Nữ NSND từng đỗ đại học ngành Y nhưng bỏ không học, sau thành thủ khoa trường nhạc, có giọng hát được ví như "báu vật"

Cố NSND Lê Dung, tên thật là Đoàn Lê Dung, sinh năm 1951 tại Quảng Ninh, trong một gia đình bình dân không có truyền thống nghệ thuật. Trước khi trở thành một trong những giọng soprano nổi bật của Việt Nam, bà từng trải qua tuổi thơ nhiều nhọc nhằn. Ngoài giờ đến trường, cô bé Lê Dung phụ mẹ làm ruộng, gánh rau ra chợ bán. Chính những năm tháng vất vả ấy đã góp phần tôi luyện sức bền và nội lực cho giọng hát của bà.

Năng khiếu âm nhạc của Lê Dung sớm được phát hiện khi bà mới 8 tuổi. Trong một lần đến trường làm công tác Đoàn, nhạc sĩ Đức Huyên nhận ra tố chất đặc biệt và đưa bà vào Câu lạc bộ Thiếu nhi Hạ Long. Từ đây, Lê Dung có cơ hội biểu diễn, thu thanh tại Đài Tiếng nói Việt Nam, ham gia những chương trình phục vụ các đoàn lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước mỗi khi đến Hạ Long.

Nhận xét về giọng hát của Lê Dung khi ấy, nhạc sĩ Đức Huyên từng cho biết trong dàn hợp xướng có hàng trăm người, bà vẫn nổi bật nhờ khả năng diễn xướng và giọng hát khỏe. Tiếng hát của cô bé không chỉ gây ấn tượng mà còn góp phần nâng cao chất lượng biểu diễn của cả câu lạc bộ.

Năm 17 tuổi, Lê Dung bắt đầu con đường ca hát chuyên nghiệp khi gia nhập Đoàn Văn công Quân khu Tả Ngạn. Đặc biệt , dù thi đỗ đại học ngành Y, bà vẫn quyết định không theo học mà lựa chọn gắn bó với nghệ thuật. Những năm tháng đầu đời ca hát, nữ nghệ sĩ đi biểu diễn ở nhiều nơi, từ thao trường, hầm mỏ đến những địa điểm phục vụ các chiến sĩ đang chiến đấu bảo vệ miền Bắc.

Năm 1976, Lê Dung chuyển về Đoàn Ca múa Tổng cục Chính trị. Một năm sau, bà bắt đầu theo học thanh nhạc bài bản tại Nhạc viện Hà Nội, dưới sự hướng dẫn của những giảng viên hàng đầu như NSND Trung Kiên, Nhà giáo Ưu tú Hồ Mộ La và NSND Thương Huyền. Quá trình đào tạo chính quy đã giúp bà phát triển kỹ thuật thanh nhạc, tạo nền tảng vững chắc cho sự nghiệp sau này.

Năm 1982, Lê Dung tốt nghiệp thủ khoa, đánh dấu một cột mốc quan trọng trên con đường nghệ thuật. Chỉ hai năm sau, bà được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú. Năm 1986, nữ nghệ sĩ được cử sang Liên Xô học cao học thanh nhạc tại Nhạc viện Tchaikovsky, một trong những cơ sở đào tạo âm nhạc danh tiếng thế giới. Tại đây, bà có cơ hội tiếp cận sâu hơn với kỹ thuật thanh nhạc cổ điển phương Tây, tiếp tục hoàn thiện khả năng chuyên môn.

Năm 1990, sau khi trở về nước, Lê Dung trở thành nghệ sĩ solo của Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam, đồng thời tham gia giảng dạy tại Nhạc viện Hà Nội. Năm 1993, khi mới 42 tuổi, bà được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân, ghi nhận những đóng góp nổi bật của bà cho nền âm nhạc nước nhà.

Sở hữu chất giọng soprano hiếm có với âm sắc sáng, vang, giàu nội lực cùng kỹ thuật thanh nhạc điêu luyện, Lê Dung có khả năng thể hiện nhiều dòng nhạc khác nhau, từ opera, nhạc cổ điển đến những ca khúc tiền chiến và cách mạng. Qua tiếng hát của bà, những tác phẩm như Người Hà Nội, Trường Ca Sông Lô, Xa Khơi, Mẹ Yêu Con hay Bài Ca Hy Vọng mang một sắc thái riêng, vừa giàu tính học thuật vừa gần gũi với cảm xúc của người nghe.

Không chỉ được giới chuyên môn đánh giá cao về kỹ thuật biểu diễn, Lê Dung còn có đóng góp đáng kể trong việc đưa âm nhạc cổ điển đến gần hơn với công chúng Việt Nam. Trước đây, dòng nhạc này chủ yếu được biết đến trong một bộ phận khán giả nhất định, chưa thực sự phổ biến rộng rãi. Bằng việc biểu diễn trên nhiều sân khấu, từ những nhà hát lớn đến các chương trình phục vụ đông đảo công chúng, nữ nghệ sĩ đã góp phần mở rộng khả năng tiếp cận âm nhạc cổ điển.

Điều đặc biệt là Lee Dung không chỉ thể hiện các tác phẩm kinh điển mà còn vận dụng kỹ thuật thanh nhạc cổ điển vào những ca khúc cách mạng, dân ca quen thuộc. Cách xử lý bài hát vừa chuẩn mực, tinh tế vừa giàu cảm xúc giúp bà tạo nên dấu ấn riêng, khiến những tác phẩm vốn thân thuộc với nhiều thế hệ khán giả được cảm nhận theo một cách mới.

Nhận xét về những đóng góp của nữ nghệ sĩ, NSND Phạm Ngọc Khôi từng đánh giá Lê Dung là trường hợp đặc biệt của nền âm nhạc Việt Nam, đồng thời nhấn mạnh công lao của bà trong việc đưa những giá trị của âm nhạc thế giới đến với công chúng trong nước. Theo ông, Lê Dung luôn có sự chọn lọc trong biểu diễn, qua đó giúp khán giả Việt Nam tiếp cận dòng nhạc cổ điển một cách tự nhiên hơn.

Bên cạnh sự nghiệp biểu diễn, Lê Dung còn dành nhiều tâm huyết cho công tác đào tạo. Bà từng giảng dạy thanh nhạc ở bậc cao học tại các cơ sở đào tạo âm nhạc ở Hà Nội, TP.HCM và Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Quân đội. Trong số những học trò được bà dìu dắt có nhiều giọng ca nổi tiếng như NSND Tạ Minh Tâm, NSND Thái Bảo, NSƯT Việt Hoàn, ca sĩ Ngọc Anh và Ngọc Hoàn.

Ngày 29/1/2001, NSND Lê Dung qua đời ở tuổi 50 sau một cơn tai biến mạch máu não, để lại niềm tiếc thương sâu sắc đối với giới nghệ thuật và công chúng. Sự ra đi đột ngột của bà khiến nhiều đồng nghiệp, khán giả bàng hoàng. Tang lễ của nữ nghệ sĩ tại Nhà tang lễ Bệnh viện Hữu nghị Việt Xô có rất đông người đến tiễn biệt. Hơn hai thập kỷ sau ngày Lê Dung qua đời, tiếng hát của bà vẫn được nhớ đến, hành trình của Lê Dung cho thấy tài năng chỉ thực sự tỏa sáng khi được nuôi dưỡng bằng sự bền bỉ và lòng tận hiến.

Tổng hợp