Chứng khoán tăng hơn 40% một năm, vì sao nhiều nhà đầu tư vẫn thua lỗ?

Tuy nhiên, trái ngược với sắc xanh của chỉ số, không ít nhà đầu tư lại chứng kiến tài khoản giảm, thậm chí thua lỗ, tạo nên nghịch lý “thị trường tăng - tài khoản giảm” dù chỉ số liên tục lập đỉnh.

Thị trường tăng chủ yếu nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn

Theo đánh giá của các chuyên gia, năm 2025, VN-Index tăng tổng cộng gần 41%. Tuy nhiên phía sau những bứt phá ấn tượng của chỉ số là một bức tranh phân hóa sâu sắc và không phải nhà đầu tư nào cũng có lãi, thậm chí nhiều nhà đầu tư, nhất là nhà đầu tư cá nhân thua lỗ.

Lý giải việc vì sao chứng khoán tăng đến gần 41% năm 2025 nhưng các nhà đầu tư, trong đó chủ yếu là nhà đầu tư cá nhân vẫn thua lỗ, các chuyên gia cho rằng, mặc dù VN-Index liên tục lập đỉnh lịch sử, đà tăng của thị trường lại tập trung chủ yếu vào một số cổ phiếu vốn hóa lớn trong rổ VN30. Trong khi hơn 46% số cổ phiếu trên thị trường ghi nhận kết quả đầu tư âm.

“Ngay cả cổ phiếu của nhiều doanh nghiệp có nền tảng cơ bản tốt cũng trải qua các nhịp điều chỉnh kéo dài do tác động của lãi suất, yếu tố vĩ mô và sự dịch chuyển dòng tiền”, ông Đặng Trần Phục, Chủ tịch HĐQT Công ty chứng khoán AZfin Việt Nam cho biết.

Cũng theo ông Phục, diễn biến bất ngờ của nhiều cổ phiếu trong năm qua cũng cho thấy, một doanh nghiệp chất lượng không đồng nghĩa với cơ hội đầu tư hiệu quả tại mọi thời điểm.

“Vì vậy, thay vì chạy theo các nhịp tăng ngắn hạn mang tính cục bộ, các quỹ bền bỉ tích lũy cổ phiếu của những doanh nghiệp đầu ngành, nhà đầu tư nên ưu tiên quản trị rủi ro và duy trì cấu trúc danh mục. Chiến lược này có thể khiến hiệu suất thấp hơn VN-Index trong một số giai đoạn, nhưng bảo toàn cấu trúc danh mục và tích lũy tài sản chất lượng, tối ưu hiệu quả đầu tư khi thị trường bước vào chu kỳ tăng trưởng rộng hơn”, ông Phục nói.

Lý giải thêm về việc này, ông Đào Minh Châu, Phó Giám đốc Phân tích cổ phiếu, Công ty chứng khoán SSI cho rằng, nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự phân hóa cực đại của thị trường cùng với sự thay đổi trong cấu trúc dòng tiền.

“Thị trường gần như vận hành theo “chế độ tự lái”, khi dòng vốn tập trung mạnh vào nhóm Ngân hàng và một số cổ phiếu vốn hóa lớn có câu chuyện riêng, trong khi phần lớn các nhóm ngành khác bị bỏ lại phía sau.

Đặc biệt, việc Mỹ triển khai “Trade War 2.0” ngay từ đầu năm 2025, với mức thuế quan lên tới 20–46%, đã tác động mạnh đến các doanh nghiệp xuất khẩu truyền thống – nhóm cổ phiếu quen thuộc của nhà đầu tư cá nhân khiến hiệu quả danh mục suy giảm”, ông Châu nói.

Theo ông Châu, sai lầm lớn nhất của nhà đầu tư trong năm qua là sự bảo thủ và thiếu thích nghi với sự dịch chuyển của dòng tiền.

“Thay vì đi theo dòng vốn thông minh đang hướng tới các cổ phiếu chất lượng, có định giá hợp lý và nội lực tài chính tốt, nhiều nhà đầu tư lại chờ đợi nhịp hồi ở những nhóm ngành đã gãy xu hướng hoặc chịu tác động tiêu cực từ yếu tố vĩ mô, dẫn tới việc bỏ lỡ sóng tăng của các cổ phiếu dẫn dắt”, ông Châu nói.

