Vì sao nên vo gạo chắt nước rồi "bôi khắp nhà"?

Ngày nào nấu cơm, nhiều gia đình cũng làm một việc gần như theo thói quen: cho nước vào gạo, vo vài lượt rồi chắt bỏ. Phần nước trắng đục ấy trông chẳng có gì đặc biệt nên thường đi thẳng xuống bồn rửa. Thực ra, trong quá trình vo, một phần tinh bột cùng một số chất từ bề mặt hạt gạo đi vào nước. Các nghiên cứu về nước vo gạo cho thấy loại nước này có thành phần khá phức tạp; thậm chí khả năng làm sạch dầu mỡ của nó cũng đã được nghiên cứu thay vì chỉ là một mẹo truyền miệng. Tuy nhiên, hiệu quả không thể đánh đồng với nước rửa chén hay các sản phẩm vệ sinh chuyên dụng. Vì vậy, thay vì thần thánh hóa nước vo gạo, có thể coi đây là thứ tận dụng được cho một số việc nhỏ trong nhà.

1. Ngâm trước bát đĩa có dầu mỡ để dễ rửa hơn

Nghe giống một mẹo được truyền lại trong gia đình, nhưng khả năng hỗ trợ làm sạch dầu của nước vo gạo thực tế đã được các nhà khoa học nghiên cứu. Năm 2019, một nhóm nghiên cứu công bố công trình trên tạp chí khoa học Colloids and Surfaces A: Physicochemical and Engineering Aspects để tìm hiểu vì sao nước vo gạo từ lâu được một số gia đình châu Á tận dụng khi rửa những vật dụng dính dầu. Kết quả cho thấy một phần câu trả lời nằm ở chính những hạt tinh bột nhỏ có trong nước sau khi vo gạo. Chúng có thể tham gia vào quá trình tạo nhũ tương, giúp dầu phân tán vào nước và nhờ đó hỗ trợ việc loại bỏ dầu khỏi bề mặt.

Một nghiên cứu khác được công bố cùng năm trên tạp chí Langmuir cũng tiếp tục ghi nhận vai trò của các hạt tinh bột tự nhiên trong cơ chế làm sạch của nước vo gạo. Bởi vậy, nếu bát đĩa sau bữa ăn chỉ còn một lớp dầu nhẹ, mọi người có thể tận dụng nước vo gạo để ngâm hoặc rửa sơ trước. Tuy nhiên, nên hiểu đúng đây là bước hỗ trợ làm sạch, không phải nước rửa chén tự nhiên có thể thay thế hoàn toàn sản phẩm chuyên dụng. Với bát đĩa quá nhiều dầu mỡ hoặc dụng cụ vừa tiếp xúc với thịt, cá sống, vẫn cần rửa và vệ sinh kỹ theo cách thông thường.

2. Dùng để rửa sơ rau củ trước khi rửa lại bằng nước sạch

Nước vo gạo từ lâu cũng được nhiều gia đình tận dụng để ngâm, rửa rau củ. Nếu có sẵn, bạn có thể dùng nó như một bước rửa sơ để giúp cuốn bớt đất cát và chất bẩn bám trên bề mặt. Tuy nhiên, không nên biến cách này thành lời khẳng định rằng ngâm nước vo gạo sẽ loại bỏ hết thuốc bảo vệ thực vật. Khả năng tồn dư phụ thuộc vào loại hóa chất và thực phẩm, trong khi nước vo gạo không phải dung dịch bảo đảm xử lý được tất cả. Sau cùng, rau quả vẫn nên được rửa kỹ dưới nước sạch trước khi ăn hoặc chế biến.

3. Thớt còn bám mùi có thể ngâm rồi rửa lại

Thớt vừa thái những thực phẩm có mùi mạnh đôi khi rửa xong vẫn chưa hết mùi. Nếu đang có một chậu nước vo gạo bên cạnh, mọi người có thể tận dụng để ngâm hoặc chà rửa sơ chiếc thớt trước khi vệ sinh lại như bình thường. Cách này phù hợp hơn với chuyện hỗ trợ làm sạch và giảm mùi, chứ nước vo gạo không phải dung dịch khử khuẩn. Đặc biệt với thớt vừa dùng cho thịt, cá sống, vẫn phải vệ sinh kỹ để hạn chế nhiễm chéo thực phẩm.

