trị gì và ai chịu trách nhiệm đối với sản phẩm cuối cùng.

Cục Điện ảnh ủng hộ các nhà làm phim trẻ sử dụng AI để mở rộng khả năng sáng tạo, giảm chi phí và thử nghiệm những phương thức biểu đạt mới. Song song với đó phải nâng cao nhận thức về đạo đức nghề nghiệp, quyền tác giả, quyền liên quan, quyền đối với hình ảnh, giọng nói của cá nhân; minh bạch việc sử dụng AI trong những trường hợp cần thiết và chịu trách nhiệm đối với nội dung phim khi phổ biến tới công chúng.

Chúng ta cần hướng tới một môi trường trong đó AI hỗ trợ con người sáng tạo chứ không thay thế trách nhiệm sáng tạo của con người. Công nghệ có thể giúp điện ảnh Việt Nam làm được những điều trước đây khó thực hiện vì chi phí, nhưng giá trị văn hóa, tư tưởng, nghệ thuật và trách nhiệm xã hội của tác phẩm vẫn phải do con người quyết định.

- Xin cảm ơn ông!