Bán lại nhà ở xã hội sau 5 năm: Theo giá thị trường hay khống chế giá?

Chỉ được bán lại nhà ở xã hội cho đúng đối tượng

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm khi thảo luận tại Quốc hội về dự án Luật Nhà ở (sửa đổi) là quy định liên quan đến việc bán lại nhà ở xã hội sau 5 năm.

Theo đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long), quy định nhà ở xã hội chỉ được bán lại cho chủ đầu tư hoặc người thuộc diện được mua nhà ở xã hội là hợp lý.

Tuy nhiên, về giá bán, ông Bình cho rằng, nếu để hoàn toàn theo thị trường, người thuộc diện chính sách có thể không đủ khả năng mua, nhưng nếu khống chế giá quá thấp thì lại hạn chế quá mức quyền tài sản của chủ sở hữu.

Do đó, ông Bình đề xuất nghiên cứu cơ chế chủ đầu tư, quỹ nhà ở hoặc tổ chức được nhà nước giao nhiệm vụ có quyền ưu tiên mua lại để căn nhà quay trở lại quỹ nhà chính sách một cách minh bạch. Cùng với đó, phải có quy định chuyển tiếp đối với đã mua nhà, tránh hồi tố bất lợi đối với quyền tài sản đã được xác lập hợp pháp.

Đại biểu Trần Văn Lâm (Bắc Ninh) cũng đề nghị làm rõ hơn mức giá bán lại. "Nếu căn nhà được mua với giá thấp hơn đáng kể so với giá thị trường nhờ ưu đãi của Nhà nước, rồi sau một thời gian được bán theo giá thị trường thì phần ưu đãi cũng rất dễ trở thành lợi nhuận riêng của người mua lần đầu. Nhà nước vừa mất nguồn lực hỗ trợ, vừa mất một căn nhà trong quỹ nhà ở xã hội", ông Lâm nói.

Từ đó, đại biểu đề nghị quy định theo hướng, khi không còn nhu cầu, người sở hữu nhà ở xã hội bán lại cho Nhà nước, quỹ nhà ở, chủ đầu tư hoặc người khác cũng đủ điều kiện hưởng chính sách theo mức giá hợp lý do pháp luật quy định. Mức giá này, theo ông cần đảm bảo quyền lợi chính đáng của người bán, có tính đến biến động giá trị đồng tiền, chất lượng còn lại của căn nhà và chi phí hợp lý cải tạo, không tạo ra lợi nhuận đầu cơ từ ưu đãi của Nhà nước.

Nhà ở thương mại nhiều nhưng giá bán vượt xa khả năng chi trả

Đồng tình với định hướng phát triển đa dạng các loại hình nhà ở, tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) cho rằng, vấn đề lớn nhất hiện nay không đơn thuần là thiếu nhà ở, mà là sự mất cân đối về cơ cấu sản phẩm và khả năng tiếp cận của người dân.

Thực tế, theo ông Sơn, có những khu vực phát triển nhiều dự án nhà ở thương mại nhưng giá bán vượt xa khả năng chi trả của phần lớn người lao động. Trong khi đó, nhu cầu nhà ở giá phù hợp, nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê dài hạn vẫn rất lớn.

Từ đó, ông đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định nhu cầu và cơ cấu phát triển nhà ở trên cơ sở thu nhập, khả năng chi trả, nhu cầu thuê hoặc mua nhà, biến động dân số, thị trường lao động và khả năng đáp ứng của hệ thống hạ tầng.

Đồng thời, cần có cơ chế theo dõi, đánh giá việc thực hiện các chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, thay vì chỉ tập trung vào tổng diện tích sàn hoặc số lượng căn hộ được xây dựng.

Trong khi đó, đại biểu Lý Anh Thư (An Giang) đề nghị xem xét quy định cấm sử dụng căn hộ chung cư vào mục đích không phải để ở. Đại biểu cho rằng, cần phân biệt việc chuyển đổi công năng với các hoạt động làm việc tại nhà, kinh doanh trực tuyến, tư vấn từ xa hoặc kinh doanh quy mô nhỏ, không ảnh hưởng đến cộng đồng trong điều kiện kinh tế số.

“Những hoạt động này góp phần giảm chi phí, tạo việc làm và tăng thu nhập. Nếu cấm chung, không phân biệt quy mô và mức độ tác động, có thể hạn chế nhu cầu sử dụng tài sản hợp pháp của người dân”, đại biểu lưu ý.

Nữ đại biểu viện dẫn kinh nghiệm của một số nước như Đức và Singapore, cho thấy có thể cho phép một số hoạt động tại nhà với những điều kiện cụ thể.

“Tôi đề nghị giữ nguyên nguyên tắc bảo vệ công năng nhà ở, đồng thời nghiên cứu ngoại lệ có giới hạn đối với hoạt động làm việc, kinh doanh quy mô nhỏ, bảo đảm an toàn công trình, không gây ô nhiễm, mất trật tự hoặc ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của cư dân”, đại biểu nói.