Ngành kinh tế tỷ đô của Việt Nam khởi sắc, Trung Quốc đóng vai trò then chốt

Thông tin từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), trong tháng 1/2026, xuất khẩu (XK) thủy sản Việt Nam đạt khoảng 874 triệu USD , tăng 13% so với cùng kỳ năm 2025.

Về cơ cấu sản phẩm, tôm tiếp tục là mặt hàng chủ lực với kim ngạch 331 triệu USD, tăng 6,4%, chiếm gần 38% tổng xuất khẩu. Sự tăng trưởng đến từ Trung Quốc và Nhật Bản. Cá tra là điểm sáng nổi bật khi đạt hơn 177 triệu USD, tăng mạnh 33,2%. Nhu cầu tốt từ Trung Quốc, ASEAN và Nhật Bản đã giúp mặt hàng này trở thành nhóm tăng trưởng cao nhất trong tháng.

XK mực, bạch tuộc đạt gần 69 triệu USD, tăng 30,9%, nhờ thị trường Nhật Bản và Hàn Quốc tiêu thụ tốt. Ngược lại, cá ngừ chỉ đạt khoảng 57 triệu USD, giảm 14%, chịu tác động trực tiếp từ những vướng mắc về MMPA và COA tại Mỹ.

Nhóm cua ghẹ và giáp xác khác giảm 10,6%, còn khoảng 31 triệu USD, trong khi nhuyễn thể có vỏ giảm 11,7%, xuống khoảng 20 triệu USD, do tiêu thụ chậm tại EU.

Tăng trưởng trong tháng đầu năm chủ yếu đến từ thị trường Trung Quốc, Nhật Bản, ASEAN và từ nhóm sản phẩm cá tra, mực – bạch tuộc.

Trung Quốc – Hongkong tiếp tục là thị trường lớn nhất của thủy sản Việt Nam trong tháng 1 với kim ngạch gần 250 triệu USD, tăng tới 28,7% so với cùng kỳ. Động lực chính đến từ nhu cầu nhập khẩu tôm phục vụ Tết Nguyên đán.

Đáng chú ý, tôm hùm là mặt hàng đóng góp đáng kể cho mức tăng trưởng này, khi phân khúc tôm cao cấp được tiêu thụ mạnh trong dịp lễ. Nhiều doanh nghiệp đã đẩy nhanh tiến độ giao hàng sang Trung Quốc trong tháng 1, tận dụng nhu cầu tăng cao trước kỳ nghỉ.

Trong khi đó, xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản, ASEAN, Hàn Quốc tăng ổn định. XK thủy sản sang Nhật Bản đạt gần 146 triệu USD, tăng 21,3%, tiếp tục là thị trường ổn định với nhu cầu tốt đối với tôm chế biến, cá tra phi lê đông lạnh và mực, bạch tuộc.

XK sang ASEAN đạt khoảng 69 triệu USD, tăng mạnh 32,2%, phản ánh xu hướng gia tăng thương mại nội khối và nhu cầu cao tại các thị trường như Thái Lan, Philippines, Singapore. Hàn Quốc đạt hơn 67 triệu USD, tăng 9,1%, chủ yếu nhờ tiêu thụ tốt mực, bạch tuộc và cá tra.

Trong khi nhiều thị trường tăng mạnh thì EU chỉ đạt gần 72 triệu USD, giảm 6,3%, do nhu cầu còn yếu và tồn kho từ cuối năm trước, đặc biệt ở nhóm nhuyễn thể và cua ghẹ. Trung Đông cũng giảm 9,4%, xuống còn khoảng 21 triệu USD, sau giai đoạn nhập khẩu mạnh cuối năm 2025.

Thị trường Mỹ trong tháng 1 chỉ đạt hơn 96 triệu USD, giảm 9,9% so với cùng kỳ. Sự sụt giảm này tập trung rõ ở nhóm cá ngừ. Đối với tôm xuất khẩu sang Mỹ, nhiều doanh nghiệp đã chủ động giao hàng sớm trong tháng 1 nhằm giảm rủi ro trước thời điểm công bố kết quả thuế chống bán phá giá vào ngày 17/2. VASEP cho hay, kim ngạch tôm sang Mỹ chưa giảm sâu trong tháng đầu năm, nhưng điều này đồng nghĩa với việc áp lực sẽ dồn sang các tháng tiếp theo.

VASEP đánh giá, dù tháng 1 ghi nhận mức tăng trưởng khá tích cực, xuất khẩu thủy sản trong tháng 2/2026 được dự báo sẽ giảm so với tháng 1 và giảm nhẹ so với cùng kỳ. Các yếu tố tác động đến XK thủy sản của Việt Nam phải kể đến kỳ nghỉ Tết Nguyên đán làm gián đoạn sản xuất và giao hàng. Bên cạnh đó, tác động rõ hơn từ kết quả thuế chống bán phá giá tôm tại Mỹ sau ngày 17/2.

Ngoài ra, những vướng mắc trong thực thi quy định Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA) của Hoa Kỳ và cấp Giấy chứng nhận thuỷ sản, sản phẩm thủy sản đạt yêu cầu xuất khẩu Hoa Kỳ (COA) tiếp tục ảnh hưởng đến xuất khẩu cá ngừ và các loài hải sản khác. Cùng với đó là nhu cầu nhập khẩu của Trung Quốc giảm sau khi đã tích trữ mạnh trong tháng 1.

Bức tranh xuất khẩu tháng đầu năm cho thấy động lực tăng trưởng hiện nay phụ thuộc nhiều vào thị trường châu Á, trong khi các rào cản chính sách tại Mỹ đang dần bộc lộ rõ tác động. Đây sẽ là yếu tố quan trọng chi phối diễn biến xuất khẩu thủy sản trong các tháng tiếp theo của năm 2026, VASEP nhấn mạnh.