An ninh năng lượng không chỉ là có đủ xăng dầu

Theo ông Đỗ Mạnh Bình, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Dầu Việt Nam (PVOIL), trong bối cảnh mới, an ninh năng lượng không chỉ là câu chuyện có đủ xăng dầu hay có đủ năng lực dự trữ. Quan trọng hơn, đó là khả năng duy trì dòng chảy năng lượng liên tục, an toàn, linh hoạt, với chi phí hợp lý trong mọi tình huống.

Ông Bình nêu thực tế, thị trường có thể không thiếu nguồn cung trên quy mô quốc gia, nhưng vẫn có thể xảy ra thiếu hụt cục bộ nếu đường vận chuyển bị chia cắt, cảng biển dừng hoạt động, hệ thống điều hành gặp sự cố hoặc nguồn hàng không đến được đúng nơi, đúng thời điểm. Vì vậy, doanh nghiệp đầu mối xăng dầu không chỉ thực hiện chức năng thương mại, mà còn là một bộ phận quan trọng trong năng lực chống chịu của hệ thống năng lượng quốc gia.

Phân tích những thách thức hiện nay, ông Đỗ Mạnh Bình cho rằng chuỗi cung ứng xăng dầu đang phải đối mặt với 4 nhóm rủi ro lớn.

Trước tiên là rủi ro địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng quốc tế. Theo ông Bình, xung đột tại Trung Đông, căng thẳng Mỹ - Iran, xung đột Nga - Ukraine và cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn có thể tác động rất nhanh đến giá dầu, cước vận tải, bảo hiểm hàng hải và khả năng tiếp cận nguồn hàng.

Mặc dù các xung đột xảy ra ngoài lãnh thổ Việt Nam nhưng vẫn có thể làm gián đoạn nguồn dầu thô nhập khẩu cho các nhà máy lọc dầu trong nước, đồng thời gây khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn xăng dầu thay thế với mức giá hợp lý.

Trong bối cảnh thị trường quốc tế biến động mạnh, PVOIL đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị trong chuỗi giá trị của Petrovietnam như BSR, PV GAS, PVTrans để cân đối linh hoạt nguồn hàng trong nước và nhập khẩu, điều phối hệ thống kho vận, không đê xảy ra gián đoạn cung ứng.

Phó Tổng Giám đốc Đỗ Mạnh Bình dẫn chứng trong tháng 5/2026, thông qua đơn vị thành viên PVOIL Singapore, PVOIL thu xếp thành công 2 triệu thùng dầu thô Basrah Medium từ Iraq cho Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn và sẽ tiếp tục thu xếp thêm 3 triệu thùng đến hết năm 2026.

Thiên tai và biến đổi khí hậu cũng được ông Bình nhìn nhận là rủi ro lớn đối với chuỗi cung ứng xăng dầu. Cụ thể, bão, mưa lớn, ngập lụt, sạt lở đất có thể gây gián đoạn đường bộ, cảng biển, kho xăng dầu, phương tiện vận tải và hệ thống cửa hàng bán lẻ.

“ Trong những trường hợp này, nguy cơ thiếu nhiên liệu không hẳn do thiếu nguồn hàng, mà do nhiên liệu không thể tiếp cận kịp thời khu vực có nhu cầu. Vì vậy, sức chống chịu của hạ tầng kho vận và khả năng điều phối linh hoạt trong tình huống khẩn cấp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng ”, ông Đỗ Mạnh Bình nói.

Một thách thức khác được lãnh đạo PVOIL đề cập là rủi ro an ninh mạng. Theo ông, hoạt động kinh doanh xăng dầu ngày càng phụ thuộc vào các hệ thống số hóa trong quản lý kho, điều độ, vận tải, và thanh toán điện tử...

Một cuộc tấn công mạng có thể làm gián đoạn hoạt động xuất nhập hàng, điều phối nguồn, thanh toán và bán lẻ, tạo ra hậu quả không khác nhiều so với một sự cố vật lý trong chuỗi cung ứng.

“ Sự cố an ninh mạng mà PVOIL từng trải qua là một bài học thực tiễn sâu sắc. Qua đó, chúng tôi nhận thức rõ rằng: chuyển đổi số phải luôn đi cùng an ninh mạng, hệ thống dự phòng, sao lưu dữ liệu và phương án vận hành thay thế ”, ông Bình nhấn mạnh.

Ngoài ra, quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu cũng đang đặt ra yêu cầu mới đối với các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu.

Ông Đỗ Mạnh Bình cho rằng xu hướng giảm phát thải, sử dụng nhiên liệu sạch và phát triển xe điện đang từng bước thay đổi mô hình tiêu thụ năng lượng. Doanh nghiệp đầu mối phải giải quyết đồng thời hai nhiệm vụ: vừa bảo đảm nguồn cung xăng dầu hiện tại, vừa chuẩn bị hạ tầng và năng lực kinh doanh cho cơ cấu năng lượng tương lai.

Từ thực tiễn hoạt động, Phó Tổng Giám đốc PVOIL nêu rõ tư duy về an ninh năng lượng cần chuyển mạnh từ “ứng phó khi sự cố xảy ra” sang “chủ động xây dựng sức chống chịu của hệ thống”.

Đồng quan điểm, ông Mai Tuấn Đạt, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) cũng nêu quan điểm, trong nhiều năm, khi nói về an ninh năng lượng, chúng ta thường tập trung vào các câu hỏi như: Việt Nam còn bao nhiêu nguồn dầu khí, khả năng nhập khẩu dầu thô ra sao, hay giá dầu thế giới đang biến động như thế nào?

Tuy nhiên, trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với những rủi ro phi truyền thống ngày càng phức tạp như xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu, an ninh mạng và quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu, một câu hỏi quan trọng hơn cần được đặt ra là: Nếu nguồn cung quốc tế bị gián đoạn, Việt Nam có khả năng chủ động chuyển hóa các nguồn nguyên liệu thành những sản phẩm năng lượng thiết yếu cho nền kinh tế hay không?

Từ góc nhìn đó, an ninh năng lượng hiện đại không chỉ là an ninh nguồn cung mà còn là an ninh của năng lực chế biến và khả năng chống chịu của toàn bộ hệ thống năng lượng quốc gia.

GS.TS. Hoàng Đình Phi, Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết, an ninh năng lượng không chỉ tác động trực tiếp đến an ninh con người mà còn gắn chặt với an ninh kinh tế, an ninh mạng và an ninh quốc gia.

Những mối liên hệ ngày càng phức tạp giữa các lĩnh vực này đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, liên ngành và dựa trên quản trị rủi ro.

Do đó, mục đích của tọa đàm nhằm trao đổi, nhận diện những điểm yếu, thách thức và rủi ro để đề xuất các giải pháp khả thi, góp phần nâng cao năng lực quản trị chiến lược, bảo đảm an ninh năng lượng , phát triển bền vững đất nước và thực hiện các mục tiêu tăng trưởng trong giai đoạn tới.