Nước nào có dân số ít nhất thế giới?

Khi nhắc đến khái niệm quốc gia, chúng ta thường mường tượng ra những vùng lãnh thổ rộng lớn với chục triệu, thậm chí hàng tỷ công dân sinh sống, lao động và kiến tạo nên các di sản. Tuy nhiên, bản đồ địa chính trị thế giới lại tồn tại một ngoại lệ, đó là Thành quốc Vatican hay Tòa Thánh Vatican.

Theo các báo cáo nhân khẩu học của Liên Hợp Quốc và dữ liệu từ chính quyền Vatican trong những năm gần đây, dân số của quốc gia này luôn duy trì ở mức 800 - dưới 1000 người. Để dễ hình dung, toàn bộ cư dân của đất nước này thậm chí không lấp đầy nửa khán đài của một nhà hát tầm trung và chỉ bằng một phần rất nhỏ so với lượng cư dân của một khu phố tại Việt Nam.

Mặc dù giữ kỷ lục tuyệt đối là quốc gia có dân số ít nhất thế giới, sự tồn tại của Vatican lại không hề mờ nhạt. Ngược lại, đây là một thực thể có tầm ảnh hưởng sâu rộng.

Quốc gia nhỏ nhất thế giới

Không chỉ có dân số thấp nhất, Vatican còn là quốc gia có diện tích nhỏ nhất thế giới. Đây là một dải đất rộng vỏn vẹn 0,44 km ² (tương đương 44 hecta), nằm lọt thỏm hoàn toàn trong lòng Thủ đô Rome của nước Italy. Không có biển, không có sông, không có tài nguyên thiên nhiên, biên giới của Vatican được xác định bởi những bức tường thành cổ kính bao quanh.

Vatican chính thức được thế giới công nhận là một quốc gia độc lập, có chủ quyền đầy đủ thông qua Hiệp ước Lateran được ký kết vào ngày 11/2/1929 giữa Tòa Thánh và Chính phủ Italy. Hiệp ước này đã giải quyết những tranh chấp kéo dài nhiều thập kỷ về quyền lực thế tục của Giáo hoàng, mang lại cho Vatican quyền tự quyết tối cao.

Dù quy mô vô cùng bé nhỏ, quốc gia này sở hữu đầy đủ mọi thiết chế của một nhà nước hiện đại, có quốc kỳ, quốc ca, hộ chiếu, hệ thống tư pháp, đài phát thanh, một ngân hàng riêng và thậm chí là tên miền internet quốc gia.

Nguyên tắc cấp quốc tịch độc nhất vô nhị

Lý do cốt lõi khiến Vatican trở thành quốc gia ít dân nhất thế giới không nằm ở các yếu tố môi trường hay khí hậu, mà xuất phát từ một hệ thống luật pháp nhân khẩu học không giống bất kỳ đâu trên thế giới.

Tại hầu hết các quốc gia, quốc tịch được cấp dựa trên nguyên tắc “quyền theo mảnh đất” (sinh ra trên lãnh thổ) hoặc “quyền theo huyết thống” (có cha mẹ là công dân). Nhưng tại Vatican, quyền công dân được cấp hoàn toàn dựa trên nguyên tắc “quyền theo chức vụ”. Điều này có nghĩa là một người chỉ trở thành công dân Vatican nếu người đó được bổ nhiệm đến làm việc và sinh sống tại đây, phục vụ cho các cơ quan của Tòa Thánh.

Thành phần dân số của Vatican chủ yếu bao gồm Giáo hoàng, các vị hồng y, các nhà ngoại giao của tòa thánh ở hải ngoại, các tu sỹ và đặc biệt là đội cận vệ, lực lượng vệ binh chịu trách nhiệm bảo vệ an toàn cho Giáo hoàng.

Đáng chú ý, quốc gia này không hề có bệnh viện phụ sản hay bất kỳ phòng sinh nào. Hầu như không có một đứa trẻ nào được sinh ra với quốc tịch Vatican từ lúc chào đời.

Hơn thế nữa, quốc tịch Vatican về bản chất là dạng quốc tịch tạm thời. Khi một công dân kết thúc nhiệm kỳ công tác, từ chức hoặc về hưu, quốc tịch Vatican của họ sẽ tự động bị thu hồi. Trừ khi họ giữ song tịch từ trước, nếu không, theo thỏa thuận của Hiệp ước Lateran, họ sẽ tự động được cấp quốc tịch Italy. Chính sách kiểm soát chặt chẽ bằng vị trí công việc này giúp dân số Vatican luôn duy trì ở con số tối thiểu, không bao giờ phải đối mặt với bài toán bùng nổ dân số, quá tải y tế hay khủng hoảng an sinh xã hội.

