Cuộc khủng hoảng dầu mỏ tồi tệ nhất lịch sử mang đến “món quà” cho một ngành đang vật lộn với khó khăn của Trung Quốc

Cuộc chiến của Mỹ và Israel nhằm vào Iran đã làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu hóa thạch quan trọng từ Trung Đông, đẩy giá dầu thô lên tới 119 USD/thùng vào tuần trước. Điều này làm dấy lên lo ngại về lạm phát gia tăng, thậm chí là nguy cơ suy thoái toàn cầu.

Tuy nhiên, biến động này lại đến đúng thời điểm thuận lợi cho ngành xe điện Trung Quốc. Dù Trung Quốc sản xuất và xuất khẩu nhiều xe điện hơn bất kỳ quốc gia nào, các hãng xe của nước này đang đối mặt với cạnh tranh giá khốc liệt và tăng trưởng chậm lại ở thị trường nội địa. Các thương hiệu Trung Quốc ngày càng chịu áp lực phải tìm kiếm thị trường mới.

Hiện nay, khi xe điện Trung Quốc ngày càng rẻ hơn, thì xăng lại ngày càng đắt đỏ. Sự kết hợp này nhiều khả năng sẽ thúc đẩy mạnh mẽ việc mở rộng toàn cầu của ngành, đặc biệt tại các quốc gia châu Á đang chịu tác động nặng nề từ tình trạng thiếu hụt nhiên liệu.

“Các thương hiệu Trung Quốc có tiềm năng thâm nhập sâu vào thị trường châu Á nhờ chi phí xăng dầu tăng cao,” Tu Le, giám đốc điều hành hãng tư vấn Sino Auto Insights, nhận định. “Tôi cho rằng họ sẽ tận dụng tối đa cơ hội này.”

Dù đầu tư vào năng lượng tái tạo tại châu Á đang gia tăng, cuộc xung đột kéo dài ba tuần ở Trung Đông đã phơi bày sự phụ thuộc dai dẳng của khu vực vào nhập khẩu dầu mỏ. Khoảng 60% nguồn cung dầu thô của châu Á đến từ Trung Đông qua Eo biển Hormuz, nơi Iran đã hạn chế nghiêm trọng dòng chảy hàng hóa.

Trong một báo cáo gần đây, tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember gọi xe điện là “đòn bẩy lớn nhất để cắt giảm hóa đơn nhập khẩu”, đồng thời ước tính việc sử dụng EV trong năm ngoái đã giúp giảm tiêu thụ dầu toàn cầu khoảng 1,7 triệu thùng/ngày – tương đương khoảng 70% lượng xuất khẩu của Iran trong năm 2025.

Tăng tốc chuyển đổi

Tương tự như việc Nga thực hiện chiến dịch quân sự ở Ukraine đã thúc đẩy đầu tư năng lượng tái tạo tại châu Âu, các nhà phân tích cho rằng cuộc khủng hoảng dầu mỏ hiện nay có thể trở thành bước ngoặt mới cho ngành năng lượng sạch ở châu Á.

“Khi chỉ là một đợt tăng giá trong môi trường lạm phát thấp, người ta có thể bỏ qua,” Lauri Myllyvirta, nhà phân tích trưởng và đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch, cho biết. “Nhưng khi điều đó lặp lại, nó sẽ khiến mọi người nhận ra rằng giá cả rất biến động và việc sử dụng xe chạy xăng khiến bạn luôn bị phụ thuộc vào rủi ro đó.”

Tại Trung Quốc – nơi hơn 40% dầu nhập khẩu đến từ Trung Đông – việc chuyển sang năng lượng tái tạo đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Với trữ lượng dầu lớn nhất thế giới và là quốc gia sản xuất điện gió, điện mặt trời lớn nhất, Trung Quốc có khả năng chống chịu tốt hơn trước khủng hoảng năng lượng so với các nước châu Á khác.

