Lần thứ hai sau thảm kịch 11/9, Mỹ phát lệnh dừng cất cánh toàn quốc, hơn 1.000 chuyến bay bị hủy trong sự cố chưa từng có, chuyện gì đang xảy ra?

Hơn 1.000 chuyến bay bị huỷ, chậm 10.000 chuyến khác

Ngày 13/11, Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) ban hành lệnh dừng toàn bộ chuyến bay khởi hành trên cả nước sau khi sự cố liên lạc xảy ra tại các trung tâm kiểm soát không lưu. Đây là lần thứ hai Mỹ phải áp dụng biện pháp dừng bay trên diện rộng kể từ sau vụ khủng bố ngày 11/9/2001.

Theo dịch vụ theo dõi hàng không FlightAware, sự cố khiến các hãng hàng không phải hủy hơn 1.000 chuyến bay và làm chậm gần 10.000 chuyến khác. Tình trạng gián đoạn nhanh chóng gây hỗn loạn tại nhiều sân bay, đồng thời lan rộng ra ngoài biên giới Mỹ, buộc một số chuyến bay khởi hành từ Canada và châu Âu cũng phải hủy.

Trong thời gian lệnh dừng bay được áp dụng, hàng nghìn máy bay đang ở trên không vẫn được phép tiếp tục hành trình và hạ cánh. Tuy nhiên, những máy bay đang ở dưới mặt đất không được phép cất cánh, khiến hoạt động khai thác tại các sân bay bị đình trệ.

Bộ An ninh Nội địa Mỹ cho biết chưa có dấu hiệu cho thấy sự cố bắt nguồn từ một cuộc tấn công mạng.

"Hiện chưa có dấu hiệu nào cho thấy đây là một cuộc tấn công có chủ đích nhằm vào chúng ta. Ở thời điểm hiện tại, đây chỉ là sự cố gián đoạn viễn thông", Bộ trưởng An ninh Nội địa Markwayne Mullin nói với các phóng viên bên ngoài Nhà Trắng.

Ông cho biết Tổng thống Donald Trump đã được báo cáo về tình hình. Các cơ quan chức năng đang xem xét mọi khả năng có thể dẫn đến sự cố, trong đó có hệ thống kiểm soát không lưu mới ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

"Không có lý do gì để công chúng phải sợ hãi hay lo lắng cho những người thân đang đi máy bay. Đây không phải là một vụ 11/9 khác", ông Mullin nhấn mạnh.

Hiện cơ quan chức năng Mỹ vẫn đang điều tra nguyên nhân sự cố và đánh giá mức độ ảnh hưởng đối với hoạt động hàng không.

Đây là lần thứ hai kể từ sau vụ khủng bố ngày 11/9/2001, Mỹ phải ban hành lệnh dừng bay trên phạm vi toàn quốc. Lần gần nhất xảy ra vào tháng 1/2023, khi một hệ thống máy tính quan trọng của FAA gặp trục trặc, khiến hoạt động hàng không bị gián đoạn trên diện rộng.

Theo công ty phân tích dữ liệu hàng không Cirium, tính đến 19h05 ngày 13/11 theo giờ miền Đông nước Mỹ, ít nhất 827 chuyến bay đã phải chuyển hướng. Trong đó, 670 chuyến quay trở lại sân bay nơi khởi hành, 157 chuyến được điều hướng đến một sân bay khác.

Một số sân bay tiếp nhận nhiều chuyến bay chuyển hướng gồm Sân bay quốc tế Washington Dulles, Sân bay quốc tế Los Angeles, Sân bay quốc tế Cincinnati/Northern Kentucky và Sân bay quốc tế Nashville.

Đáng chú ý, khoảng 11.000 chuyến bay chở hơn 1,5 triệu hành khách dự kiến cất cánh từ các sân bay tại Mỹ sau 16h ngày 13/11 (giờ miền Đông). Điều này làm dấy lên nguy cơ hàng loạt chuyến bay tiếp tục bị hủy hoặc chuyển hướng trong những giờ tiếp theo.

FAA chưa đưa ra thời điểm cụ thể để khôi phục hoạt động bay. Các chuyến bay quốc tế được xử lý theo từng trường hợp riêng biệt, trong khi một số chuyến bay tại Alaska và Hawaii không bị ảnh hưởng.

Các hãng hàng không United Airlines và American Airlines cho biết những máy bay đã cất cánh vẫn tiếp tục hành trình. American Airlines khẳng định sẽ huy động toàn bộ nhân lực để hỗ trợ hành khách tiếp tục chuyến đi ngay khi FAA dỡ bỏ lệnh dừng bay trên toàn quốc.

Hành khách mắc kẹt, nhiều chuyến bay phải quay đầu

Tại Sân bay quốc tế O'Hare ở Chicago chiều 13/11, nhiều hành khách chỉ biết về lệnh dừng bay khi nhìn lên các bảng điện tử hiển thị tình trạng chậm chuyến trên diện rộng.

Một số người lập tức gọi điện cho bạn bè, người thân để bàn tính phương án lưu trú qua đêm tại Chicago hoặc tìm cách khác để đến điểm đến.

Amber McQuilkin, 27 tuổi, một kỹ sư phần mềm đến từ Seattle, ngồi thất vọng trên ghế chờ khi có nguy cơ bỏ lỡ chuyến đi New York cùng bạn bè để tham dự vòng chung kết thế giới của giải đấu Liên Minh Huyền Thoại (League of Legends). Những người bạn của cô đã đến New York trước đó.

