Một tay nắm “yết hầu” dầu mỏ thế giới, Iran bị “đánh phủ đầu” có thể kích hoạt suy thoái kinh tế toàn cầu

Iran là nhà sản xuất dầu lớn thứ tư trong OPEC, với sản lượng hơn 3 triệu thùng/ngày vào tháng 1. Nhà nước Cộng hòa Hồi giáo này có đường bờ biển giáp eo biển Hormuz – tuyến đường biển quan trọng, được mô tả là huyết mạch của giao thương dầu mỏ toàn cầu.

Tuy nhiên, thị trường dầu mỏ từ lâu đã phớt lờ rủi ro gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông. Theo Bob McNally, cựu cố vấn năng lượng Nhà Trắng dưới thời Tổng thống George W. Bush, các nhà giao dịch đang đánh giá thấp mối đe dọa mà sự trả đũa của Iran đối với cuộc tấn công của Mỹ có thể gây ra cho thị trường.

“Đây là vấn đề thực sự nghiêm trọng,” ông McNally, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Rapidan Energy, nói và cho rằng giá dầu thô kỳ hạn có thể tăng thêm 5–7 USD/thùng khi thị trường mở cửa lúc 18h (giờ ET) ngày Chủ nhật, khi rủi ro được phản ánh vào giá.

Hôm thứ Sáu, giá dầu Brent chốt phiên ở mức 72,48 USD/thùng, tăng 1,73 USD (2,45%), trong khi dầu thô WTI của Mỹ kết thúc ở mức 67,02 USD/thùng, tăng 1,81 USD (2,78%).

Theo McNally, Iran có thể tìm cách gây sức ép với Tổng thống Donald Trump bằng cách khiến eo biển Hormuz trở nên không an toàn cho hoạt động thương mại, điều có thể đẩy giá dầu vượt 100 USD/thùng. Ông cho rằng thị trường chưa đánh giá đúng việc Tehran sở hữu kho dự trữ lớn thủy lôi và tên lửa tầm ngắn có thể gây gián đoạn nghiêm trọng giao thông qua tuyến đường biển này.

Theo dữ liệu từ công ty tư vấn năng lượng Kpler, hơn 14 triệu thùng dầu/ngày đã đi qua eo biển Hormuz trong năm 2025, tương đương một phần ba tổng lượng dầu thô xuất khẩu bằng đường biển toàn cầu. Khoảng ba phần tư trong số đó được vận chuyển tới Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Trung Quốc – nền kinh tế lớn thứ hai thế giới – nhập khẩu một nửa lượng dầu thô qua eo biển này.

“Việc đóng cửa kéo dài eo biển Hormuz chắc chắn sẽ dẫn tới suy thoái kinh tế toàn cầu,” ông McNally cảnh báo.

Matt Smith, chuyên gia phân tích dầu mỏ tại Kpler, cho biết hôm nay đã có hơn 20 triệu thùng dầu được bốc lên tàu để xuất khẩu từ Vùng Vịnh, bao gồm Saudi Arabia, Iraq, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Kuwait và Qatar. Một số tàu chở dầu đã được ghi nhận chuyển hướng thay vì đi qua eo biển Hormuz.

Theo McNally, công suất dự phòng dầu mỏ của thế giới chủ yếu nằm ở các quốc gia Vùng Vịnh và sẽ không thể đi qua eo biển này nếu nó bị phong tỏa, đồng nghĩa với việc bị cô lập khỏi thị trường. Khoảng 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) xuất khẩu toàn cầu cũng đi qua eo biển này, chủ yếu từ Qatar và sẽ không thể dễ dàng thay thế.

“Khi nhận ra Hormuz bị đóng cửa, các quốc gia châu Á – vốn là những nhà nhập khẩu lớn dầu và khí – sẽ bắt đầu tích trữ,” ông McNally nói. “Chúng ta sẽ chứng kiến cuộc chiến đấu giá khốc liệt nhất từ trước tới nay.”

Theo ông, giá dầu sẽ phải tăng đến mức đủ cao để gây ra suy thoái kinh tế, từ đó làm giảm nhu cầu và tái cân bằng thị trường.

Chỉ một phần nhỏ lượng dầu đi qua eo biển có thể được chuyển hướng. Saudi Arabia có đường ống dẫn dầu chạy xuyên quốc gia từ phía Đông sang bờ Tây giáp Biển Đỏ. UAE cũng có đường ống kết thúc tại Vịnh Oman, bỏ qua eo biển Hormuz.

Truyền thông nhà nước Iran cho biết nước này đã phóng tên lửa tấn công các căn cứ của Mỹ tại Qatar, Kuwait, UAE và Bahrain. Theo Tom Kloza, lãnh đạo công ty tư vấn Kloza Advisors, các cuộc tấn công này có thể ảnh hưởng tới giao thông qua eo biển Hormuz.

“Việc Iran tấn công các quốc gia láng giềng tại Vịnh Ba Tư đã thay đổi cục diện. Mức độ các cuộc tấn công sẽ gây áp lực lên các công ty bảo hiểm, buộc họ phải tăng mạnh phí bảo hiểm cho tàu đi qua Hormuz hoặc từ chối bảo hiểm cho mọi hoạt động tại đây,” ông Kloza nói.

Chính quyền Tổng thống Trump có thể sử dụng Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) nếu giá dầu tăng vọt, theo Kevin Book, Giám đốc nghiên cứu tại ClearView Energy Partners. Dữ liệu từ Bộ Năng lượng Mỹ cho thấy kho dự trữ này hiện có khoảng 415 triệu thùng.

“Tuy nhiên, chúng tôi phải nhấn mạnh lại: trong các cuộc khủng hoảng nguồn cung, yếu tố thời gian là rất quan trọng. Quy mô cũng vậy,” ông Book viết trong một ghi chú gửi khách hàng hôm thứ Bảy. “Một cuộc khủng hoảng toàn diện tại Hormuz có thể vượt quá khả năng bù đắp từ các kho dự trữ chiến lược của Mỹ và các nước thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).”

Tham khảo: CNBC