Việt Nam vừa có thêm 2 hầm xuyên núi cộng lại dài gần 1 km trên độ cao 700 m: Bắc qua địa hình hiểm trở bậc nhất với 43 khúc cua, tổng đầu tư hơn 2.000 tỷ đồng

Mới đây, tuyến đường sắt Bắc – Nam đã ghi nhận một dấu mốc đáng chú ý khi các đoàn tàu chính thức lưu thông qua hai hầm đường sắt mới tại khu vực đèo Khe Nét, tỉnh Quảng Trị.

Cụ thể, theo thông tin được Tập đoàn Đèo Cả công bố, sau khi hoàn thành giai đoạn vận hành thử, các đoàn tàu đầu tiên đã chính thức chạy qua hầm Khe Nét với tốc độ khai thác tối đa 60 km/h. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong nỗ lực tháo gỡ điểm nghẽn giao thông đường sắt tồn tại nhiều năm qua.

Trước đó, ngày 21/9, đã có chuyến tàu hàng chạy thử an toàn qua hầm, mở đầu quá trình vận hành thử kéo dài 6 ngày. Trong thời gian này, tốc độ chạy tàu được nâng dần từ 5 km/h lên 15 km/h, trước khi đạt mức 60 km/h. Kết quả kiểm tra đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, tạo cơ sở để đưa tuyến đường sắt mới vào khai thác.

Được biết, hai đường hầm nằm trong dự án cải tạo đường sắt khu vực đèo Khe Nét, thuộc tuyến Hà Nội – TP.HCM, đi qua địa bàn các xã Đồng Lê và Tuyên Sơn, tỉnh Quảng Trị, trước đây thuộc tỉnh Quảng Bình.

Theo Ban Quản lý dự án Đường sắt, công trình được khởi công vào tháng 3/2024, với tổng mức đầu tư toàn dự án hơn 2.000 tỷ đồng. Nguồn vốn thực hiện bao gồm vốn vay ODA từ Quỹ Hợp tác phát triển kinh tế Hàn Quốc (EDCF) và vốn đối ứng của Chính phủ Việt Nam.

Điểm đặc biệt là dự án không chỉ xây dựng hai hầm xuyên núi mà còn hình thành một tuyến đường sắt mới, kết hợp hệ thống cầu vượt địa hình nhằm thay thế đoạn đường đèo có nhiều khúc cua nguy hiểm trước đây.

Hai hầm dài gần 1 km, nối với nhau bằng cây cầu dài 561 m

Dự án cải tạo đường sắt khu vực đèo Khe Nét có tổng chiều dài gần 6,8 km, gồm hơn 2,2 km đường sắt được nâng cấp, cải tạo và gần 4,6 km tuyến đường sắt cải dịch mới. Trong đó, hai hầm xuyên núi là những hạng mục quan trọng nhất. Hầm số 1 dài 580 m, hầm số 2 dài 355 m, đưa tổng chiều dài hai hầm lên khoảng 935 m. Các hầm có khổ rộng 10 m, được thiết kế theo tiêu chuẩn hầm đường sắt cấp I.

Đáng chú ý, nằm giữa hai hầm là cây cầu đường sắt dài 561 m, bắc qua địa hình đồi núi, khe và suối. Công trình tạo nên hệ thống cầu – hầm liên hoàn, giúp các đoàn tàu di chuyển theo hướng tuyến mới thay vì phải men theo những đoạn đường ray quanh co trên sườn núi.

Ngoài cây cầu này, dự án còn xây dựng các cầu dẫn khác, nâng tổng số cầu xây mới lên 3 cầu với tổng chiều dài gần 800 m. Các hạng mục đi kèm gồm nâng cấp ga Đồng Chuối, hệ thống thông tin tín hiệu, gia cố mái taluy và cải dịch khoảng 350 m Quốc lộ 15.

