Chủ tịch VinUni, BUV, Đại Nam… bàn về mô hình đại học mới trong thời AI, khi sinh viên cần nhiều hơn một tấm bằng

Câu hỏi này được đặt ra tại hội thảo “Kiến tạo trường đại học hạnh phúc tại Việt Nam: Từ tầm nhìn đến hành động” do Trường Đại học Đại Nam phối hợp cùng Soha.vn tổ chức ngày 22/5, với sự tham gia của nhiều chuyên gia giáo dục, lãnh đạo đại học và doanh nghiệp.

Khảo sát online do Soha.vn thực hiện với hơn 9.200 sinh viên tại 10 trường đại học cho thấy hơn 33% sinh viên từng nghĩ đến việc đổi ngành nếu được chọn lại; gần 20% không thực sự tự hào về ngôi trường mình đang theo học. Trong nhóm cựu sinh viên, có tới 68% đánh giá thấp sự hỗ trợ của nhà trường trong kết nối việc làm và 1/5 chấm điểm “0” tuyệt đối.

Theo ông Bùi Ngọc Hải - Giám đốc Soha.vn, Trưởng Ban tổ chức hội thảo - những con số này phản ánh sự bất an ngày càng lớn của người trẻ trong bối cảnh AI đang làm thay đổi nhanh chóng thị trường lao động.

“Thế hệ hôm nay tưởng có rất nhiều thứ: ngoại ngữ, công nghệ, cơ hội phát triển, nhưng thực tế lại cho thấy, có một bộ phận giới trẻ thực sự thiếu an ổn tinh thần, hay nói cách khác, chưa tìm thấy hạnh phúc thực sự trong học tập, trong công tác và trong cống hiến cho đất nước”, ông Hải nói.

Ông cho rằng nếu đại học là “khâu chuẩn bị cuối cùng để vào đời”, thì đây không chỉ là nơi truyền đạt tri thức mà còn phải là nơi “dạy thế hệ trẻ cách sống, cách làm việc và cống hiến trong hạnh phúc”.

Đại học hạnh phúc không đồng nghĩa ít áp lực

Một trong những nội dung được nhắc nhiều nhất tại hội thảo là khái niệm “đại học hạnh phúc”. Tuy nhiên, theo các diễn giả, điều này không đồng nghĩa với môi trường ít áp lực hay dễ dàng.

TS Lê Đắc Sơn - Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Đại Nam - cho rằng giáo dục đại học hiện nay cần hướng tới “hạnh phúc dài hạn”, thay vì những cảm giác dễ chịu ngắn hạn như học nhẹ, thi dễ hay điểm cao.

Ông nhấn mạnh niềm hạnh phúc bền vững của người trẻ không đến từ một tấm bằng đẹp, mà đến từ cảm giác tự tin có thể đứng vững bằng chính năng lực của mình trước những thử thách của cuộc đời.

Theo ông, đại học hạnh phúc phải giúp sinh viên có năng lực thật, khả năng tự lập và thích nghi với xã hội nhiều biến động, đặc biệt trong thời đại AI.

Từ góc nhìn khác, TS Lê Mai Lan - Phó Chủ tịch Vingroup, Chủ tịch Hội đồng trường VinUniversity - cho rằng nhiều trường hiện nay đang quá tập trung vào “sự hài lòng”, trong khi điều quan trọng hơn là tạo ra “sự tự hào”.

“Khi khảo sát mức độ hài lòng, hơn 85% sinh viên cho biết các bạn hài lòng với trường. Nhưng năm 2023, khi chúng tôi thực hiện khảo sát NPS - tức khảo sát mức độ sẵn sàng lựa chọn lại VinUni nếu được bắt đầu lại - thì kết quả lúc ấy chỉ là 43%”, bà Lan chia sẻ.

Theo bà, sự hài lòng khiến sinh viên ở lại, nhưng sự tự hào mới khiến cựu sinh viên quay trở về. “Mô hình mà chúng tôi đang theo đuổi là: xây dựng một đại học kiến tạo tự hào”, bà nói.