4. Có thể thử lau một số đồ dùng, nhưng đừng đem lau khắp mọi bề mặt

Đây là mẹo cần tỉnh táo nhất. Nhờ có tinh bột và các thành phần từ gạo, nước vo gạo có khả năng làm sạch nhất định. Nếu muốn tận dụng, có thể thử trên những bề mặt phù hợp, dễ lau lại bằng nước và không có yêu cầu chăm sóc đặc biệt. Nhưng không nên vì thế mà lấy nước vo gạo lau tất cả đồ gỗ, sàn gỗ hay nội thất đắt tiền. Đồ gỗ có rất nhiều kiểu hoàn thiện bề mặt khác nhau; nước để lại lâu còn có thể tạo vệt hoặc cặn. Nếu muốn thử trên một món đồ, hãy thử ở góc nhỏ trước, dùng khăn vắt kỹ và lau lại cho sạch thay vì đổ trực tiếp nước vo gạo lên bề mặt.

5. Tận dụng để tưới cây, nhưng không cần ngày nào cũng tưới

Nước vo gạo dùng để tưới cây không hoàn toàn là một mẹo truyền miệng. Năm 2022, nhóm nghiên cứu của Đại học Putra Malaysia đã thử nghiệm nước vo gạo trên cây cải ngọt, với ba loại đất khác nhau và kéo dài qua ba vụ trồng. Kết quả cho thấy trong nước vo gạo có một số dưỡng chất cây cần như nitơ, phốt pho, kali, canxi và magie. Ở thí nghiệm này, nước vo gạo lên men 3 ngày cũng cho kết quả tốt ở một số chỉ tiêu sinh trưởng của cây. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa nước vo gạo là loại phân bón thần kỳ để ngày nào cũng đem tưới cây. Chính các nghiên cứu về chủ đề này cho thấy thành phần nước vo gạo có thể thay đổi tùy cách vo, lượng nước, thời gian lên men; hiệu quả trên cây cũng còn liên quan đến loại cây và đất trồng.

Với vài chậu cây ở ban công hay trong nhà, mọi người càng không cần phức tạp hóa chuyện này. Nếu muốn tận dụng nước vo gạo, bạn có thể dùng với lượng vừa phải và vẫn phải nhìn độ ẩm của đất trước khi tưới. Chậu đang sũng nước thì dù hôm đó có sẵn cả chậu nước vo gạo cũng không nên đổ thêm. Nước vo gạo có thể bổ sung một số chất cho cây, nhưng không thay thế việc tưới đúng nhu cầu, chọn đất phù hợp hay chăm cây đúng cách.

6. Dùng để rửa sơ những món đồ bếp bám dầu nhẹ

Không chỉ bát đĩa, những dụng cụ bếp có một lớp dầu mỏng cũng có thể được ngâm hoặc rửa sơ bằng nước vo gạo trước. Điểm đáng tận dụng ở đây rất đơn giản: thay vì mở vòi lấy thêm một chậu nước chỉ để ngâm đồ, có thể dùng ngay phần nước vừa vo gạo. Sau đó, món đồ vẫn được rửa lại theo cách phù hợp.Cách này vừa tận dụng được lượng nước sẵn có, vừa không cần gán cho nước vo gạo những khả năng quá mức mà nó không có.

7. Có một loại nước vo gạo không nên giữ lại để dùng

Tận dụng không có nghĩa mẻ nào cũng phải tiếc. Nếu nước vo gạo đã để lâu ở nhiệt độ phòng, xuất hiện mùi lạ hoặc dấu hiệu biến đổi mà bạn không chủ động thực hiện một quy trình lên men có kiểm soát, cách đơn giản nhất là bỏ đi. Cũng không cần tích vài chai nước vo gạo trong bếp chỉ vì nghĩ để càng lâu thì càng nhiều dinh dưỡng. Nếu định dùng cho việc rửa rau củ, bát đĩa hay bề mặt trong bếp, nước mới vo và được sử dụng ngay vẫn là lựa chọn hợp lý hơn. Riêng chuyện tưới cây, đã có nghiên cứu về cả nước vo gạo tươi lẫn nước được lên men trong điều kiện cụ thể, nhưng điều đó không đồng nghĩa một chai nước vo gạo tự để nhiều ngày trong góc bếp sẽ cho kết quả tương tự. Các tổng quan khoa học cũng lưu ý rằng dù nước vo gạo có nhiều cách sử dụng truyền thống, bằng chứng cho không ít công dụng vẫn còn hạn chế và cần được kiểm chứng thêm.

Bởi vậy, nước vo gạo đáng để giữ lại không phải vì nó là thứ nước thần có thể thay thế nước rửa chén, phân bón hay chất tẩy rửa. Giá trị của nó nằm ở chỗ đơn giản hơn nhiều: một thứ vốn chuẩn bị bị đổ đi vẫn có thể được tận dụng thêm một lần cho vài công việc nhỏ trong nhà, miễn là dùng đúng chỗ.