Để xây dựng được công trình, các đơn vị thi công phải đối mặt với không ít khó khăn. Theo Tập đoàn Đèo Cả, khu vực đào hầm có địa chất phức tạp, gồm đá vôi phong hóa, các lớp đất sét bão hòa nước và nhiều mạch nước ngầm. Riêng hầm số 1 từng xảy ra nhiều đợt sạt lở cục bộ, có thời điểm tiến độ đào chỉ đạt 0,4–0,8 m/ngày.

Công trường được tổ chức thi công liên tục theo phương án 3 ca, 4 kíp. Tại thời điểm thông hầm, hơn 250 cán bộ, kỹ sư, công nhân cùng khoảng 30 thiết bị chuyên dụng được huy động. Hầm số 2 được đào thông vào tháng 10/2024, trong khi hầm số 1 hoàn thành thông hầm vào tháng 6/2025.

Không còn phải men theo đoạn đèo quanh co, tốc độ tối đa tăng lên 60 km/h

Trước khi hai hầm đường sắt mới được đưa vào khai thác, đèo Khe Nét từng là một trong những đoạn tuyến khó khăn trên hành trình Bắc – Nam.

Theo tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam, đèo Khe Nét dài hơn 10 km, nằm ở độ cao trên 700 m so với mực nước biển, có độ dốc lớn và tổng cộng 43 đường cong nguy hiểm. Đặc biệt, một đoạn đường ray uốn lượn liên tiếp còn được gọi là khu vực "cua bóng đèn".

Do điều kiện địa hình, tốc độ tàu qua khu vực thường bị giới hạn dưới 30 km/h, có những đoạn chỉ đạt khoảng 20–25 km/h. Với các đoàn tàu hàng tải trọng lớn, ngành đường sắt còn phải bố trí thêm đầu máy phụ phía sau để hỗ trợ vượt dốc. Sau khi lên hết đèo, tàu phải dừng để tách đầu máy, khiến thời gian di chuyển kéo dài và làm tăng chi phí vận hành.

Sự xuất hiện của hai hầm xuyên núi đã giúp thay đổi đáng kể cách tổ chức chạy tàu tại đây. Thay vì đi theo đoạn đường đèo quanh co trước kia, các đoàn tàu được chuyển sang tuyến mới có hướng đi thuận lợi hơn, tránh đoạn đường ray cũ với hàng loạt khúc cua hẹp.

Việc cải tạo giúp rút ngắn gần 2 km cự ly chạy tàu trên khu gian Kim Lũ – Đồng Chuối, đồng thời giảm độ dốc tối đa từ 17‰ xuống 13‰.

Nhờ đó, thời gian tàu khách đi qua khu gian được rút ngắn từ 18 phút xuống còn khoảng 12–14 phút. Đối với tàu hàng, thời gian giảm từ 25 phút xuống 15–18 phút. Năng lực thông qua cũng được nâng từ 17,8 lên khoảng 26,6 đôi tàu mỗi ngày đêm.

Không chỉ giúp hành khách tiết kiệm thời gian, tuyến đường sắt mới còn mang lại lợi ích cho vận tải hàng hóa. Đoàn tàu có thể thêm lượng hàng khoảng 300–400 tấn tùy loại đầu máy, trong khi ngành đường sắt không còn phải bố trí đầu máy đẩy tại khu gian Đồng Chuối – Kim Lũ.

Đặc biệt, theo Tập đoàn Đèo Cả, tốc độ khai thác tối đa qua hầm mới đã đạt 60 km/h, cao hơn đáng kể so với mức dưới 30 km/h thường thấy trên đoạn đèo trước đây.

Theo Ban Quản lý dự án Đường sắt, việc chuyển hướng tuyến từ đường sắt cũ sang tuyến mới đã hoàn thành vào ngày 19/9/2026. Mặc dù một số hạng mục phụ trợ vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện, các đoàn tàu đã có thể lưu thông qua hầm.

Việc đưa hai hầm xuyên núi cùng hệ thống cầu đường sắt vào khai thác không chỉ thay đổi hành trình vượt đèo Khe Nét, mà còn góp phần nâng cao năng lực vận tải và từng bước hiện đại hóa tuyến đường sắt Bắc – Nam.