Làm 4 năm mà tiến độ chỉ bằng nhà thầu phụ Trung Quốc làm trong 2 tháng, nhà thầu chính đoạn đường sắt dài 165 km, trị giá hơn 900 triệu USD bị cảnh báo

Tanzania cảnh báo nhà thầu xây dựng Thổ Nhĩ Kỳ Yapi Merkezi vì chậm tiến độ tại dự án đường sắt khổ tiêu chuẩn Tabora–Isaka trị giá 909,1 triệu USD, sau khi một nhà thầu phụ Trung Quốc được cho là đạt tiến độ tương đương 4 năm thi công của nhà thầu chính chỉ trong 2 tháng.

Ngày 26/10, Bộ trưởng Giao thông Tanzania Makame Mbarawa đưa ra cảnh báo tại Bukene, trong chuyến kiểm tra các gói thầu từ số 3 đến số 6 thuộc dự án đường sắt khổ tiêu chuẩn (SGR). Theo báo The Citizen ngày 27/10, ông nhấn mạnh chính phủ sẽ không chấp nhận tình trạng thi công kém hiệu quả kéo dài tại các dự án hạ tầng chiến lược.

Mbarawa cho biết tập đoàn xây dựng dân dụng Trung Quốc China Civil Engineering Construction Corporation (CCECC), được mời đến hỗ trợ đẩy nhanh tiến độ, đã hoàn thành khối lượng công việc tương đương 5% dự án trong tháng 9-10. Con số này bằng với tiến độ mà ông Makame Mbarawa cho rằng Yapi Merkezi đạt được trong 4 năm trước đó.

Theo bộ trưởng, chính phủ từng cân nhắc chấm dứt hợp đồng với Yapi Merkezi. Tuy nhiên, sau khi đánh giá, nhà chức trách nhận thấy việc loại bỏ nhà thầu ngay lập tức có thể khiến dự án tiếp tục chậm trễ và phát sinh khó khăn tài chính.

"Chúng tôi đề nghị nhà thầu tìm một đơn vị thầu phụ đủ năng lực để hỗ trợ dự án", ông nói. Bộ trưởng Mbarawa cũng cho biết chính phủ không thể đơn phương buộc nhà thầu áp dụng phương án nằm ngoài khuôn khổ hợp đồng.

Đoạn Tabora–Isaka, được xác định là gói thầu số 4, dài 165 km, gồm 130 km đường chính và 35 km đường nhánh, đường tránh để tàu tránh nhau. Yapi Merkezi ký hợp đồng trị giá 909,1 triệu USD, đã bao gồm thuế giá trị gia tăng, vào tháng 7/2022. Thời gian thi công theo hợp đồng là 42 tháng.

Đây là một phần trong mạng lưới SGR của Tanzania, được quy hoạch kết nối cảng Dar es Salaam với thành phố Mwanza bên hồ Victoria, đồng thời cải thiện vận tải hàng hóa tới các quốc gia láng giềng không giáp biển.

Ông Mbarawa kỳ vọng tiến độ thi công được cải thiện sẽ tăng khả năng hoàn thành đoạn Tabora–Isaka trong năm 2028. Tuy nhiên, ông chưa công bố thời hạn hợp đồng mới.

Bộ trưởng đánh giá cao vai trò giám sát kỹ thuật và quản lý của Tổng công ty Đường sắt Tanzania (TRC), cho rằng đơn vị này đã giúp khôi phục đà triển khai dự án. Ông đồng thời nhấn mạnh nguồn vốn công dành cho SGR phải được sử dụng hiệu quả.

Tổng giám đốc TRC Machibya Shiwa cho biết doanh nghiệp sẽ tiếp tục giám sát chặt chẽ dự án, bảo đảm nguồn cung vật liệu xây dựng và kiểm soát chi phí. Các nhà thầu cũng được yêu cầu nộp kế hoạch thi công hằng ngày, trong đó nêu rõ những hạng mục như xây cầu và đắp nền đường sắt.

Ngày 24/10, ông cho biết Tanzania đã có sẵn 3.670 tỷ shilling Tanzania, tương đương khoảng 1,39 tỷ USD, từ nguồn vốn thu xếp trong năm 2025 để phục vụ các gói thầu số 3 và 4. Hai gói này bao gồm tổng cộng 424 km đường sắt chính.

Bộ trưởng cho rằng nguyên nhân chậm tiến độ chủ yếu nằm ở khâu lập kế hoạch và tổ chức thi công của nhà thầu chứ không phải thiếu vốn.

Tháng 4, Bộ Tài chính Tanzania ký thỏa thuận tài trợ trị giá 1,277 tỷ USD cho các đoạn Makutupora–Isaka. Khoản vay được Standard Chartered thu xếp dưới hình thức tín dụng xuất khẩu hợp vốn, với sự bảo lãnh của các cơ quan tín dụng xuất khẩu châu Âu gồm SACE, EKN và KUKE.

Việc chậm trễ tại gói thầu số 4 gây khó khăn cho kế hoạch kéo dài tuyến đường sắt tới Mwanza và tăng cường kết nối vận tải hàng hóa giữa cảng biển Ấn Độ Dương của Tanzania với các thị trường nội địa.

Tháng 9, Thủ tướng Mwigulu Nchemba yêu cầu đẩy nhanh các dự án SGR phục vụ khu vực hồ Victoria, trong đó có đoạn Isaka–Tabora. Chính phủ đặt mục tiêu đưa dịch vụ đường sắt chở khách vào khai thác giữa Mwanza và thủ đô Dodoma vào năm 2030.

Tại Tanzania, Yapi Merkezi vẫn là nhà thầu chính của đoạn Tabora–Isaka, trong khi CCECC hỗ trợ thi công. Chính phủ đang tìm cách đẩy nhanh tiến độ để đạt mục tiêu hoàn thành vào năm 2028.