Việt Nam có một vị Trạng nguyên từng khiến vua Minh phải nể phục chỉ sau một màn “cầu mưa”

Có những câu chuyện về các bậc hiền tài trong lịch sử không chỉ được nhớ đến bởi bảng vàng hay những chức tước từng nắm giữ, mà còn bởi cách họ ứng biến trước những tình huống bất ngờ. Nguyễn Nghiêu Tư là một nhân vật như thế. Từng sang Trung Quốc với vai trò sứ thần, ông nổi tiếng bởi tài ứng đối và hàng loạt giai thoại thú vị, trong đó có câu chuyện lập đàn cầu mưa giúp vua Minh giải hạn bằng một màn ứng biến khiến nhà vua phải nể phục.

Nguyễn Nghiêu Tư có tên húy là Nguyễn Trư, hiệu Tùng Khê, quê ở xã Phù Lương, huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh. Theo sách Những bậc hiền nhân trong lịch sử Việt Nam, sở dĩ ông có biệt danh "Trạng Lợn" là bởi cha ông làm nghề thịt lợn, còn ông lại sinh vào tháng 10 âm lịch, tức tháng Hợi. Khi còn nhỏ, mọi người gọi ông là "cậu Lợn", đến khi đỗ trạng nguyên thì cái tên Trạng Lợn được dùng để nhắc đến ông.

Tuổi thơ của Nguyễn Nghiêu Tư cũng gắn với một hành trình học tập khá đặc biệt. Mồ côi từ nhỏ, ông từng phải đi làm thuê cho một gia đình giàu có ở huyện Tiên Du. Nhận thấy cậu bé thông minh, sáng dạ, tiến sĩ Vũ Mộng Nguyên quý mến và đón về nuôi dạy.

Ngay từ nhỏ, Nguyễn Nghiêu Tư đã nổi tiếng chăm chỉ học hành. Những lúc ra ao rửa bèo hay ra vườn hái rau, ông vẫn tranh thủ cầm que nhọn vạch chữ xuống đất, hoặc viết lên những chiếc lá chuối, lá khoai để ghi nhớ những chữ khó. Sự ham học ấy được cho là một trong những nền tảng giúp ông đạt thành tích cao trên con đường khoa cử.

Sau khi đỗ trạng nguyên năm 1448, Nguyễn Nghiêu Tư ra làm quan dưới triều Hậu Lê và từng đảm nhận nhiều chức vụ. Ông được biết đến với tài ứng đối nhanh nhạy, từng giữ chức Hàn lâm trực học sĩ, An phủ sứ lộ Tân Hưng Thượng. Một số tư liệu còn ghi ông từng giữ chức Chưởng lục bộ Thượng thư. Nhà vua đánh giá cao tài năng và những đóng góp của ông, gia phong là Thượng quốc công trạng nguyên.

Không chỉ nổi tiếng trong nước, Nguyễn Nghiêu Tư còn được nhắc đến qua những câu chuyện liên quan đến hoạt động bang giao với phương Bắc. Một giai thoại kể rằng trong lần tiếp sứ thần Trung Quốc, ông từng hiến kế để làm đối phương thất thế trong một ván cờ. Nhưng nổi tiếng hơn cả vẫn là câu chuyện ông sang nhà Minh và được vua Minh mời cầu mưa giữa lúc hạn hán kéo dài.

Theo sách Những bậc hiền nhân trong lịch sử Việt Nam, khi ấy Trung Quốc xảy ra hạn hán. Nhân dịp Trạng Lợn sang thăm, vua Minh muốn thử tài nên mời ông lập đàn cầu đảo. Nguyễn Nghiêu Tư nhận lời, nhưng yêu cầu nhà vua cho dựng một đàn lễ thật uy nghiêm. Việc này cũng giúp ông có thêm thời gian chuẩn bị.

Đến khi nhìn thấy cỏ gà lang, Trạng Lợn bước lên đàn làm lễ và bắt đầu khấn bằng những câu nói lái: "Hường binh, hòa binh, tam tinh, kẹo tinh, bát tinh, linh tinh tinh...". Vua Minh nghe xong thì cho rằng ông am hiểu sâu rộng về thiên văn, thông tường vị trí và thứ bậc của các vì tinh tú.

Điều khiến câu chuyện trở nên đặc biệt là ngay sau khi khóa lễ kết thúc, trời đổ mưa lớn. Vua Minh càng thêm khâm phục tài năng của vị trạng nguyên đến từ Đại Việt.

Tất nhiên, câu chuyện cầu mưa của Trạng Lợn được lưu truyền dưới dạng giai thoại, khó có thể xem là một sự kiện lịch sử đã được kiểm chứng. Tuy vậy, câu chuyện vẫn cho thấy hình ảnh Nguyễn Nghiêu Tư trong ký ức dân gian: một vị trạng nguyên thông minh, có khả năng ứng biến và đặc biệt giỏi đối đáp trong những tình huống ngoại giao.

Cũng từ những câu chuyện về tài năng của ông trong quan hệ với phương Bắc, Nguyễn Nghiêu Tư được dân gian nhắc đến với danh xưng "lưỡng quốc trạng nguyên". Ông thường được xếp cùng Mạc Đĩnh Chi, Nguyễn Trực và Nguyễn Đăng Đạo trong nhóm bốn nhân vật được gọi là lưỡng quốc trạng nguyên của lịch sử khoa bảng Việt Nam.

Dù nhiều chi tiết trong những câu chuyện về Trạng Lợn mang màu sắc dân gian, hình tượng Nguyễn Nghiêu Tư vẫn để lại dấu ấn đặc biệt. Đó là hình ảnh một người từng có tuổi thơ khó khăn nhưng ham học, vươn lên bằng tài năng và sau này trở thành một trạng nguyên nổi tiếng với trí tuệ, khả năng ứng đối và những câu chuyện ngoại giao đầy thú vị.

Tổng hợp