Cỗ máy kinh tế vận hành thế nào?

Làm thế nào một quốc gia chưa tới 1.000 dân có thể tự vận hành và duy trì một bộ máy đồ sộ để quản lý hàng tỷ tín đồ Công giáo trên toàn cầu? Bí mật nằm ở một cấu trúc kinh tế phi truyền thống vô cùng hiệu quả.

Vatican là quốc gia hiếm hoi trên thế giới không đánh thuế thu nhập đối với công dân của mình. Nền kinh tế của họ vận hành dựa trên các nguồn thu phi thương mại đặc biệt. Nguồn thu lớn nhất và ổn định nhất đến từ hệ thống Bảo tàng Vatican và Nhà nguyện Sistine lừng danh. Dù chỉ có vài trăm công dân, nhưng ước tính mỗi ngày Vatican đón tới gần 20.000 lượt du khách, mang lại nguồn doanh thu khổng lồ từ tiền bán vé tham quan.

Bên cạnh đó, việc phát hành tem bưu chính, tiền xu lưu niệm và các ấn phẩm tôn giáo cũng mang lại một khoản ngoại tệ lớn. Những sản phẩm này luôn được giới sưu tầm trên toàn thế giới săn lùng gắt gao nhờ tính độc quyền và số lượng phát hành giới hạn.

Ngoài ra, Tòa Thánh còn nhận được sự hậu thuẫn tài chính to lớn từ khoản quyên góp tự nguyện thường niên của các giáo phận và hàng triệu tín đồ Công giáo trên khắp thế giới. Nguồn tài chính này, kết hợp với các hoạt động đầu tư tài sản, bất động sản quốc tế thông qua Viện Giáo vụ (Ngân hàng Vatican), đảm bảo cho quốc gia siêu nhỏ này một vị thế tài chính vô cùng vững chắc.

Quyền lực mềm trên bàn cờ quốc tế

Trong quan hệ quốc tế, lãnh thổ rộng và dân số đông thường được coi là thước đo cứng của sức mạnh quốc gia. Thế nhưng, Thành Vatican phủ nhận học thuyết cổ điển này bằng một thứ quyền lực mềm sắc bén.

Dân số chỉ xoay quanh mốc 1.000 người nhưng người đứng đầu Vatican - Đức Giáo hoàng, lại là vị lãnh đạo tinh thần tối cao của một cộng đồng khổng lồ với hơn 1,3 tỷ tín đồ Công giáo La Mã trải dài trên khắp các châu lục. Lời nói, thông điệp và các Tông thư của Giáo hoàng có sức lan tỏa sâu rộng, ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức, lăng kính đạo đức và thậm chí là quan điểm chính trị, xã hội của hàng trăm triệu người.

Trên mặt trận ngoại giao, Vatican duy trì quan hệ ngoại giao chính thức với hơn 180 quốc gia trên thế giới, một mạng lưới mà rất nhiều quốc gia lớn phải mơ ước. Tòa Thánh cũng nắm giữ tư cách quan sát viên thường trực tại Liên Hợp Quốc, có tiếng nói mang sức nặng học thuật và đạo đức trong các vấn đề toàn cầu như hòa bình, biến đổi khí hậu, nhân quyền và xóa đói giảm nghèo. Lịch sử ngoại giao thế giới đã không ít lần chứng kiến vai trò trung gian hòa giải xuất sắc của Vatican trong các cuộc khủng hoảng, căng thẳng quốc tế.

Sự tồn tại của quốc gia có dân số ít nhất thế giới Vatican, là một minh chứng sống động cho thực tế rằng, quy mô nhân khẩu không phải là biến số duy nhất định đoạt vị thế của một thực thể có chủ quyền. Với chưa tới một nghìn con người, không có tỷ lệ sinh, không có quân đội hùng hậu hay các tổ hợp công nghiệp đồ sộ, quốc gia này vẫn kiến tạo nên một mạng lưới quyền lực vươn đến mọi ngóc ngách của địa cầu.

Nhìn từ lăng kính đa chiều, Vatican là sự đan xen hoàn hảo giữa nền tảng đức tin hàng thiên niên kỷ, sự khôn khéo trong thuật quản trị nhân khẩu và một cơ chế ngoại giao độc nhất vô nhị, lưu giữ những giá trị văn hóa và tinh thần vượt xa những giới hạn chật hẹp của diện tích và dân số.