Từ năm nay, VinUni sẽ triển khai “hồ sơ trải nghiệm” và “hồ sơ năng lực” bên cạnh bằng tốt nghiệp truyền thống, ghi lại toàn bộ dự án, kỹ năng AI, trải nghiệm quốc tế và hành trình phát triển cá nhân của sinh viên.

“Đại học không phải là một mô hình kinh doanh giáo dục. Sinh viên không phải khách hàng. Chúng tôi không cung cấp dịch vụ. Chúng tôi là một tổ chức giáo dục. Và sinh viên là những người bạn đồng hành”, bà nhấn mạnh.

Giáo dục đại học phải thay đổi trong thời AI

Phát biểu tại hội thảo, GS Rick Bennett - Phó Hiệu trưởng kiêm Phó Chủ tịch Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) - cho rằng các trường đại học hiện nay không chỉ đào tạo nguồn nhân lực mà còn phải góp phần nuôi dưỡng những con người có năng lực, trách nhiệm và khả năng thích nghi trong thế giới nhiều biến động.

“Các nghiên cứu chỉ ra rằng những sinh viên được học tập trong tâm thế hạnh phúc và gắn kết thường có nhiều cơ hội thành công và cảm thấy hài lòng hơn trong môi trường làm việc sau này”, ông nói.

Theo GS Rick Bennett, “hạnh phúc” trong giáo dục cần được chuyển hóa thành các tiêu chí cụ thể như chất lượng học tập, năng lực nghề nghiệp, môi trường học tập và giá trị thực mà sinh viên nhận được. “Chúng tôi tin rằng, chất lượng chính là nền tảng cốt lõi kiến tạo nên con người hạnh phúc trong giáo dục”, ông nhấn mạnh.

PGS.TS Trần Thành Nam - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Vietnam National University, Hanoi - cho rằng giáo dục đại học trong thời đại AI không thể chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức mà cần giúp người học phát triển nội lực cá nhân, khả năng tự học và sức khỏe tinh thần.

“Thiên tài được sinh ra từ niềm vui”, ông nói, bởi chỉ khi người học cảm thấy hạnh phúc, được truyền cảm hứng và phát triển bản thân thì mới có thể sáng tạo và bứt phá.

Theo ông, nhiều sinh viên hiện nay đang chịu áp lực lớn về học tập và tương lai nghề nghiệp, trong khi khả năng thích nghi và học tập suốt đời sẽ ngày càng quan trọng trong bối cảnh AI phát triển mạnh.

Không chỉ nói về cảm xúc hay môi trường học tập, nhiều diễn giả tại hội thảo còn nhấn mạnh yêu cầu đổi mới của giáo dục đại học trước sự thay đổi quá nhanh của xã hội.

GS.TS Nguyễn Văn Nội - nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN - cho rằng đại học cần giữ được chiều sâu học thuật, nhưng không thể trở thành một “pháo đài học thuật” tách rời đời sống. Theo GS, chương trình đào tạo cần liên tục cập nhật để bắt kịp công nghệ mới như AI hay Blockchain.

Cùng quan điểm, GS.TS Nguyễn Hữu Ninh - Chủ tịch Hội đồng quản lý Trung tâm Nghiên cứu, Giáo dục Môi trường và Phát triển - cho rằng điều quan trọng nhất trong thời đại AI không còn là ghi nhớ kiến thức, mà là năng lực thích nghi.

“Một trường đại học tốt không phải tạo ra người giỏi thi cử, mà tạo ra những người đủ năng lực thích nghi với những thay đổi chưa từng có của xã hội loài người mà vẫn giữ được nhân cách, sáng tạo và hạnh phúc”, GS Ninh nói.

Doanh nhân Phạm Huy Phong - CEO Mainetti Việt Nam kiêm CPO Tập đoàn Mainetti toàn cầu – cho rằng đại học hạnh phúc không thể chỉ dừng ở các hoạt động tạo cảm xúc tích cực ngắn hạn.

“Muốn có hạnh phúc bền vững, nhà trường cần giúp sinh viên và giảng viên phát triển những năng lực sâu hơn như tự nhận thức, lòng biết ơn, khả năng lắng nghe, năng lực phục hồi, tinh thần hợp tác và trách nhiệm với cộng đồng”, ông nói.