Myllyvirta ước tính rằng sự phổ biến của xe điện tại Trung Quốc – hiện chiếm khoảng 50% doanh số xe mới và khoảng 12% tổng số xe đăng ký – đã giúp giảm gần 10% mức tiêu thụ dầu của nước này trong năm ngoái.

“Với Trung Quốc, kịch bản này chính là điều họ đã tính đến khi theo đuổi chiến lược an ninh năng lượng,” ông nói.

Zhu Zhaoyi, giám đốc điều hành Viện Nghiên cứu Trung Đông thuộc Trường Kinh doanh HSBC Đại học Bắc Kinh, cho rằng khủng hoảng dầu mỏ có thể thúc đẩy nhanh hơn các mục tiêu năng lượng sạch của Trung Quốc – cụ thể là đạt đỉnh phát thải vào năm 2030 và trung hòa carbon vào năm 2060.

“Mỗi lần Trung Đông bất ổn, bài học lại được củng cố: phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu không chỉ gây hại môi trường mà còn là vấn đề an ninh quốc gia,” ông nói.

Ngành EV chịu sức ép

Sự hỗ trợ từ nhà nước giúp Trung Quốc trở thành tâm điểm toàn cầu về xe điện giá rẻ cũng đồng thời tạo ra môi trường cạnh tranh khốc liệt, khiến nhiều hãng xe nội địa gặp khó trong việc tồn tại trong thị trường dư cung.

Công ty tư vấn AlixPartners ước tính chỉ khoảng 15 trong số 129 thương hiệu EV tại Trung Quốc năm 2024 có thể duy trì khả năng tài chính đến năm 2030. Nhu cầu nội địa được dự báo sẽ tiếp tục chậm lại khi chính phủ dần cắt giảm trợ cấp cho xe điện.

Đợt tăng giá dầu gần đây có thể mang lại cú hích cần thiết cho thị trường trong nước, nhưng các hãng xe vẫn cần thị trường nước ngoài để hấp thụ lượng cung dư thừa.

“Ngay cả khi giá dầu tăng giúp mở rộng quy mô thị trường EV tại Trung Quốc thì cũng không thể tăng gấp đôi ngay lập tức,” Yichao Zhang, chuyên gia tư vấn ô tô tại AlixPartners, nhận định. “Nó không thể giải quyết vấn đề dư thừa công suất trong ngắn hạn.”

Tình trạng dư cung này cũng khó mang lại lợi ích cho người tiêu dùng Mỹ, nơi các mức thuế cao gần như đã chặn cửa xe điện Trung Quốc nhằm bảo vệ các hãng xe nội địa, trong đó có Tesla. Đầu năm nay, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng phát tín hiệu sẵn sàng đón nhận các thương hiệu EV Trung Quốc – nhưng với điều kiện họ phải xây dựng nhà máy tại Mỹ.

Trong khi đó, tại châu Á, nhiều quốc gia đang chật vật tìm cách giảm tiêu thụ năng lượng khi dự trữ nhiên liệu suy giảm. Một số nước như Thái Lan, Philippines đã khuyến khích người dân làm việc tại nhà và hạn chế sử dụng điều hòa. Hãng xe điện hàng đầu Việt Nam VinFast cũng bắt đầu tung ra các chương trình giảm giá cho ô tô và xe máy điện sau các cuộc tấn công vào Iran.

Lam Pham, chuyên gia phân tích năng lượng châu Á tại Ember, cho rằng xe điện Trung Quốc có lợi thế tại phần lớn thị trường châu Á nhờ giá cạnh tranh, công nghệ pin tiên tiến và chuỗi cung ứng hoàn chỉnh.

“Biến động giá nhiên liệu gia tăng cùng với sự hỗ trợ chính sách mạnh hơn đồng nghĩa thị trường EV tại châu Á sẽ tăng trưởng nhanh chóng. Sự mở rộng này sẽ mang lại lợi ích cho toàn ngành, đặc biệt là những nhà sản xuất có thể mở rộng quy mô nhanh và cung cấp sản phẩm giá phải chăng,” ông nói.

Tham khảo: CNN