"Chạy xe máy còn nguy hiểm hơn đi máy bay gấp 22.000 lần", ấy thế mà nhiều người lúc nào cũng sợ máy bay rơi

Các vụ tai nạn hàng không luôn thu hút sự chú ý đặc biệt vì chúng hiếm khi xảy ra, mang tính thảm khốc và hoàn toàn nằm ngoài tầm kiểm soát của hành khách. Tuy nhiên, quyết định né tránh việc đi máy bay không đồng nghĩa với việc loại bỏ rủi ro.

Như một báo cáo mới đây từ nhóm nghiên cứu của Đại học Hàng không Embry-Riddle chỉ ra: Nhiều người có tâm lý sợ đi máy bay sẽ gặp tai nạn nên chuyển sang lái xe. Nhưng thực tế, việc bạn lái xe còn có tỷ lệ rủi ro lớn hơn cả đi máy bay. Nghe thì rất vô lý nhưng sự thực là như vậy.

Đi máy bay an toàn hơn những gì bạn nghĩ

Theo phân tích dữ liệu từ năm 2016 đến hết năm 2025, xét trên nhiều thước đo về mức độ tiếp xúc với rủi ro – bao gồm quãng đường di chuyển, số lượt khách lên máy bay, số giờ di chuyển, rủi ro hằng năm và xác suất tính theo cả đời người – dữ liệu cho thấy một cách nhất quán rằng đi máy ở Mỹ an toàn đến mức kinh ngạc.

Trên cùng một quãng đường di chuyển, người ta ước tính rủi ro tử vong khi ngồi trong một chiếc xe ô tô con hoặc xe tải cao hơn khoảng 626 lần so với khi đi trên một chuyến bay thương mại. Rủi ro gắn liền với việc di chuyển bằng xe máy cao hơn tới hơn 22.000 lần so với hàng không thương mại. Ngay cả việc đi xe khách đường dài – bản thân vốn đã là một lựa chọn tương đối an toàn – cũng có mức độ rủi ro cao gấp khoảng 9 lần so với đi máy bay thương mại trên cùng một quãng đường.

Khi rủi ro được đo lường trên mỗi lượt hành khách lên máy bay, các số liệu vẫn vô cùng ấn tượng. Từ năm 2016 đến hết năm 2024, ước tính tính toán trong thời gian dài cho thấy trung bình chỉ có khoảng 1 trường hợp hành khách tử vong trên mỗi 97,7 triệu lượt khách lên các chuyến bay thương mại.

Những con số này không có nghĩa là đi máy bay hoàn toàn không có rủi ro, mà chỉ thể hiện rằng rủi ro đó nhỏ đến mức các nhà nghiên cứu phải cần đến dữ liệu của rất nhiều năm với quy mô tiếp xúc khổng lồ mới có thể ước tính được. Trong suốt giai đoạn nghiên cứu kéo dài 10 năm, chỉ có 73 người thiệt mạng trong các vụ tai nạn liên quan đến di chuyển bằng hàng không thương mại tại Mỹ.

Những phát hiện này củng cố thêm cho các nghiên cứu trước đó. Một nghiên cứu từ năm 2000 đến 2009 cũng xác định hàng không thương mại là cách di chuyển an toàn nhất. Tương tự, một nghiên cứu năm 2018 sử dụng dữ liệu trong cùng giai đoạn đó cũng xếp hàng không thương mại ở vị trí an toàn nhất.

Hậu quả sau sự kiện 11/9

Dư hấn sau các cuộc tấn công khủng bố ngày 11/9/2001 đã cung cấp một ví dụ điển hình về việc hành vi con người có thể dịch chuyển rủi ro từ bối cảnh này sang bối cảnh khác như thế nào. Nhu cầu di chuyển bằng đường hàng không đã sụt giảm nghiêm trọng sau sự kiện 11/9.

Nối tiếp đó, các nhà nghiên cứu đã liên hệ xem liệu tâm lý sợ đi máy bay có dẫn đến gia tăng số ca tử vong trên đường bộ hay không.

Nhà tâm lý học Gerd Gigerenzer đã phân tích quy luật giao thông trong ba tháng cuối năm 2001 và ước tính có khoảng 353 ca tử vong dôi ra trên đường bộ trên toàn quốc.

Các nhà nghiên cứu giao thông Michael Sivak và Michael Flannagan sau đó đã phân tích lại giai đoạn này. Họ sử dụng xu hướng tử vong do tai nạn giao thông đường bộ từ 8 tháng đầu năm 2000 và 2001 để ước tính số lượng tử vong lẽ ra sẽ xảy ra theo quy luật tự nhiên trong 3 tháng cuối năm 2001.

Sau đó, họ so sánh con số ước tính đó với số liệu thực tế được ghi nhận trong 3 tháng cuối năm và tính toán ra rằng đã có thêm 1.018 ca tử vong trên đường bộ từ tháng 10 năm 2001 đến tháng 12 năm 2001.

Cả hai nghiên cứu đều chỉ ra rằng, khi có nhiều người chọn lái xe thay vì đi máy bay, các con đường sẽ trở nên đông đúc hơn và số vụ tử vong do tai nạn giao thông theo đó có thể tăng lên.

Cảm giác làm chủ không đồng nghĩa với sự an toàn

Việc lái xe mang lại cho con người một chiếc vô-lăng, một chân phanh và niềm tin rằng kỹ năng của bản thân có thể bảo vệ chính mình. Trong khi đó, việc đi máy bay đòi hỏi hành khách phải đặt sự kiểm soát vào tay các phi công, các hãng hàng không, cơ quan quản lý, kiểm soát viên không lưu và một hệ thống kỹ thuật phức tạp.

Các nghiên cứu tâm lý học đã liên kết cảm giác tự chủ mạnh mẽ hơn – cảm giác rằng con người kiểm soát được hành động và kết quả của mình – với hành vi chấp nhận rủi ro cao hơn. Sự khác biệt trong cảm nhận về sự kiểm soát đó giúp giải thích lý do tại sao một thảm họa hàng không hiếm gặp lại mang lại cảm giác đe dọa hơn so với việc di chuyển đường bộ thường nhật.

Sự chú ý của truyền thông cũng đóng vai trò quan trọng. Một vụ tai nạn máy bay lớn luôn được xử lý như một tin tức có tầm ảnh hưởng quốc gia hoặc quốc tế. Trái lại, các vụ tử vong do tai nạn giao thông đường bộ xảy ra ở rải rác nhiều nơi và vào những thời điểm khác nhau, khiến công chúng không thể nhìn thấy tổng con số thiệt hại tích tụ.

Đi máy bay cần được "truyền thông" rõ ràng hơn

Chỉ đơn thuần nói với những hành khách đang lo âu rằng đi máy bay "an toàn lắm" hiếm khi mang lại hiệu quả. Nghiên cứu về nhận thức rủi ro cho thấy con người không đánh giá mối nguy hiểm chỉ thông qua các con số thống kê. Sự e sợ và những hình ảnh ám ảnh trên truyền thông cũng góp phần định hình cảm giác về mức độ rủi ro của một sự kiện.

Để thấy rõ sự hiếm hoi của các sự cố hàng không chết người, hãy nhìn vào con số thực tế: trung bình có 2,48 triệu hành khách trải qua kiểm tra an ninh mỗi ngày trong năm 2025. Ngành hàng không thương mại hiện đại tại Mỹ đã đạt được một kỷ lục an toàn mà người ta rất khó hình dung trọn vẹn – chỉ vì các sự kiện thảm khốc xảy ra quá đỗi hiếm hoi.

Khi sự e sợ dẫn dắt con người quay lưng lại với hệ thống đó, quyết định mang lại cảm giác an toàn nhất rất có thể lại không phải là quyết định an toàn nhất.