Xung đột Mỹ, Israel và Iran leo thang, xuất nhập khẩu Việt Nam ảnh hưởng ra sao?

Xung đột giữa Iran và Israel, cùng những diễn biến phức tạp tại Trung Đông, đang làm dấy lên lo ngại về tác động dây chuyền tới kinh tế toàn cầu. Với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, câu hỏi đặt ra là xuất nhập khẩu sẽ chịu ảnh hưởng ra sao trong bối cảnh địa chính trị leo thang?

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Tuấn Việt - Tổng giám đốc Công ty Xúc tiến Xuất khẩu VIETGO - cho rằng dù bối cảnh quốc tế đang biến động, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số của Việt Nam vẫn không phải là bất khả thi.

“Cấu trúc thế giới đã chuyển từ trạng thái hòa bình sang xung đột. Khi điều đó xảy ra, nhu cầu thị trường sẽ thay đổi tức thì. Nếu doanh nghiệp vẫn giữ nguyên tư duy sản xuất và mặt hàng của thời bình, chúng ta sẽ tự làm khó mình,” ông Việt nhận định.

Theo ông, trong bối cảnh này, các mặt hàng xa xỉ sẽ có xu hướng tiêu thụ chậm lại, trong khi nhóm hàng thiết yếu và hậu cần lại nổi lên. Nông sản, lương thực có thể bảo quản dài ngày được đánh giá là vẫn có dư địa tăng trưởng. Bên cạnh đó, những sản phẩm phục vụ trực tiếp cho sinh hoạt trong điều kiện khắc nghiệt hoặc phục vụ hậu cần như tăng bạt, áo mưa, đồ bảo hộ… có thể ghi nhận nhu cầu đột biến nếu xung đột kéo dài.

Tuy nhiên, theo vị chuyên gia này, tác động lớn nhất tới xuất khẩu Việt Nam hiện nay không nằm ở nhu cầu, mà nằm ở logistics. Xung đột tại Trung Đông khiến tuyến vận tải qua Biển Đỏ và kênh đào Suez – cửa ngõ quan trọng kết nối châu Á với châu Âu – bị đe dọa nghiêm trọng. Nhiều hãng tàu buộc phải đổi lộ trình, vòng qua Mũi Hảo Vọng của Nam Phi.

“Việc thay đổi lộ trình khiến thời gian vận chuyển tăng thêm 20–25 ngày. Một chuyến hàng đi châu Âu trước đây mất khoảng 25 ngày thì nay có thể kéo dài tới 50 ngày,” ông Việt cho biết. Không chỉ thời gian, chi phí vận tải cũng tăng mạnh do rủi ro chiến tranh và chi phí nhiên liệu phát sinh, với mức cước có thời điểm cao gấp 2–3 lần bình thường.

Điều này đặc biệt bất lợi đối với nhóm hàng nông sản tươi. Theo ông Việt, nhiều mặt hàng như chuối, thanh long có vòng đời bảo quản tối đa khoảng 35 ngày. Khi thời gian vận chuyển kéo dài lên tới 50 ngày, nguy cơ hỏng hàng là rất lớn.

Bên cạnh rủi ro về vận chuyển, doanh nghiệp còn đối mặt với nguy cơ phát sinh chi phí và rủi ro thanh toán. Khi tàu đi chậm hơn dự kiến, các thư tín dụng (LC) có thể bị quá hạn, gây đình trệ giao dịch.

Về giải pháp, vị chuyên gia cho rằng trong giai đoạn nhạy cảm này, doanh nghiệp nên ưu tiên điều kiện giao hàng FOB, tức bán hàng tại cảng đi và thu tiền ngay khi hàng lên tàu, nhằm giảm thiểu rủi ro vận tải. Nếu buộc phải giao theo điều kiện CIF hoặc CNF, việc mua bảo hiểm rủi ro chiến tranh là bắt buộc, đồng thời nên ưu tiên các hãng tàu đi thẳng, hạn chế chuyển tải.

Dù vậy, ông Việt cho rằng chiến sự không đồng nghĩa với đóng băng thương mại. “Đây là lúc doanh nghiệp cần bình tĩnh, nhận diện cơ hội trong thách thức,” ông nói. Theo ông, nếu biết điều chỉnh cơ cấu mặt hàng và quản trị rủi ro tốt, xuất khẩu Việt Nam vẫn có thể duy trì đà tăng trưởng, thậm chí tận dụng được sự dịch chuyển đơn hàng trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc.