Chuyên gia Đức than thở: Chúng tôi đồng ý dạy Trung Quốc công nghệ nhưng không ngờ bị Trung Quốc vượt xa

Theo Deutsche Welle (DW) - Cơ quan truyền thông quốc tế của Đức, trong những thập niên đầu mở cửa, Trung Quốc trở thành một thị trường quan trọng đối với các doanh nghiệp Đức. Những liên doanh giữa hai bên không chỉ giúp doanh nghiệp Đức tiếp cận một thị trường rộng lớn, mà đồng thời cũng tạo ra một quá trình chuyển giao kiến thức, công nghệ và kinh nghiệm sản xuất cho ngành công nghiệp Trung Quốc.

Hơn 40 năm sau, chính những nền tảng đó đang cho thấy một kết quả đáng chú ý: nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã xây dựng được năng lực công nghệ và sản xuất đủ mạnh để đưa những sản phẩm ô tô cạnh tranh ra thị trường toàn cầu.

Từ liên doanh đến quá trình học hỏi

Manuel Vermeer, chuyên gia về Trung Quốc đã tư vấn cho các doanh nghiệp Đức hoạt động tại thị trường này trong khoảng 40 năm, nhìn nhận quá trình trên bắt đầu từ rất sớm. Theo ông, vào đầu những năm 1980, các doanh nghiệp Đức bắt đầu được đưa sang Trung Quốc. Để hoạt động tại thị trường này, họ thành lập các liên doanh, trong đó ô tô là một lĩnh vực tiêu biểu. “Người Trung Quốc đã quan sát và lắng nghe rất kỹ, rồi họ học hỏi”, Vermeer nói trong cuộc phỏng vấn với DW.

Điều đáng chú ý là quá trình này không chỉ diễn ra ở khâu sản xuất ô tô hoàn chỉnh. Các doanh nghiệp Trung Quốc có cơ hội tiếp cận với cách tổ chức nhà máy, quy trình sản xuất, công nghệ số, tiêu chuẩn kỹ thuật và phương thức quản trị của các tập đoàn công nghiệp quốc tế.

Một ví dụ được nhắc đến là liên doanh Volkswagen tại Thượng Hải. Theo DW, ngay từ những năm 1980, mô hình nhà máy liên doanh này đã tạo ấn tượng với các đối tác Trung Quốc về tiêu chuẩn sản xuất hiện đại.

Từ góc nhìn rộng hơn, đây là một phần trong quá trình Trung Quốc từng bước xây dựng năng lực công nghiệp của mình. Bắt đầu bằng việc thu hút vốn, công nghệ và kinh nghiệm từ các tập đoàn quốc tế, sau đó hình thành năng lực sản xuất và nghiên cứu trong nước.

Theo Vermeer, trong những năm đầu, doanh nghiệp Đức hưởng lợi từ quyền tiếp cận thị trường và các liên doanh, đồng thời truyền lại một phần công nghệ cho đối tác Trung Quốc, đặc biệt trong ngành ô tô.

“ Chúng tôi đã đưa những doanh nghiệp Đức đầu tiên sang Trung Quốc từ đầu những năm 1980. Chúng tôi phải thành lập các liên doanh, chẳng hạn trong lĩnh vực ô tô. Chúng tôi đã dạy họ công nghệ, người Trung Quốc đã quan sát rất kỹ, lắng nghe và học hỏi. Và như tất cả chúng ta đều biết, giờ đây trong lĩnh vực này, họ đã vượt xa chúng ta ở nhiều mặt ”, Vermeer nói.

Ông đánh giá các doanh nghiệp Trung Quốc hiện đưa ra thị trường những mẫu xe “tuyệt vời”, không chỉ có thiết kế tốt và giá thành cạnh tranh mà còn có chất lượng cao.

Nhận xét này cho thấy một bước chuyển quan trọng, từ vị trí chủ yếu tiếp nhận công nghệ và kinh nghiệm sản xuất, các doanh nghiệp Trung Quốc đã chuyển sang tự phát triển sản phẩm, công nghệ và thương hiệu.

Theo Rhodium Group, thị trường xe năng lượng mới của Trung Quốc chỉ chiếm khoảng 3% tổng thị trường ô tô nước này năm 2015. Đến tháng 8/2024, tỷ lệ này đã tăng lên khoảng 40%. Các hãng xe Trung Quốc cũng chiếm gần 52% thị trường xe điện nội địa năm 2023, tăng mạnh so với mức 35,8% năm 2020. Đây là kết quả của một quá trình kéo dài nhiều năm, trong đó năng lực sản xuất, công nghệ và hệ sinh thái công nghiệp trong nước liên tục được mở rộng.

Từ học hỏi công nghệ đến cạnh tranh bằng sản phẩm

Một trong những điểm đáng chú ý nhất nằm ở sự thay đổi của chính mô hình cạnh tranh. Ở giai đoạn đầu, doanh nghiệp quốc tế mang tới công nghệ, vốn, kinh nghiệm quản trị và tiêu chuẩn sản xuất. Các đối tác Trung Quốc học hỏi trong quá trình hợp tác và từng bước hình thành năng lực riêng.

Sau đó, khi năng lực trong nước được tích lũy đủ lớn, các doanh nghiệp Trung Quốc bắt đầu cạnh tranh bằng chính sản phẩm của mình. Rhodium Group nhận định quá trình phát triển công nghệ của Trung Quốc đã giúp nhiều ngành thu hẹp khoảng cách với các doanh nghiệp nước ngoài, với một số lĩnh vực đã xuất hiện dấu hiệu đạt mức tương đương hoặc dẫn đầu. Báo cáo ghi nhận những bước tiến đáng kể trong xe điện, vật liệu mới, điện tử và robot.

Riêng với xe điện, lợi thế của Trung Quốc không chỉ nằm ở khâu lắp ráp ô tô. Nước này đã xây dựng được một hệ sinh thái tương đối hoàn chỉnh gồm pin, động cơ, linh kiện, phần mềm, sản xuất và mạng lưới cung ứng. Đây cũng là lý do sự thay đổi của ngành ô tô Trung Quốc thường được nhìn nhận như một ví dụ điển hình cho quá trình nâng cấp của một nền công nghiệp.

Nhìn lại hơn 40 năm, câu chuyện bắt đầu từ một mối quan hệ mà trong đó doanh nghiệp Đức sở hữu nhiều lợi thế về công nghệ và kinh nghiệm sản xuất, còn Trung Quốc có thị trường rộng lớn và nhu cầu công nghiệp hóa mạnh mẽ. Doanh nghiệp Đức có thêm thị trường và cơ hội mở rộng sản xuất. Phía Trung Quốc có cơ hội tiếp cận công nghệ, tiêu chuẩn sản xuất và phương thức quản trị hiện đại.

Qua thời gian, kiến thức được tích lũy, lực lượng kỹ sư được đào tạo, chuỗi cung ứng được mở rộng và các doanh nghiệp trong nước trưởng thành. Đến khi ngành công nghiệp bước sang một thế hệ công nghệ mới, đặc biệt là xe điện, cán cân năng lực bắt đầu thay đổi.

Manuel Vermeer cho rằng điều đáng chú ý nhất nằm ở chính quá trình học hỏi kéo dài đó: “Họ đã quan sát và lắng nghe rất kỹ, rồi họ học hỏi”. Từ những nhà máy liên doanh của nhiều thập niên trước đến những mẫu xe điện hiện nay, hành trình ấy cho thấy một đặc điểm quan trọng của quá trình công nghiệp hóa: công nghệ có thể được chuyển giao trong một thời điểm, nhưng năng lực công nghiệp được tích lũy qua nhiều thập niên.

Và khi năng lực ấy đạt đến một ngưỡng nhất định, bên từng học hỏi có thể bước sang một vai trò mới: trở thành người tự phát triển công nghệ, sản phẩm và cạnh tranh trên chính thị trường mà họ từng học cách sản xuất.