Việt Nam sở hữu kho báu được cả thế giới thèm khát, Trung Quốc nhiều lần ngỏ lời dù trữ lượng gấp 12 lần

Theo số liệu được Cục Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) công bố, trữ lượng đất hiếm của Việt Nam hiện đứng thứ 6 thế giới, đạt 3,5 triệu tấn. Ước tính trữ lượng này lớn gấp gần 2 lần của Mỹ, gấp hơn 700 lần so với Thái Lan. Trong khi đó, Trung Quốc là quốc gia đứng thứ nhất thế giới với trữ lượng 44 triệu tấn.

Đất hiếm là nhóm 17 nguyên tố quan trọng trong nhiều ứng dụng công nghệ cao như pin ô tô điện, chip bán dẫn, tua bin gió, động cơ phản lực và các sản phẩm điện tử tiên tiến. Vì vậy, sự giàu có này là một lợi thế không nhỏ cho Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.

Việt Nam đã bắt đầu triển khai nhiều hoạt động nhằm đánh giá, quy hoạch và khai thác tiềm năng này một cách bài bản. Cơ quan chức năng đã hoàn thiện giai đoạn một và một phần giai đoạn hai của Đề án đánh giá tổng thể trữ lượng khoáng sản chiến lược, trong đó đất hiếm là một trong những trọng tâm. Dữ liệu điều tra được cập nhật vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về khoáng sản, tạo nền tảng pháp lý và kỹ thuật để xây dựng chiến lược dài hạn và thu hút đầu tư.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và Khoáng sản chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, xác định đất hiếm là tài nguyên chiến lược quốc gia. Đây là bước quan trọng nhằm tạo hành lang pháp lý minh bạch, giúp quản lý và khai thác tài nguyên này một cách bền vững. Nhiều nghị định và thông tư hướng dẫn cũng đã được ban hành nhằm hoàn thiện hệ thống quản lý, kiểm soát và xử lý các hoạt động khai thác trái phép.

Với Đề án "Điều tra, đánh giá tổng thể tiềm năng khoáng sản chiến lược (đất hiếm) trên lãnh thổ Việt Nam (phần đất liền) và thăm dò một số diện tích có triển vọng", trong năm 2026, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam đặt mục tiêu hoàn thành thi công giai đoạn 2 và tiếp tục triển khai khai thác thử nghiệm tại Phú Thọ.

Nhờ sở hữu trữ lượng dồi dào, nhiều nước lớn trên thế giới bày tỏ quan tâm tới đất hiếm tại Việt Nam. Vào tháng 4/2024, Công ty Nhà nước Tập đoàn Đất hiếm Trung Quốc (CREG), một trong những công ty đất hiếm lớn nhất thế giới, hiện nắm 37,6% hoạt động khai thác đất hiếm của Trung Quốc đã bày tỏ mong muốn được hợp tác khai thác, chế biến đất hiếm tại Việt Nam.

Đáng chú ý, đây là lần thứ hai Tập đoàn Trung Quốc này ngỏ lời đầu tư vào đất hiếm Việt Nam. Trước đó, tại buổi làm việc giữa Chủ tịch Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp với Tập đoàn Đất hiếm Trung Quốc vào 23/11/2023, CREG cũng đã mở lời mong muốn hợp tác.

Trong khi đó, Mỹ lại đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguyên liệu này. Theo thống kê từ Reuters, ngành hàng không vũ trụ, sản xuất chip bán dẫn và các lĩnh vực công nghiệp công nghệ cao tại Mỹ đang khan hiếm đáng kể nguyên tố như yttrium và scandium – hai nguyên tố thuộc nhóm đất hiếm.

Hiện Mỹ hầu như không có nguồn cung nội địa cho scandium và phụ thuộc mạnh vào nhập khẩu, trong đó phần lớn đến từ Trung Quốc. Dù Bắc Kinh đã nới lỏng xuất khẩu một số nguyên tố, lượng yttrium xuất sang Mỹ vẫn ở mức thấp so với nhu cầu thực tế.

Tình trạng thiếu hụt đã khiến một số nhà sản xuất phải tạm dừng hoặc ưu tiên cung cấp cho các khách hàng lớn, trong khi các đối tác nhỏ hơn và thị trường quốc tế gặp khó khăn trong tiếp cận nguyên liệu.

Giới chức Mỹ đang tìm cách đàm phán với Trung Quốc và phát triển nguồn cung thay thế nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn duy nhất này. Dù việc thiếu đất hiếm chưa làm gián đoạn trực tiếp sản xuất chip hay động cơ phản lực, nguồn cung hạn chế đang khiến các doanh nghiệp lo ngại về tính bền vững của chuỗi cung ứng chiến lược này trong trung và dài hạn.

Việc Việt Nam sở hữu trữ lượng đất hiếm thuộc top đầu thế giới trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu gặp thách thức là cơ hội chiến lược lớn. Nếu được khai thác, chế biến và quản lý hiệu quả, tài nguyên này có thể giúp Việt Nam không chỉ thúc đẩy công nghiệp nội địa mà còn góp phần giải quyết áp lực nguồn cung toàn cầu, đồng thời tạo động lực mới để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ cao thế giới.