"Tôi thực sự không nhận được nhiều thông tin cập nhật. Tôi từng nghĩ đến việc bỏ chuyến bay và tự lái xe, nhưng càng nghĩ thì tôi càng thấy đó sẽ là một hành trình vô cùng mệt mỏi", cô chia sẻ.

Trong khi đó, Austin Curtis cùng vợ đang cân nhắc lại chuyến đi từ South Bend, bang Indiana, đến Denver để dự tiệc mừng em bé của một người bạn. Cặp đôi bị mắc kẹt trong thời gian quá cảnh tại Chicago.

Hai người đã lên máy bay đi Denver từ sân bay O'Hare nhưng sau đó được yêu cầu rời khỏi máy bay.

Curtis cho biết họ nhìn thấy nhân viên hàng không lấy hành lý xuống khỏi máy bay của mình và một số máy bay khác. Điều này khiến hai vợ chồng dự đoán thời gian trì hoãn có thể kéo dài đáng kể.

Cặp đôi chưa biết nên thuê phòng khách sạn hay tiếp tục chờ đợi tại sân bay. Do đã sắp xếp người chăm sóc hai con nhỏ ở nhà, họ thậm chí có thể phải ở lại Chicago đến hết cuối tuần.

Không chỉ hành khách thông thường, sự cố còn ảnh hưởng đến lịch trình di chuyển của nhiều đội thể thao chuyên nghiệp và đại học tại Mỹ.

Các đội bóng rổ NBA, khúc côn cầu NHL và nhiều đội thể thao cấp đại học bị mắc kẹt khi đang trên đường đến địa điểm thi đấu. Trong khi đó, các đội bóng bầu dục NFL cũng phải chờ đợi, lo ngại sự cố không được khắc phục kịp thời để di chuyển đến các trận đấu cuối tuần.

Hoạt động vận chuyển hàng hóa bằng đường hàng không cũng chịu tác động. FedEx, hãng hàng không vận tải hàng hóa lớn nhất thế giới, cho biết đã chuẩn bị kích hoạt các phương án dự phòng nhằm giảm thiểu tối đa gián đoạn.

Theo tổ chức thương mại Airlines for America, các hãng hàng không Mỹ vận chuyển khoảng 61.000 tấn hàng hóa mỗi ngày, bao gồm thư từ và bưu kiện, đến và đi từ hơn 220 quốc gia.

Đáng chú ý, dù FAA ban hành lệnh dừng bay trên toàn quốc, SpaceX vẫn phóng tên lửa Starship từ bang Texas vào chiều 13/11 trong chuyến bay thử nghiệm mới nhất.

Sự cố làm dấy lên lo ngại về hệ thống kiểm soát không lưu lỗi thời

Hiện chưa có thời điểm cụ thể để các chuyến bay được hoạt động trở lại bình thường. Cơ quan chức năng cũng đang xem xét liệu sự cố có liên quan đến quá trình triển khai hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) mới trên phạm vi toàn quốc của FAA hay không.

Hệ thống này được thiết kế nhằm hỗ trợ phát hiện vấn đề và đề xuất phương án điều hướng máy bay. Tuy nhiên, theo ông Mullin, hệ thống chỉ hoạt động tại một địa điểm gần Washington D.C. và gửi các khuyến nghị đến những trung tâm kiểm soát không lưu, thay vì trực tiếp điều hành hoạt động tại các trung tâm này.

Trong những năm qua, Chính phủ Mỹ đã triển khai chương trình nâng cấp công nghệ kiểm soát không lưu vốn được đánh giá là lạc hậu. Quốc hội Mỹ năm ngoái phê duyệt 12,5 tỷ USD cho dự án. Theo đó, hàng loạt đường dây đồng cũ được thay thế bằng cáp quang, các hệ thống vô tuyến tại sân bay cũng từng bước được nâng cấp.

Tuy nhiên, khối lượng công việc còn rất lớn. Bộ trưởng Giao thông Sean Duffy cho biết cần thêm 30 tỷ USD để hoàn thành chương trình hiện đại hóa này. Nhà Trắng hiện đã bắt đầu vận động Quốc hội phê duyệt khoản ngân sách bổ sung.

Chuyên gia an toàn hàng không Steve Arroyo nhận định sự cố lần này có nét tương đồng với vụ gián đoạn liên lạc tại một trung tâm kiểm soát không lưu khu vực Đông Bắc Mỹ hồi tháng 9, khiến hàng trăm chuyến bay bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, lần này phạm vi sự cố đã mở rộng ra toàn quốc.

Theo ông Arroyo, nguyên nhân có thể liên quan đến hệ thống công nghệ cũ mà các kiểm soát viên không lưu đang sử dụng. Khi mất khả năng liên lạc cần thiết với máy bay, cơ quan điều hành buộc phải giữ máy bay dưới mặt đất thay vì cho chúng cất cánh, tránh nguy cơ không thể duy trì liên lạc trong quá trình bay.

Chuyên gia này cũng lưu ý lệnh dừng bay lần này khác với biện pháp được áp dụng sau vụ khủng bố 11/9/2001. Khi đó, máy bay được yêu cầu hạ cánh ngay lập tức. Còn trong sự cố ngày 13/11, các máy bay đang ở trên không không bị yêu cầu lập tức hạ cánh và phi công nhiều khả năng vẫn có thể liên lạc với bộ phận kiểm soát mặt đất tại các sân bay.

Nguồn: AP, Reuters, ABC News