Quốc gia thân thiết bất ngờ muốn gạch tên Nga khỏi dự án 14 tỷ USD

2 nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết chính phủ Hungary đang rà soát toàn diện dự án Paks II. Khi được hỏi liệu quá trình này có dẫn tới việc thay thế tập đoàn Rosatom của Nga hay không, một nguồn tin cho biết “mọi kịch bản đều đang được xem xét”. Chính phủ của Thủ tướng Peter Magyar, người giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử hồi tháng 4, dự kiến đưa ra quyết định cuối cùng vào cuối năm nay hoặc đầu năm sau.

Paks II được trao cho Rosatom năm 2014 dưới thời cựu thủ tướng Viktor Orban mà không qua đấu thầu. Dự án ban đầu được ước tính có tổng vốn 12,5 tỷ euro (hơn 14 tỷ USD). Đến thời điểm đổ bê tông đầu tiên hồi tháng 2, Hungary đã chi hơn 2 tỷ euro, tương đương 2,24 tỷ USD, cho dự án.

Rosatom cho biết vẫn triển khai Paks II theo tiến độ đã thống nhất với khách hàng, trong khi quá trình sản xuất những thiết bị chính cho các tổ máy tương lai cũng đang diễn ra. Tập đoàn Nga khẳng định chưa nhận được thông báo chính thức nào từ phía Hungary về ý định chấm dứt hợp đồng và cho rằng hiện không có căn cứ pháp lý cho quyết định như vậy.

Việc thay nhà thầu giữa chừng có thể khiến Budapest đối mặt bài toán tài chính và pháp lý phức tạp. Nguồn tin cho biết quá trình rà soát sẽ đánh giá hậu quả pháp lý, kỹ thuật, tài chính và tiến độ nếu Hungary đổi nhà cung cấp. Chính phủ cũng phải xác định liệu dự án còn khả thi về mặt tài chính hay không.

Hợp đồng ban đầu với Rosatom đã được sửa đổi 5 lần. Bản sửa đổi thứ 6 đã được chuẩn bị nhưng chưa ký. Nếu kết quả cuối cùng là loại Rosatom khỏi dự án, Hungary có nguy cơ phải chấp nhận khoản 1,1 tỷ euro đã thanh toán cho tập đoàn Nga, đồng thời có thể phát sinh thêm tiền phạt do vi phạm hợp đồng.

Chưa có nhà cung cấp thay thế nào được nêu tên. Tuy nhiên, một nguồn tin cho rằng lựa chọn một công ty châu Âu có thể giúp đơn giản hóa những vấn đề liên quan đến chính sách đối ngoại và môi trường trừng phạt.

Dù vậy, thay Rosatom không đồng nghĩa những khó khăn của Paks II sẽ biến mất. Những thách thức về quản lý và triển khai một dự án hạt nhân quy mô lớn vẫn còn nguyên. Paks II cũng gặp thêm trở ngại pháp lý sau khi Tòa án Công lý EU năm 2025 hủy quyết định của Ủy ban châu Âu cho phép Hungary sử dụng hỗ trợ nhà nước cho dự án.

Điều đáng chú ý là Budapest không có ý định từ bỏ điện hạt nhân. Một nguồn tin gần chính phủ cho biết giới chức đang nghiêng về kết luận rằng việc mở rộng Paks vẫn cần thiết, nhưng Rosatom không nhất thiết phải tiếp tục tham gia.

Hungary muốn tăng nguồn điện trong nước để đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn, đồng thời cần nguồn điện nền ổn định để cân bằng các nguồn tái tạo như điện gió và mặt trời.

“Năng lượng hạt nhân và chuỗi cung ứng hạt nhân mang lại tiềm năng lớn nhất, kể cả ở cấp độ châu Âu, để bảo đảm và củng cố năng lực của chúng tôi”, Thứ trưởng phụ trách năng lượng hạt nhân Zsuzsa Beres nói.

Trong lúc chờ Paks II, Budapest đang cân nhắc xin phép kéo dài thêm 20 năm tuổi thọ của 4 lò phản ứng hiện hữu do Nga chế tạo. Giấy phép vận hành của các lò này lần lượt hết hạn trong giai đoạn 2032-2037.

Những rủi ro của việc phụ thuộc vào nhà máy hiện tại cũng ngày càng rõ. Hạn hán hồi tháng 8 từng đẩy các lò phản ứng Paks đến gần tình trạng phải ngừng hoạt động do khó khăn về nguồn nước làm mát.

Paks II hiện là dự án điện hạt nhân nổi bật nhất của Rosatom trong EU, đặc biệt sau khi Phần Lan hủy hợp đồng với tập đoàn Nga năm 2022.

Khác dầu khí, ngành hạt nhân Nga đến nay vẫn tránh được các biện pháp trừng phạt của EU. Năm 2025, Nga còn cung cấp khoảng 23% dịch vụ làm giàu uranium và 16% uranium tự nhiên cho EU.

Theo Reuters