Chân dung người Việt 17 tuổi đã đạt điểm tuyệt đối giành HCV Olympic Toán quốc tế

Sau hàng chục năm tham dự Olympic Toán học quốc tế (IMO), Việt Nam có khoảng chục người từng đạt điểm tuyệt đối tại sân chơi này. Trong số đó có Lê Tự Quốc Thắng, người giành huy chương vàng IMO năm 1982 tại Hungary với số điểm 42/42.

Lê Tự Quốc Thắng sinh năm 1965 tại Huế, trong một gia đình có truyền thống về toán học. Cha ông là GS Lê Tự Hỷ, từng giảng dạy môn Toán tại Đại học Huế. Mẹ ông là giáo viên Toán cấp 3 ở Huế, còn anh trai từng làm giảng viên chuyên ngành Toán - Tin tại Đại học Wroclaw, Ba Lan. Từ nhỏ, Lê Tự Quốc Thắng đã bộc lộ năng khiếu và niềm đam mê với toán học.

Ông từng học lớp chuyên Toán tại Quốc học Huế trong một năm, sau đó chuyển vào TP.HCM, theo học lớp chuyên Toán của Trường THPT Lê Hồng Phong. Năm 1981, ông lọt vào top 4 học sinh giỏi quốc gia môn Toán. Tuy nhiên, năm đó Việt Nam không tham dự Olympic Toán học quốc tế.

Với thành tích xuất sắc tại IMO, Lê Tự Quốc Thắng được tuyển thẳng vào khoa Toán - Cơ, Đại học Tổng hợp quốc gia Moskva mang tên Lomonosov, Liên Xô cũ. Ngay từ năm thứ nhất, ông đã thường xuyên học trước kiến thức của những năm sau, nổi bật với khả năng giải toán mà không cần giấy.

Trong 8 năm học tại trường, ông hai lần giành giải Nhất nghiên cứu khoa học. Năm 1991, Lê Tự Quốc Thắng nhận bằng Tiến sĩ Toán học chuyên ngành topo sau khi bảo vệ thành công luận án dưới sự hướng dẫn của Viện sĩ Sergei Novikov, một nhà toán học nổi tiếng.

Sau khi hoàn thành chương trình tiến sĩ, Lê Tự Quốc Thắng từng công tác và giảng dạy tại nhiều cơ sở nghiên cứu, trường đại học trên thế giới, trong đó có Viện Toán học Steklov ở Nga, Viện Toán học Max Planck ở Đức, Viện Vật lý Lý thuyết ở Italy và Đại học Tokyo tại Nhật Bản.

Năm 1995, ông cùng hai nhà toán học Nhật Bản J. Murakami và T. Ohtsuki phát minh ra bất biến lượng tử mang tên Le - Murakami - Ohtsuki. Công trình này mở ra hướng nghiên cứu mới trong lý thuyết bất biến và đa tạp ba chiều.

Nghiên cứu kéo dài khoảng 3 năm và tạo tiếng vang trong giới toán học. Trước đó, nhiều nhóm nghiên cứu trên thế giới cũng theo đuổi lĩnh vực này nhưng chưa đạt được kết quả tương tự.

Năm 1996, ông sang Mỹ, trở thành thành viên hậu tiến sĩ tại Viện Nghiên cứu khoa học Toán ở Berkeley, California. Giai đoạn 1999-2003, ông giữ chức phó giáo sư tại Đại học Buffalo. Từ năm 2004, ông là giáo sư tại Học viện Công nghệ Georgia, một trường đại học công lập hàng đầu của Mỹ trong lĩnh vực kỹ thuật.

Giáo sư Lê Tự Quốc Thắng còn được mời tham gia biên soạn một trong 350 đề mục của Encyclopedia of Mathematical Physics (Bách khoa toàn thư về Vật lý Toán học), do nhà xuất bản Elsevier phát hành. Ông cũng là tác giả của hàng trăm bài báo đăng trên các tạp chí toán học quốc tế, đồng thời tham gia ban biên tập của nhiều tạp chí học thuật uy tín.

Một chuyên gia toán học từng nhận xét: “Lê Tự Quốc Thắng chính là một trong những chuyên gia về hình học topo giỏi nhất trong hàng ngũ thuộc thế hệ anh ấy”. Ông hiện được biết đến là chuyên gia trong các lĩnh vực topo vi phân, đa tạp ba chiều, lý thuyết nút và quasicrystal.

Bên cạnh công việc nghiên cứu, Giáo sư Lê Tự Quốc Thắng còn tích cực kết nối giới toán học Việt Nam với cộng đồng quốc tế, tạo điều kiện để các nhà khoa học trong nước giao lưu và phát triển chuyên môn.

Năm 2007, ông cùng nhiều nhà toán học Việt Nam từng tham dự các kỳ thi toán quốc tế đã sử dụng kinh phí riêng để trở về tham gia ban giám khảo Olympic Toán học quốc tế lần thứ 48 được tổ chức tại Việt Nam. Hoạt động này góp phần nâng cao chất lượng chuyên môn và tạo cơ hội hội ngộ giữa các cựu thí sinh IMO của Việt Nam.

Giáo sư cũng thường giới thiệu, tuyển chọn sinh viên Việt Nam sang Mỹ làm nghiên cứu sinh ngành Toán thông qua các suất học bổng assistantship. Một trong những học trò của ông là TS Huỳnh Quang Vũ, Trưởng khoa Toán - Tin học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM.

Hằng năm, Lê Tự Quốc Thắng đều trở về Việt Nam để tổ chức hội nghị hoặc giảng bài tại Viện Toán học, Viện Toán học cao cấp, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia TP.HCM, Trường Đại học Sư phạm TP.HCM cùng một số cơ sở đào tạo khác.

Năm 2023, ông về nước tổ chức hội nghị toán học chuyên ngành tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên. Tháng 12 cùng năm, ông tiếp tục tham dự hội nghị toán học tại TP Quy Nhơn, Bình Định, đồng thời gặp gỡ, chia sẻ kinh nghiệm với học sinh chuyên Toán của Trường THPT chuyên Lương Văn Chánh.

(Tổng hợp / Ảnh: Internet)

Một gia đình Việt có bố là Giám đốc, nuôi dạy 8 người con đều làm Giáo sư, PGS, Tiến sĩ, Giảng viên

Hiếm có gia đình nào ở Việt Nam mà cả 8 người con đều theo đuổi sự nghiệp giáo dục, khoa học, y học hoặc nghệ thuật, trở thành giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ hay giảng viên đại học như gia đình cố Giáo sư Nguyễn Lân.