Nga có bước đi khiến phương Tây không ngờ

Theo phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA) công bố ngày 25/9, số tàu đăng ký dưới cờ Nga tăng 36% từ đầu tháng 1/2025, lên 382 chiếc vào cuối tháng 6 năm nay.

Đáng chú ý, hơn 80% số tàu gia nhập danh sách đăng ký của Nga trong giai đoạn này vốn đã nằm trong diện trừng phạt. Nhiều chiếc là tàu chở dầu hoặc tàu biển phục vụ hoạt động xuất khẩu.

Xu hướng trên diễn ra khi Mỹ và châu Âu tăng cường kiểm soát “đội tàu bóng tối”.

Theo công ty phân tích hàng hải Windward AI, kể từ tháng 12/2024, ít nhất 23 tàu thuộc nhóm này sử dụng cờ bị cho là không hợp lệ đã bị giới chức phương Tây giữ lại.

Áp lực kiểm soát khiến cách thức đăng ký của đội tàu cũng thay đổi nhanh chóng. Số tàu sử dụng “cờ giả” giảm từ 101 chiếc vào tháng 10/2025 xuống 45 chiếc vào cuối tháng 6 năm nay.

Một số tàu trước đây đăng ký dưới tên những quốc gia không vận hành hệ thống đăng kiểm tàu biển tương ứng, trong khi số khác liên tục thay đổi quốc kỳ để tránh bị chú ý.

Luke Wickenden, chuyên gia năng lượng tại CREA, ví hệ thống đăng ký tàu Nga như một “nơi trú ẩn một chiều” cho các phương tiện bị trừng phạt. Theo ông, cứ một tàu rời hệ thống lại có khoảng 9 chiếc gia nhập.

Theo quy định hàng hải quốc tế, mỗi tàu phải mang quốc kỳ của một quốc gia và chịu sự điều chỉnh của các quy tắc hàng hải tại nước đó.

Trong thời gian qua, Mỹ và EU gia tăng sức ép lên những quốc gia cung cấp dịch vụ đăng ký cho tàu bị trừng phạt. Một số nước sau đó loại hàng loạt phương tiện khỏi hệ thống của mình.

Chẳng hạn, Cameroon đã xóa đăng ký của hơn 30 tàu. Việc này khiến một số phương tiện trở thành tàu không quốc tịch, qua đó dễ đối mặt với các biện pháp kiểm tra hoặc tạm giữ trên biển.

Trước diễn biến này, Moscow chủ động khuyến khích nhiều tàu vận chuyển dầu Nga chuyển sang đăng ký trong nước. Tổng thống Vladimir Putin hồi tháng 6 ký sắc lệnh đơn giản hóa thủ tục để tàu có thể treo cờ Nga.

Động thái giúp các tàu có địa vị pháp lý rõ ràng hơn và đặt chúng trực tiếp dưới quyền tài phán của Moscow.

Vấn đề này từng gây căng thẳng hồi tháng 1, khi Mỹ bắt giữ tàu dầu Marinera treo cờ Nga. Giới chức Mỹ cho biết một tàu ngầm Nga xuất hiện trong khu vực vào thời điểm đó. Moscow sau đó phản đối, cho rằng việc giữ tàu vi phạm luật hàng hải quốc tế.

Tuy nhiên, tốc độ gia nhập hệ thống đăng ký của Nga gần đây bắt đầu chậm lại. Thay vào đó, hơn 50 tàu mới đã chuyển sang treo cờ Guinea Xích đạo. Quốc gia châu Phi này thông báo với Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) rằng họ đã "mở lại" hệ thống đăng ký tàu trong năm nay.

Điểm đáng chú ý là toàn bộ số tàu trên đều được Cơ quan Đăng kiểm Hàng hải Nga chứng nhận đủ điều kiện hoạt động, theo Michelle Wiese Bockmann, chuyên gia phân tích tình báo hàng hải cấp cao tại Windward. Điều này cho thấy chúng nhiều khả năng sẽ tham gia vận chuyển hàng hóa liên quan đến Nga.

Diễn biến này cũng có thể phản ánh một thay đổi trong chiến lược của Moscow. Tháng 6, tàu chở dầu Caroline Bezengi bị nổ ngoài khơi Oman.

Con tàu nằm trong diện trừng phạt và được một công ty Nga bảo hiểm. Theo Bockmann, những sự cố như vậy có thể khiến Moscow nhận thấy lợi ích của việc duy trì một khoảng cách nhất định với một phần đội tàu vận chuyển.

Theo FT