Cuộc chơi không dành cho số đông

Bước sang năm 2026, thị trường bắt đầu ghi nhận những tín hiệu tích cực hơn về mặt lan tỏa dòng tiền. Mặc dù dòng tiền lan tỏa trở lại, nhưng các chuyên gia cho rằng, cuộc chơi này không dành cho số đông.

Để tránh lặp lại tình trạng “chỉ số tăng nhưng tài khoản không tăng” trong năm 2026, chuyên gia cho rằng nhà đầu tư cá nhân cần thay đổi tư duy từ “mua theo chỉ số” sang cách tiếp cận chọn lọc cổ phiếu.

Ông Đào Minh Châu cho biết, chốt phiên giao dịch ngày 16/1 đã chính thức xác nhận việc VN-Index vượt đỉnh lịch sử quanh vùng 1.879 điểm. Đà tăng diễn ra mạnh vào cuối phiên, kèm theo khối lượng gia tăng, cho thấy bên mua đã chủ động hơn so với giai đoạn trước.

“Giai đoạn hiện tại, dù thị trường dù vượt đỉnh nhưng đang phân hóa mạnh và vẫn tiềm ẩn rủi ro với những nhà đầu tư thiếu kỷ luật. Vì thế, nhà đầu tư nên chú trọng vào những doanh nghiệp có chất lượng cơ bản tốt, tập trung vào ngành nghề trọng tâm, cùng với đó giữ vững kỷ luật quản trị vốn để tránh rủi ro khi thị trường biến động mạnh”, ông Châu nói.

Trong khi đó, ông Đặng Trần Phục cũng cho rằng, chứng khoán lập đỉnh mới nhưng không có nghĩa là nhà đầu tư đều có lãi.

“Thị trường tăng chủ yếu nhờ một số cổ phiếu lớn, trong khi nhiều cổ phiếu khác không tăng, thậm chí giảm giá. Vì vậy, không ít nhà đầu tư thấy chỉ số xanh nhưng tài khoản vẫn đỏ. Thực tế này cho thấy thị trường đang phân hóa rất mạnh. Khi chỉ số không phản ánh đúng thị trường, nhà đầu tư mua sai cổ phiếu hoặc thiếu kiên nhẫn sẽ khó hưởng lợi, dù thị trường đang ở vùng đỉnh”, ông Phục nói.

Về dài hạn, một thị trường chỉ thực sự khỏe mạnh khi đà tăng đến từ sự cộng hưởng của nhiều ngành nghề. Trong bối cảnh dòng tiền vẫn thận trọng và thiếu “cú hích” từ nền tảng cơ bản của phần lớn doanh nghiệp ngoài nhóm cổ phiếu trụ, xu hướng tăng dựa vào một vài mã vốn hóa lớn sẽ khó duy trì bền vững.

Để tránh lặp lại tình trạng “chỉ số tăng nhưng tài khoản không tăng” trong năm 2026, chuyên gia cho rằng nhà đầu tư cá nhân cần thay đổi tư duy từ “mua theo chỉ số” sang cách tiếp cận chọn lọc cổ phiếu.

“Thị trường hiện không còn vận động đồng pha, mà dòng tiền chỉ tập trung vào những doanh nghiệp có câu chuyện thực và nền tảng cơ bản rõ ràng, điển hình như nhóm Ngân hàng hoặc các doanh nghiệp hưởng lợi từ chính sách tài khóa. Việc trung bình giá xuống ở những cổ phiếu yếu kém hoặc đã gãy xu hướng được xem là sai lầm cần tránh”, ông Phục nói.

Cũng theo ông Phục, nhà đầu tư nên ưu tiên các doanh nghiệp có chất lượng tài sản tốt, tăng trưởng lợi nhuận EPS ở mức hai chữ số và tuân thủ kỷ luật đi theo dòng tiền lớn.

“Trong năm 2026, khi định giá thị trường vẫn ở mức hấp dẫn so với trung bình dài hạn, cơ hội vẫn hiện hữu nhưng sẽ chỉ dành cho những nhà đầu tư chọn đúng cổ phiếu trong bối cảnh thị trường tiếp tục phân hóa” , ông Phục khuyến cáo.